| YouTube Channel

अर्घः (arghaH)

 
Apte
English
अर्घः [arghḥ], [अर्घ्-घञ्]
Price, value
कुर्युरर्घं यथापण्यम्
Ms.*
 8.398
Y.*
 2.251
कुत्स्याः स्युः कुपरीक्षका हि मणयो यैरर्घतः पातिताः
Bh.*
 2.15 reduced in their true value, depreciated
so अनर्घ priceless
महार्घ very costly.
A material of worship, respectful offering or oblation to gods or venerable men, consisting of rice, Dūrvā grass
&c.
 with or without water
दूर्वासर्षपपुष्पाणां दत्त्वार्घं पूर्णमञ्जलिम्
Y.*
 1.29
कुटजकुसुमैः कल्पितार्घाय तस्मै
Me.*
 4
(the ingredients of this offering are: आपः क्षीरं कुशाग्रं च दधि सर्पिः सतण्डुलम् । यवः सिद्धार्थकश्चैव अष्टाङ्गे$र्घः प्रकीर्तितः ॥-तन्त्रम्
cf.
 also रक्तबिल्वाक्षतैः पुष्पैर्दधिदूर्वाङ्कुशैस्तिलैः । सामान्यः सर्वदेवानामर्घो$यं परिकीर्तितः ॥ -देवीपुराणम् and आपः क्षीरं कुशाग्राणि घृतं मधु तथा दधि । रक्तानि करवीराणि तथा रक्तं च चन्दनम् । अष्टाङ्ग एष ह्यर्धो वै भानवे परिकीर्तितः ॥ -काशीखण्डः
cf.
 also अर्घः पूजाविधौ मूल्ये...। Nm. see अर्घ्य below.Comp. -अपचयः The diminution of price. -अर्ह
a.
 worthy of a respectful offering. -ईश्वरः Śiva. -दानम् presentation of a respectful offering. -बलाबलम् rate of price, proper price, the cheapness or dearness of articles, fall or rise in prices
गन्धानां च रसानां च विद्या- दर्घबलाबलम्
Ms.*
 9.329. (cf. अर्घस्य ह्रासं वृद्धिं वा ...।
Y.*
 2.249.)-सख्यानम्, -संस्थापनम् fixing the price of commodities, appraising, assizes of goods
कुर्वित चैषां (वणिजां) प्रत्यक्षमर्घ- संस्थापनं नृपः
Ms.*
 8.42.
Apte 1890
English
अर्घः [अर्घ्-घञ्] 1 Price, value
कुर्युरर्घं यथापण्यं Ms. 8. 398
Y. 2. 251
कुत्स्याः स्युः कुपरीक्षका हि मणयो यैरर्घतः पातिताः Bh. 2. 15 reduced in their true value, depreciated
so अनर्घ priceless
महार्घ very costly.
2 A material of worship, respectful offering or oblation to gods or venerable men, consisting of rice, Dūrvā grass &c. with or without water
दूर्वासर्षपपुष्पाणां दत्त्वार्घं पूर्णमंजलिं Y. 1. 290
कुटजकुसुमैः कल्पितार्घाय तस्मै Me. 4
the ingredients of this offering are: -आपः क्षीरं कुशाग्रं च दधि सर्पिः सतंडुलम् । यवः सिद्धार्थकश्चैव अष्टांगोऽर्घः प्रकीर्तितः ॥ see अर्घ्य below.
Comp.
अर्ह a. worthy of a respectful offering.
दानं presentation of a respectful offering.
बलाबलं rate of price, proper price, the cheapness or dearness of articles, fall or rise in prices
Ms. 9. 329.
संख्यानं, संस्थापनं the price of commodities, appraising, assizes of goods
कुर्वीत चैषां (वणिजां) प्रत्यक्षमर्घसंस्थापनं नृपः Ms. 8. 402.
Apte Hindi
Hindi
अर्घः
पुं*
 - अर्घ्+घञ्
"मूल्य, कीमत, वास्तविक मूल्य से घटी हुई, अवमूल्यित"
अर्घः
पुं*
 - अर्घ्+घञ्
"पूजा की सामग्री, देवताओं या सम्मान्य व्यक्तियों को सादर आहुति या उपहार"
अर्घः
पुं*
 - अघ+घञ्
"मूल्य, कीमत"
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पु) अर्ह्यते अनेन । अर्ह(पूजायाम्) +घञ्(करणे), कुत्वम् । ‘हलश्च’ ३.३.१२१। ‘न्यङ्क्वादीनां च’ ७.३.५३। १.मूल्यम् । ‘गन्धानां च रसानां च कुर्यदर्घबलाबलम्’ मनुः९.३२९। २.पूजाविधिः। ‘मूल्ये पूजाविधावर्घः’ अमरः। ‘स प्रत्यग्रैः कुटजकुसुमैः कल्पितार्घाय तस्मै’ मेघः१.४।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अर्घः
noun
अतिथीनाम् आगमनेन प्रसन्नतां प्रकटयितुम् अभिषिक्तं जलम्।
"अर्घं गृहीत्वा सा नूतनां वधूं प्रतीक्षते।"
Synonyms:
 मूल्यम्, अर्घः, अर्हा, व्ययः, शुल्कम्
noun
यावद् धनं कस्यचित् वस्तुनः निर्माणार्थम् अपेक्ष्यते।
"अस्य गृहस्य निर्माणार्थं कियत् मूल्यम् अपेक्ष्यते।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अर्घः,
पुं,
 (अर्घ + घञ् ।) मूल्यं ।(“कुर्य्युरर्घं यथापण्यं ततो विंशं नृपो हरेत्” ।“मणिमुक्ताप्रबालानां लौहानां तान्तवस्य च ।गन्धानाञ्च रसानाञ्च विद्यादर्घबलाबलम्” ॥
इति मनुः ।) पूजाविधिः । इत्यमरः ॥
अयं शब्दःसामगानां सर्व्वत्राभिलापे सयकारो नपुंसकलिङ्गे-नैव प्रयोज्यः अन्यवेदिनां निर्यकारः पुंलिङ्गेनप्रयोज्यः । इति श्राद्धतत्त्वं ॥
(दूर्व्वाक्षतसर्षप-पुष्पादिविरचितोदेवब्राह्मणादिसम्मानार्थः पूजो-पचारभेदः । “अये वनदेवतेयं फलकुसुमपल्लवा-र्घेण मामुपतिष्ठते” । इति उत्तरचरिते ।“स प्रत्यग्रैः कुटजकुसुभैः कल्पितार्घाय तस्मै” ।इति मेघटूते ।“टूर्व्वासर्षपपुष्पाणां दत्वाघं पूर्णमञ्जलिम्” ।इति याज्ञवल्क्यः ।)
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“अर्ह पूजाजाम्”@} 2 ‘--पूजनेऽर्हति चार्हयेत्।’ 3 इति देवः।
अर्हकः-र्हिका, अर्हकः-र्हिका, 4 अर्जिहिषकः-षिका
अर्हिता-त्री, अर्हयिता-त्री, अर्जिहिषिता-त्री
अर्हन्-न्ती, अर्हयन्-न्ती, अर्जिहिषन्-न्ती
अर्हिष्यन्-न्ती-ती, अर्हयिष्यन्-न्ती-ती, अर्जिहिषिष्यन्-न्ती-ती
-- अर्हयमाणः, अर्हयिष्यमाणः
5 अर्ट्-अर्ड्-अर्हौ-अर्हः
-- -- अर्हः, पूजा 6 र्हः-पूजार्हा, अर्हः, अर्जिहिषुः, अर्जिहयिषुः, 7 अर्हन्
8 अर्हितव्यम्, अर्हयितव्यम्
अर्जिहिषितव्यम्
9 अर्ह्णीयम्, अर्हणीयम्, अर्जिहिषणीयम्
अर्ह्यम्, अर्ह्यम्, अर्जिहिष्यम्
ईषदर्हः, दुरर्हः, स्वर्हः
-- अर्ह्यमाणः, अर्ह्यमाणः, अर्जिहिष्यमाणः
अर्हः, 10 अर्घः, अर्हः, अर्जिहिषः
अर्हितुम्, अर्हयितुम्, अर्जिहिषितुम्
अर्हा, अर्हणा, अर्जिहिषा, अर्जिहयिषा
अर्हणम्, अर्हणम्, अर्जिहिषणम्
अर्हित्वा, अर्हयित्वा, अर्जिहिषित्वा
समर्ह्य, समर्ह्य, समर्जिहिष्य
अर्हम् २, अर्हित्वा २, अर्हम् २, अर्हयित्वा २, अर्जिहिषम् २
अर्जिहिषित्वा २।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (४४)
02
=>
 (१-भ्वादिः-७४०-सक। से। पर।)
03
=>
 (१९७)
04
=>
 [[२। ‘नन्द्राः--’ (६-१-३) इति रेफस्य द्वित्वनिषेधे ‘कुहोश्चुः’ (७-४-६२) इति चुत्वम्।]]
05
=>
 [[३। ‘हो ढः’ (८-२-३१) इति ढत्वम्।]]
06
=>
 [[४। ‘अर्हः’ (३-२-१२) इत्यच् कर्मण्युपपदे। अदन्तत्वात् टाप्।]]
07
=>
 [[५। ‘अर्हः प्रशंसायाम्’ (३-२-१३३) इति प्रशंसायां शता। प्रशंसाया अन्यत्र ‘वध- मर्हति चोरः’ इति लडेव।]]
08
=>
 [पृष्ठम्००४२+ २६]
09
=>
 [[आ। ‘गोविन्दस्तुहिनांशुरम्यवदनः कंसं जगद्दोहिनं प्रोहिष्यञ्जगदर्हणीयमहिमा मोदेन निन्ये निशाम्’ धा। का। १-९२।]]
10
=>
 [[१। ‘न्यङ्क्वादीनां च’ (७-३-५३) इति कुत्वम्। ‘मूल्ये पूजाविधावर्घः--’ इत्यमरः]]