| YouTube Channel

अर्वाच् (arvAc)

 
शब्दसागरः
English
अर्व्वाच्
mfn.
 (-र्व्वाङ्-र्व्वाची-र्व्वाक्) Following, subsequent. ind. (-र्व्वाच् or -र्व्वाक्)
1. After, in time.
2. Behind, in place.
3. Near.
E.
 अवर behind, अञ्च
to go, क्विप् affix
the formation is
irr
 egular.
Yates
English
अर्व्वाच् (ङ्-ची-क्)
a. Following after
in time or place
near, next.
Wilson
English
अर्व्वाच्
mfn.
 (-वाङ्-वाची-वाक्) Following, subsequent. ind. (वाच्
or वाक्)
1 After, in time.
2 Behind, in place.
3 Near.
E.
 अवर behind, अञ्च to go, and क्विप् affix
the formation is
irr
 egular.
Apte
English
अर्वाच् [arvāc],
a.
 [अवरे काले देशे वा अञ्चति पृषो˚ अर्वादेशः]
Coming hitherward (opp. पराञ्च).
Turned towards, coming to meet anyone.
Being on this side (as the bank of a river)
(opp. पर).
Being below or behind (in time or place).
Following, subsequent. -क्
ind.
Hitherward, on this side.
From a certain point.
Before (in time or place)
यत्सृष्टेरर्वाक् सलिलमयं ब्रह्माण्डमभूत्
K.*
 125
अर्वाक् संवत्सरात्स्वामी हरेत परतो नृपः
Y.*
 2.173
113
1.254
Ms.*
 8.3
5.59.
On the lower side, behind, downwards (opp. ऊर्ध्वम्.
Afterwards, subsequently.
(With
loc.
 ) Within, near
एते चार्वागुपवनभुवि छिन्नदर्भाङ्कुरायाम्
Ś.*
 1.15.Comp. -कालः posterior time. -कालिक
a.
 belonging to proximate time, modern
˚ता modernness, posterity of time
तान्यर्वाक्कालिकतया निष्फलान्यनृतानि च
Ms.*
 12.96.-कूलम् the near bank of a river. -तन
a.
 Being on this side of, not reaching up to, posterior
प्रकृतिपुरुषयोरर्वाक्त- नाभिर्नामरूपाकृतिभी रूपनिरूपणम्
Bhāg.*
 5.3.4. -बिल
a.
Ved.
 having the hole or mouth hitherward
अर्वाग्बिलश्चमस ऊध्वर्बुध्नः Bṛi.
Up.*
 2.2.3. -वसु
a.
 offering riches. Vāj.15.19.
(सुः) rain.
a cloud. -सामन्
n.
Ved.
 epithet of three days during which the Soma sacrifice is performed. -स्रोतस्
m.
N.
 of a creation of beings in which the current of nutriment tends downwards, or where the men are addicted to sensual enjoyments.
Monier Williams Cologne
English
अर्वा॑च् वा॑ङ्, वा॑ची, वा॑क्,
Ved.
 (fr. अञ्च् with अर्व, near or ‘hither’) coming hitherward, coming to meet any one, turned towards,
RV.
&c.
 , being on this side (of a river),
L.
 , being below or turned downwards,
AV.
ŚBr.
ChUp.
(acc. अर्वाञ्चा॑क्) with √ नुद्, to push down,
RV.
 viii, 14, 8
अर्वा॑च्
ind.
 (आ॑क्) See ss.vv. अर्वा॑क् and अर्वा॑ग्,
Monier Williams 1872
English
अर्वाच् अर्वाच्, वाङ्, वाची, वाक् (fr. rt. अञ्च्
with अर्व
cf. अर्वन्), coming hitherward
turned
towards, coming to meet any one
being on this side
(as the bank of a river)
being below or behind,
turned down or downwards
following, subsequent.
Apte Hindi
Hindi
अर्वाच्
वि* - अवरे काले देशे वा अञ्चति अञ्च+क्विन् पृशो* अर्वादेशः
इस ओर आते हुए
अर्वाच्
वि* - अवरे काले देशे वा अञ्चति अञ्च+क्विन् पृशो* अर्वादेशः
"की ओर मुड़ा हुआ, किसी से मिलने के लिए आता हुआ"
अर्वाच्
वि* - अवरे काले देशे वा अञ्चति अञ्च+क्विन् पृशो* अर्वादेशः
इस ओर होने वाला
अर्वाच्
वि* - अवरे काले देशे वा अञ्चति अञ्च+क्विन् पृशो* अर्वादेशः
नीचे या पीछे होने वाला
अर्वाच्
वि* - अवरे काले देशे वा अञ्चति अञ्च+क्विन् पृशो* अर्वादेशः
"बाद में होने वाला, बाद का"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अर्वाच्
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಮುಂಚಿನ ಕಾಲ /ಮುಂಚಿನ ಕಾಲದಿಂದ /ಮುಂಚಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ
अर्वाच्
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಈಚಿನ ದೇಶ /ದೇಶದಿಂದ /ದೇಶದಲ್ಲಿ
निष्पत्तिः - > अञ्चु (गतौ) - "क्विन्" (३-२-५९) । "अस्तातिः" (५-३-२७) । तस्य लुक् (५-३-३०)
व्युत्पत्तिः - > अर्वन्तमञ्चति
L R Vaidya
English
arvAc {% a. (f. ची) %} 1. Coming hitherward
2. coming to meet any one
3. being behind
4. following, subsequent.
Bopp
Latin
अर्वाच् (ut videtur ex अर्वन् et अञ्च् ire, secundum Wils.
ex अवर posterus + अञ्च्
N. m. अर्वाङ्, f. अर्वाची,
n. अर्वाक् secundum analogium τᴕ̃ प्राच् gr. 197.) pro-
pinquus. AM. p. 54. 8: परार्वाची तीरे remota et pro-
pinqua, ulterior et citerior ripa.
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अर्व्वाच्
अव्य०
 अवरे काले देशे वा अञ्चति अनच्--क्विन्पृषो० अर्वादेशः । १ पश्चात्काले २ मध्यकाले “अर्वाग्दश-भ्यो वर्षेभ्यः” भुज० ४ तत्कालवर्त्तिनि
त्रि०
 “ये केचि-दस्मादर्वाञ्चो लोकाः” छा० उ० । “कथं वा दीयतामर्वाङ्-सुनिता धर्म्मरोधिनी” किरा० स्त्रियां ङीप् अर्वाची “उर्म्मी-दर्व्वा “अर्वाचीश्च पराचीश्चोपदधाति” शत व्रा० । ३ विपर्य्यस्तेअर्व्वाच् + असि तस्य लुक् । ४ अवरकालादौ ५ मध्येच
अव्य०
 ।ततोभवार्थे ट्युल् तुट् च अर्वाक्तनः । तद्भवे
त्रि०
 स्त्रियांङीप् ।
Grassman
German
arvā́c, stark arvā́ñc- [von arva und ac], a., „in die Nähe gewandt“, insbesondere: in die des Redenden, also „hergewandt, herwärts kommend“, selten: in die Nähe eines andern, also „zugewandt“. Gegensatz párāc ({164, 19}) und beim Adv. parás ({897, 9}). Also 1〉 hergewandt und zwar unmittelbar mit einem Subst. verbunden
2〉 in der Verbindung des Nom. mit den Verben des Gehens [Page118] yā, i, gam, gā, die noch häufig das Richtungswort ā́, abhí oder úpa bei sich haben: nahe herbei kommen
3〉 ebenso mit vṛt und ā́ sich nahe her wenden
4〉 ebenso mit bhū oder zu ergänzendem bhū nahe sein
5〉 in der Verbindung des Acc. mit den transitiven Verben des fahrens, treibens, wendens vah, cud (Caus.), vṛt mit oder ohne ā́: nahe herbei fahren u. s. w.
6〉 ebenso mit kṛ: herbei schaffen, in gleichem Sinne auch mit yaj durch Opfer herbeischaffen [von Agni] {45, 10}
7〉 mit nud ({634, 8}) herwärts stossen d. h. herab stossen
8〉 zugewandt (den Göttern) nur {670, 1}, wo es jedoch auch adverbial gefasst werden kann. Das Adverb arvā́k zeigt zuerst die Bedeutungen 2—6 iṅ ganz entsprechender Weise, sodass beide Constructionen mit einander wechseln
namentlich findet sich die adverbiale Construction häufig da, wo das herannahende eine Zweiheit darstellt, also wo der du. arvā́ñcā an seiner Stelle wäre, selten wo der Singular ({266, 13}
{277, 6}
{478, 1}) oder Plural ({841, 4}
{555, 3}) zu erwarten wäre
ausserdem 9〉 in der Nähe
insbesondere 10〉 in der Verbindung: arvā́g rátham ní yachatam, lasst euren Wagen bei uns einkehren.
-ā́ṅ [N. s. m.], 2〉 {35, 10}
{104, 9}
{118, 1}
{157, 3}
{177, 1}. _{177, 2}. _{177, 5}
{209, 5}. _{209, 6}
{238, 11}
{240, 9}
{269, 6}
{275, 8}
{277, 1}
{394, 4}
{437, 6}
{460, 9}
{482, 5}
{841, 9}
{870, 2}
{909, 6}
{915, 16}. — 4〉 {306, 3}.
-ā́k [A. s. n.] 4〉 vā́has {855, 3}. — 5〉 rā́dhas {9, 5}
{543, 3}. — 8〉 vácas {670, 1} (s. o.).
-ā́k Adverb. 2〉 {108, 4}
{118, 2}
{230, 3}. _{230, 5}
{292, 2}
{397, 8}
{416, 4}
{459, 11}
{501, 3}
{503, 11}
{580, 2}
{583, 3}. _{583, 7}
{585, 3}
{588, 2}
{598, 8}
{599, 3}
{607, 5}. _{607, 6}. — 4〉 {628, 23}
{955, 6}(?). — 5〉 {504, 1}
{277, 6}
{328, 15}
{478, 1}
{47, 10} (hve m. ní). — 6〉 {397, 5}
{266, 13}
{555, 3}
{841, 4}. — 8〉 {903, 4} (aruā́g zu lesen). — 9〉 {238, 8} (ā́ sadantu)
{300, 8} (ghóṣi)
{399, 10} (atiṣṭhan)
{897, 9} (cáranti)
{915, 5} (debhus). — 10〉 {92, 16}
{590, 2}
{655, 22}.
-ā́ñcam 1〉 rátham {228, 5}. — 5〉 {34, 12}
{275, 9}
{624, 14}
{626, 45}
{652, 30}. — 6〉 {604, 1}
{699, 4}
{864, 4}
{45, 10} (s. o.). — 7〉 {634, 8} (s. o.).
-ā́cā 1〉 rathéna {594, 1}.
-ā́ñcā 2〉 {137, 3}
{230, 3}
{430, 1}. — 5〉 {47, 8}. — 6〉 {55, 7}.
-ā́ñcas 4〉 {164, 19}
{220, 6}
{544, 1}.
-ā́cas [A. p.] 5〉 {168, 1}
{564, 1}. — 6〉 {489, 4}. — 4〉 {164, 19} (āhus).
-ā́cī 2〉 {225, 15} ūtís, sumatís
{534, 3} pathíā. — 3〉 {107, 1} sumatís. — 4〉 {353, 6} (sī́tā).
Burnouf
French
अर्वाच् अर्वाच् a. voisin, proche: परार्वाची
तीरे, au duel, la rive éloignée et la rive prochaine.
अर्वाचीन a. postérieur: opposé, contraire.