अरित्र (aritra)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 अरित्र n.
  (-त्रं) A rudder.
 E.
  ऋ to go,  and इत्रन् aff.
  

Capeller Eng

English

 अरि॑त्र m.
  n.
  oar. 

 अ॑रित्र m.
  n.
  oar. 

Yates

English

 अरित्र (त्रं) 1.
n.
  A rudder.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

 
   अरित्र  aritra  adj.
   driving  
   अरित्र  aritra  adj.
   propelling   
   अरित्र  aritra  m.
   oar     
            

Wilson

English

 अरित्र
n.
  (-त्रं) A rudder.
E.
  ऋ to go,  and इत्रन् aff.
  

Apte

English

अरित्र [aritra],  a.
  [गच्छत्यनेन
 ऋ-इत्र P.
 III.2.184.] Ved.
 

Propelling,  urging onwards.

Protecting on all sides. -त्रम् An oar
 लोलैररित्रैश्चरणैरिवाभितः Śi.*
  12.17.

A rudder,  helm
 नावा चापि यथा प्राज्ञो विभागज्ञः स्वरित्रया Mb.
 *  14.5.27.

A ship,  boat.

A part of a carriage.

A Soma vessel. -त्रः A Soma vessel. [cf.   L.
  aratrum Gr.
  cretmos]. Comp.
   -गाध a.
  'oardeep',  shallow (water). -परण a.
  Ved.
  crossing by means of oars.

Apte 1890

English

 अरित्र a. [गच्छत्यनेन
 ऋ-इत्र P. III. 2. 184] Ved. 1 Propelling,  urging onwards. 
2 Protecting on all sides. 
त्रं 1 An oar
 लोलैररित्रैश्चरणैरिवाभितः Śi. 12. 71. 
2 A rudder,  helm. 
3 A ship,  boat. 
4 A part of a carriage. 
5 A Soma vessel. 
त्रः A Soma vessel. [cf. L. aratrum
 Gr. eretmos]. 
Comp. 
गाध a. ‘oardeep, ’ shallow (water). 
परण a. Ved. crossing by means of oars. 

Monier Williams Cologne

English

 अरि॑त्र mfn.
   (Pāṇ.  iii,  2,  184) propelling,  driving,  RV.
   x,  46,  7

 अरि॑त्र m.
  an oar,  ŚBr.
   iv

 अरि॑त्र n.
  (ifc.  f आ.) (अरि॑त्र [RV.   i,  46,  8] or अ॑रित्र [AV.   v,  4,  5]) an oar (cf.   द॑शारित्र,  नि॑त्यार्°,  श॑तार्°,  स्व्-अरित्र॑)

 अरित्र [Lat.  aratrum. ]

Monier Williams 1872

English

 2. अरित्र,  अस्,  आ,  अम्,  Ved. propelling,  driving
(अम्),  n. an oar
 a rudder,  helm
 a ship,  a boat
a part of a carriage
 a Soma vessel
 (अस्),  m. a Soma
vessel
 N. of a person. [For 1. see under 2. अ-रि
 also
cf. Lat. aratrum.]
—अरित्र-गाध,  अस्,  आ,  अम्, 
oar-deep,  shallow.
—अरित्र-परण,  अस्,  ई,  अम्,  Ved.
passing over by means of oars.

Macdonell

English

 अरित्र ar-í-tra,  a.
  driving
 m.
  n.
  oar.

Benfey

English

 अरित्र अरित्र,  i. e. ऋ + त्र,  n.
  A rud-
der.-Cf.  O.H.G. ruodar
 ἐρέτης = Ved.
अरितृ।

Apte Hindi

Hindi

अरित्रम्
नपुं*
   - ऋ+इत्र
डांड

अरित्रम्
नपुं*
   - ऋ+इत्र
"पतवार, लंगर"

अरित्रम्
नपुं*
   - "अरिभ्यो त्रायते,  ऋ+इत्र+अरि+त्र,  वा"
"कवच,  जो शत्रुओं से रक्षा करे"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

अरित्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಡಗುಗಳನ್ನು ನಡೆಸುವ ಜಲ್ಲೆ
निष्पत्तिः - > ऋ (गतौ) - "इत्रः" (३-२-१८४)
व्युत्पत्तिः - > ऋच्छत्यनेन
प्रयोगाः - > "लोलैररित्रैश्चरणैरिवाभितः"
उल्लेखाः - > माघ० १२-७१
अरित्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹಡಗಿನ ಚುಕ್ಕಾಣಿ /ಲಂಗರು
अरित्र
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಶತ್ರುಗಳಿಂದ ಕಾಪಾಡುವ
निष्पत्तिः - > त्रैङ् (पालने) - "कः" (३-२-४)
व्युत्पत्तिः - > अरिभ्यः त्रायते

L R Vaidya

English

 aritra {% n. %} A rudder,  लोलैररित्रैश्चरणैरिवाभितः Sis.xii.71.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 1. अरित्र Adj. = अरिभ्यस् त्रायते अरींस् त्रायत इति वा,  Śrīk. XXV,  125. — 3. n. ein best. Teil des Wagens,  ṚV. 1,  46,  8.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
केनिपातः कोटिपात्रमरित्रेऽथोडुपः प्लवः ।
कोलो भेलस्तरण्डश्च स्यात्तरपण्यमातरः ॥ ८७९ ॥
-wordlist-
 
केनिपात (पुं),  कोटिपात्र (क्ली),  अरित्र (क्ली),  उडुप (पुंक्ली),  प्लव (पुं),  कोल (पुं),  भेल (पुं),  तरण्ड (पुं),  तरपण्य (क्ली),  आतर (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

अरित्र
अरित्र,  कोटिपात्र
अरित्रं कोटिपात्रं स्यात्पुलिन्दो मङ्ग उच्यते ॥ ६७२ ॥
verse 3.1.1.672
page 0077

Vedic Reference

English

 Aritra denotes the ‘oar’ by which boats were propelled.
The Rigveda^1 and the Vājasaneyi Saṃhitā^2 speak of a vessel
with a hundred oars,  and a boat (nau) is said to be ‘propelled
by oars’ (aritra-paraṇa).^3 In two passages of the Rigveda^4 the
term,  according to the St. Petersburg Dictionary,  denotes a part
of a chariot. The rower of a boat is called aritṛ.^5 See Nau.
1) i. 116,  5.
2) xxi. 7.
3) Rv. x. 101,  2. Cf. Śatapatha Brāh-
maṇa,  iv. 2,  5,  10.
4) i. 46,  8
 daśāritra,  ii. 18,  1.
5) Rv. ii. 42,  1
 ix. 95,  2.
Cf. Zimmer,  Altindisches Leben, 
256.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 अरित्रं,  क्ली,
   (ऋच्छत्यनेन,  ऋ + इत्र ।) कर्णः ।हालि इति भाषा । तत्पर्य्यायः । केनिपातकः २ ।इत्यमरः ॥
 केनिपातः ३ । इति भरतः ॥
 (“लोलै-ररित्रैश्चरणैरिवाभितः” । इति माघः ।)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 अरित्र न०
  ऋच्छत्यनेन ऋ--इत्र । (हालि( इति ख्याते१ नौकाचालनकाष्ठे । “लोलैररित्रैश्चरणैरिवाभितः” माघः“नौर्ह वा एषा स्वर्ग्या यद्बहिष्पवमानं तस्या ऋत्विज एवस्फ्याश्चारित्राश्च” शत० ब्रा० । २ गमनसाधने वाहनादौ च“अरित्रं वां दिवस्पृथु” ऋ० १,  ४६,  ८,  “अरित्रं गमन-साधनं नौरूपम्” भा० । “शतारित्रां नाव-मातस्थिवांसम्” ऋ० १,  ११६ । ५,  “शतारित्रां बह्वरित्रांयैः काष्ठैः पार्श्वतोबद्धैर्जलालोडने सतिनौः शीघ्रं गच्छतितान्यरित्राणि” भा० । अरितः पापादितस्त्रायते त्रै--क ।पापादितो ३ रक्षके त्रि०
  । “दशारित्रो मनुष्यः स्वर्षाः”ऋ० २,  १८,  १,  “दशारित्रः अरिभ्य पापेभ्यस्त्रायन्ते इत्य-रित्रा ग्रहाः दशसंख्याकाग्रहायस्य” भा० । काश्या०ष्ठञ्ञिठौ । तत्सम्बन्धिनि आरत्रिकः तद्भवादौ च त्रि०
 ञिष्ठ स्त्रियां ङीष् ।

Capeller

German

 अरि॑त्र u. अ॑रित्र m.
  n.
  Ruder.

Grassman

German

 árítra,  a.,  1〉 treibend [von ar 1],  daher 2〉 n.,  Ruder [s. nítyāritra,  śatā́ritra,  su-aritrá]
 3〉 n.,  ein mit dem Ruder verglichener Theil des Wagens [s. dáśāritra].
-ās 1〉 {872, 7} agnáyas.
-am 3〉 {46, 8}.

Stchoupak

French

 अरित्र-
 nt. gouvernail.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.