| YouTube Channel

अर्धः (ardhaH)

 
Apte Hindi
Hindi
अर्धः
पुं*
- ऋध्+णिच्+अच्
"आधा, आधा भाग"
अर्धः
पुं*
- ऋध्+घञ्
वृद्धि
अर्धः
पुं*
- ऋध्+घञ्
"भाग, अंश, पक्ष"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
पातालम्, अधोभुवनम्, नागलोकः, बलिसद्म, रसातलम्, अर्धः, उरगस्थानम्
noun
पुराणानुसारेण पृथ्व्याः अधस्तात् वर्तमानेषु सप्तलोकेषु सप्तमः लोकः।
"नागानां निवासः पाताले अस्ति इति मन्यते।"
अमरकोशः
Sanskrit
Word: अर्धः
Root: अर्धः
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
half
too soon
partially
imperfectly
prematurely
incompletely
Shloka(s):
3|3|250|2 उपमायां विकल्पे वा सामि त्वर्धे जुगुप्सिते॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
3|3|250|2 सामिः (सामि) (अव्य) half, too soon, partially, imperfectly, prematurely, incompletely
Related word(s):
जातिः परिमाणः
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“ऋधु वृद्धौ”@} 2 ‘ऋध्नोतीति भवेद् वृद्धावृध्यतीत्यत्र तु श्यनि।’ 3 इति देवः।
अर्धकः-र्धिका, अर्धकः-र्धिका, अर्दिधिषकः-षिका, 4 ईर्त्सकः-र्त्सिका
अर्घिता-त्री, अर्घयिता-त्री, अर्दिधिषिता-त्री, ईर्त्सिता-त्री
ऋध्यन्-न्ती, अर्धयन्-न्ती, अर्दिधिषन्-न्ती, ईर्त्सन्-न्ती
अर्धिष्यन्-न्ती-ती, अर्धयिष्यन्-न्ती-ती, अर्दिधिषिष्यन्-न्ती-ती, ईर्त्सिष्यन्-न्ती
-- अर्धयमानः, अर्धयिष्यमाणः
-- ऋत्-ऋध्-ऋधौ-ऋधः
-- -- -- 5 ऋद्धम्-द्धः-द्धवान्, अर्धितः-तं, अर्दिधिषितः-ईर्त्सितः-तवान्
6 7 ऋधः, अर्धः, 8 अर्दिधिषुः, 9 ईर्त्सुः, अर्दिधयिषुः
अर्धितव्यम्, अर्धंयितव्यम्, अर्दिधिषितव्यम्, ईर्त्सितव्यम्
अर्धनीयम्, अर्धनीयम्, अर्दिधिषणीयम्, ईर्त्सनीयम्
10 ऋद्ध्यम्, अर्ध्यम्, अर्दिधिष्यम्, ईर्त्स्यम्
ईषदर्धः, दुरर्धः, स्वर्धः
-- -- ऋध्यमानः, अर्ध्यमानः, अर्दिधिष्यमाणः, ईर्त्स्यमानः
अर्धः, अर्धः, अर्दिधिषः, ईर्त्सः
अर्धितुम्, अर्धयितुम्, अर्दिधिषितुम्, ईर्त्सितुम्
11 ऋद्धिः, अर्धना, अर्दिधिषा, ईर्त्सा, अर्दिधयिषा
अर्धनम्, अर्धनम्, अर्दिधिषणम्, ईर्त्सनम्
12 अर्धित्वा ऋद्ध्वा अर्धयित्वा, अर्दिधिषित्वा, ईर्त्सित्वा
अमृद्ध्य, समर्ध्य, अमर्दिधिष्य, समीर्त्स्य
अर्धम् २, अर्धित्वा, ऋद्ध्वा २, अर्धम् २, अर्धयित्वा २, अर्दिधिषम् २, अर्दिधिषित्वा २, ईर्त्सम्
ईर्त्सित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(१२५)
02
=>
(४-दिवादिः-१२४५। अक। सेट्। पर।)
03
=>
(श्लो-१२२)
04
=>
[[३। ‘सनीवन्तर्ध--’ (७-२-४९) इतीड्विकल्पः। ‘आप्ज्ञपृधामीत्’ (७-४-५५) इति ईत्वम्। ‘अत्र लोपोऽभ्यासस्य’ (७-४-५८) इत्यभ्यासलोपः।]]
05
=>
[[४। उदित्त्वात्, निष्ठायां ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इतीडभावः।]]
06
=>
[पृष्ठम्०१२८+ २४]
07
=>
[[१। ‘इगुपधज्ञाप्रीकिरः कः’ (३-१-१३५) इति कर्तरि कः।]]
08
=>
[[आ। ‘शस्त्रैर्दिदेविषुं संख्ये दुद्यूषुः परिघं कपिः। अर्दिधिषुः यशः कीतिं ईर्त्सु वृक्षैरताडयत्।।’ भ। का। ९। ३२।]]
09
=>
[[आ। ‘शस्त्रैर्दिदेविषुं संख्ये दुद्यूषुः परिघं कपिः। अर्दिधिषुः यशः कीतिं ईर्त्सु वृक्षैरताडयत्।।’ भ। का। ९। ३२।]]
10
=>
[[२। ‘ऋदुपधाच्चाकॢपिचृतेः’ (३-१-११०) इति क्यप्।]]
11
=>
[[B। ‘नभ्यांस्तुभ्य विभो जयेति नुवते क्लिद्यन् प्रमेद्यद्रुजं क्ष्विद्यन् ऋद्धिम् अगृघ्नवेऽपि विमृश्याक्षीयमानां ददौ।।’ धा। का। २। ६७।]]
12
=>
[[३। क्त्वायां ‘उदितो वा’ (७-३-५६) इतीड्विकल्पः। सेटः क्त्वायाः ‘न क्त्वा सेट्’ (१-२-१८) इति कित्त्वं न।]]