| YouTube Channel

अरुणा (aruNA)

 
Spoken Sanskrit
English
अरुणा - aruNA -
f.
 - birch [ Bhojpatra, Betula - Bot. ]
काश्मीरजा - kAzmIrajA -
f.
 - birch
भूर्ज - bhUrja -
m.
 - birch [ tree ]
चित्रत्वच् - citratvac -
m.
 - birch
कृत्ति - kRtti -
f.
 - birch tree
प्रविषा - praviSA -
f.
 - birch tree
भूर्ज-प्रजाति - bhUrja-prajAti -
f.
 - birch tree [ Betula - Bot. ]
भूर्जद्रुम - bhUrjadruma -
m.
 - birch tree
भूर्जपत्त्र - bhUrjapattra -
m.
 - birch tree
शैलेद्रस्थ - zailedrastha -
m.
 - birch tree
शिबि - zibi -
m.
 - birch tree
कवचपत्त्र - kavacapattra -
n.
 - birch-leaf
छदपत्त्र - chadapattra -
m.
 - kind of birch
छत्त्रपत्त्र - chattrapattra -
m.
 - Himalayan birch [ Bhojpatra, Betula - Bot. ]
चित्रपत्त्र - citrapattra -
m.
 - Himalayan birch [ Bhojpatra, Betula - Bot. ]
दलनिर्मोक - dalanirmoka -
m.
 - Himalayan birch [ Bhojpatra, Betula - Bot. ]
पद्मकिन् - padmakin -
m.
 - Himalayan birch [ Bhojpatra, Betula - Bot. ]
पत्त्रपुष्पक - pattrapuSpaka -
m.
 - Himalayan birch [ Bhojpatra, Betula - Bot. ]
बहुत्वक्क - bahutvakka -
m.
 - Himalayan birch [ Bhojpatra, Betula - Bot. ]
बिन्दुपत्त्र - bindupattra -
m.
 - Himalayan birch [ Bhojpatra, Betula - Bot. ]
अरुणा aruNA
f.
 plant that yields the red and black berry used for the jewellers weight
Monier Williams Cologne
English
अरुणा
f.
 the plants Betula, madder (Rubia Manjith), Teöri, a black kind of the same, Colocynth or bitter apple, the plant that yields the red and black berry used for the jewellers weight (called Retti),
L.
N.
 of a river,
MBh.
 iii, 7022 and ix, 2429 seq.
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अरुणा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಂಜಿಷ್ಠೆ
अरुणा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅತಿಬಜೆ
अरुणा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಾವೆ
अरुणा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕೆಂಪು ತಿಗಡೆ ಮರ
अरुणा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗುಲಗಂಜಿ ಬಳ್ಳಿ
अरुणा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ನದಿ
अरुणा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಾವು ಮೆಕ್ಕೆ ಗಿಡ
L R Vaidya
English
aruRa {% (I) a. (f. णा or णी) %} 1. Reddish-brown
2. ruddy
3. dumb.
E Bharati Sampat
Sanskrit
(स्त्री) अरुण+टाप् । १.अतिविषा, शृङ्गीवृक्षः(अतीस) । २.श्यामा, प्रियङ्गुवृक्षः। ३.मञ्जिष्ठा, मण्डूकपर्णी(मँञ्जीठ) । ४.त्रिवृता, शुक्लत्रिधारा । ‘अरुणातिविषा श्यामा मञ्जिष्ठा त्रिवृतासु च’ मेदिनी । ५.इन्द्रवारुणी । ६.गुञ्जा । ७.मुण्डितका । ८.नदीभेदः।
Edgerton Buddhist Hybrid
English
Aruṇā, n. of a devakumārikā in the western quarter: LV 〔390.5〕.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 अरुणा
noun
कदम्बस्य पुष्पम्।
"बालकः कदम्बस्य अधः पतिताः अरुणाः चिन्वन्ति।"
Synonyms:
 विषलता, अरुणा
noun
बृहद्गोलम् इव एका वल्लरी।
"विषलतायाः फलानि अतीव शोभनानि भवन्ति।"
Synonyms:
 रक्तिका, रक्ति, अरुणा, इन्द्राशनः, रिपुघातिनी, वक्रशल्या, शिखण्डिन्, शीतपाकी, शिखण्डी, श्यामलकचूडा, सौम्या, वन्यः, बादरम्, कणीचि, कक्ष्या
noun
लताविशेषः।
"रक्तिकायाः बीजाः रक्ताः भवन्ति।"
Synonyms:
 इन्द्रवारुणी, विशाला, ऐन्द्री, चित्रा, गवाक्षी, गजचिर्भचा, मृगेर्वारु, पिटङ्गिकी, मृगादनी, इन्द्रा, अरुणा, गवादनी, क्षुद्रसहा, इन्द्रचर्भिटी, सूर्या, विषघ्नी, गणकर्णिका, अमरा, माता, सुकर्णी, सुफला, तारका, वृषभाक्षी, पोतपुष्पा, इन्द्रवल्लरी, हेमपुष्पी, क्षुद्रफला, वारुणी, बालकप्रिया, रक्तैर्वारुः, विषलता, शक्रवल्ली, विषापहा, अमृता, विषवल्ली, चित्रफला
noun
लताविशेषः यः भेषजयुक्तः दीर्घजीवी अस्ति तथा च यस्य पर्णानि ताम्बुलस्य पर्णसदृशानि सन्ति।
"इन्द्रवारुणेः पुष्पाणि पीतवर्णीयानि सन्ति तथा च समूहरूपेण सन्ति।"
Synonyms:
 मञ्जिष्ठा, विकसा, जिङ्गी, समङ्गा, कालमेषिका, मण्डूकपर्णी, भण्डीरी, भण्डी, योजनवल्ली, कालमेषी, काली, जिङ्गिः, भण्डिरी, भण्डिः, हरिणी, रक्ता, गौरी, योजनावल्लिका, वप्रा, रोहिणी, चित्रलता, चित्रा, चित्राङ्गी, जननी, विजया, मञ्जूषा, रक्तयष्टिका, क्षत्रिणी, रागाढ्या, कालभाण्डिका, अरुणा, ज्वरहन्त्री, छत्रा, नागकुमारिका, भण्डीरलतिका, रागाङ्गी, वस्त्रभूषणा
noun
लताप्रकारः यस्याः पुष्पाणि पीतानि तथा च लघूनि सन्ति।
"मञ्जिष्ठायाः दण्डात् तथा च सूलात् रक्तः वर्णः प्राप्यते।"
Synonyms:
 इन्द्रवल्ली, विशाला, ऐन्द्री, चित्रा, गवाक्षी, गजचिर्भटा, मृगेर्वारुः, पिटङ्कीकी, मृगादनी, इन्द्रा, अरुणा, गवादनी, क्षुद्रसहा, इन्द्रचिर्भिटी, सूर्या, विषघ्नी, गणकर्णिका, अमरा, ममाता, सुकर्णी, सुफला, तारका, वृषभाक्षी, पीतपुष्पा, इन्द्रवल्लरी, हेमपुष्पी, क्षुद्रफला, वारुणी, बालकप्रिया, रक्तैर्वारुः, विषलता, शक्रवल्ली, विषापहा, अमृता, विषवल्ली, चित्रफला, गवाक्षः
noun
एका वन्या लता यस्याः फलानि रक्तवर्णीयानि सन्ति।
"इन्द्रवल्यः फलं तिक्तम् अस्ति।"
Synonyms:
 रक्तः, रक्ता, रक्तम्, रक्तवर्णीयः, रक्तवर्णीया, रक्तवर्णीयम्, लोहितः, लोहिता, लोहिताहिनी, लोहितम्, रक्तवर्णः, रक्तवर्णा, रक्तवर्णम्, लोहितवर्णम्, रोहितः, रोहिता, रोहिताहिनी, शोणितः, शोणिता, शोणितम्, शोणः, शोणा, शोणम्, शोणी, सिन्दूरवर्णः, कषायः, कषाया, कषायम्, मञ्जिष्ठः, मञ्जिष्ठी, मञ्जिष्ठम्, अरुणः, अरुणा, अरुणम्, पाटलः, पाटला, पाटलम्
adjective
वस्तूनां रक्तगुणत्वद्योतनार्थे उपयुज्यमानं विशेषणम्।
"रक्ते गुणे तत्वं रक्तम् इति उच्यते।"
Synonyms:
 रक्तः, रक्ता, रक्तम्, लोहितः, लोहिता, लोहिताहिनी, लोहितम्, रक्तवर्णः, रक्तवर्णा, रक्तवर्णम्, लोहितवर्णम्, रोहितः, रोहिता, रोहिताहिनी, शोणितः, शोणिता, शोणितम्, शोणः, शोणा, शोणम्, शोणी, सिन्दूरवर्णः, कषायः, कषाया, कषायम्, मञ्जिष्ठः, मञ्जिष्ठी, मञ्जिष्ठम्, अरुणः, अरुणा, अरुणम्, पाटलः, पाटला, पाटलम्
noun
वर्णविशेषः, रक्तस्य वर्णः इव वर्णः।
"इमं प्रकोष्ठं रक्तेन वर्णेन वर्णय।"
Mahabharata
English
Aruṇā^1. § 103 (Aṃśāvat.): I, 65, 2558 (among thirteen Apsarases, daughters of Prādhā and Kaśyapa).
Aruṇā^2, a river. § 370 (Tīrthay.): III, 84, 8134 (v. Aruṇa
C. has Kauśikāruṇayor: Kālika-saṅgame…Kºyor).-§ 610 (Śalyap.): IX, 5, 289 (Aruṇāṃ--C. has Āº-Sarasvatīṃ
PCR. “Sarasvatī of red water”).--§ 615p (Vasishṭhāp.): IX, 43, 2429 (in order to cleanse the Rā., Sarasvatī united A. with herself), 2430.--§ 615t (Indra): IX, 43, 2439, 2441, 2443: Formerly the presence of that river at its site was concealed. Sarasvatī repaired to the Aruṇā and flooded it with her waters. This confluence of Sarasvatī and Aruṇā is highly sacred. Brahmán caused Indra to bathe in the Aruṇā.--§ 775 (Ānuśāsan.): XIII, 166, 7647 (Tāmrāº
among the rivers whose names, if recited morning, noon, and evening, become purifiers of sin).
पुराणम्
English
अरुणा १ / ARUṆĀ I. An Apsarā woman born of Pradhā, wife of kaśyapa. Pradhā and kaśyapa had the following children. alambuṣā, miśrakeśī, vidyutparṇā, tilottamā, rakṣitā, rambhā and manoramā. (M.B., Ādi Parva, Chapter 65, Verses 50, 51).
अरुणा २ / ARUṆĀ II. A tributary of the river sarasvatī. (M.B., Vana Parva, Chapter 83, Verse 15).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अरुणा,
स्त्री,
 (अरुण + स्त्रियां टाप् ।) अतिविषा ।श्यामा । मञ्जिष्ठा । त्रिवृता । इति मेदिनी ॥
इन्द्रवारुणी । गुञ्जा । इति राजनिर्घण्टः ॥
मुण्डि-तिका । इति रत्नमाला ॥