| YouTube Channel

अमात्य (amAtya)

 
शब्दसागरः
English
अमात्य
m.
 (-त्यः) A minister, a counsellor.
E.
 अमा near, त्यप्
aff.
Capeller Eng
English
अमा॑त्य
m.
 inmate, relative, householder, councillor of a
king, minister.
Yates
English
अमा_त्य (त्यः) 1.
m.
 Minister of state.
Spoken Sanskrit
English
अमात्य - amAtya -
m.
 - belonging to the same house or family
अमात्य - amAtya -
m.
 - companion
अमात्य - amAtya -
m.
 - minister
अमात्य - amAtya -
m.
 - inmate of the same house
Wilson
English
अमात्य
m.
 (-त्यः) A minister, a counsellor.
E.
 अमा near, त्यप्
aff.
Apte
English
अमात्यः [amātyḥ], [अमा सह वसति, अमा-त्यप्, अव्ययात्त्यप्
P.
 IV.* 2.14. Vārt. अमेहक्वतसित्रेभ्य एव]
One living with or near another, an inmate of the same house or family (Ved. ).
A companion or follower of a king, minister
तस्यामात्या गुणैरासन्निक्ष्वाकोः सुमहात्मनः
Rām.*
 1.7.1
अमात्याः सर्व एवैते कार्याः स्युर्न तु मन्त्रिणः Kau.
A.
 1.8.-अमात्यिका
f.
 M. Bh. on
P.
 VII.3.1.
Comp.
 -उत्पत्तिः
f.
 Creation of ministers Kau.
A.
 1.8. अमात्य- पुत्रैः सवयोभिरन्वितः
R.*
 3.28.
Apte 1890
English
अमात्यः (अमा सह वसति, अमा-त्यप्, P. IV. 2. 104 Vārt.) 1 One living with or near another, an inmate of the same house or family (Ved.).
2 A companion or follower of a king, minister
अमात्यपुत्रैः सवयोभिरन्वितः R. 3. 28.
Monier Williams Cologne
English
अमा॑त्य a
m.
 (4) (fr. 1. अमा॑
cf.
Pāṇ.
 iv, 2, 104, Sch.) inmate of the same house, belonging to the same house or family,
RV.
 vii, 15, 3
VS.
ĀśvGṛ.
KātyŚr.
‘a companion (of a king)’, minister,
MBh.
Mn.
&c.
अमा॑त्य b See 1. अमा॑
Monier Williams 1872
English
अमात्य अमात्य, अस्, m. (fr. 2. अमा above),
inmate of the same house, belonging to the same
house or family
a companion, follower, counsellor,
minister.
Macdonell
English
अमात्य amā-tya,
m.
 inmate
relative
minister.
Benfey
English
अमात्य अमा + त्य (the basis sig-
nifies in the Vedas ‘in the house’).
I.
adj.
 Being in the house.
II.
m.
 (A
companion of the king) A minister,
Rājat. 5, 3.
--
Comp.
महा-,
m.
 a
minister.
स-,
adj.
 with the ministers,
Chr. 18, 33. स-जनामात्य, i. e. -जन
-अमात्य,
adj.
 together with people and
ministers, Chr. 53, 25.
Apte Hindi
Hindi
अमात्यः
पुं*
 - अमा+त्यक्
"राजा का सहचर, या अनुयायी, मंन्त्री, "
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अमात्य
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಚಿವ /ಮಂತ್ರಿ
निष्पत्तिः - > "त्यप्" (४-२-१०४)
व्युत्पत्तिः - > अमा सह वसति
प्रयोगाः - > "नृपेष्वमात्येषु च सर्वसम्पदः" । "अमात्यव्यञ्जना राज्ञां दूष्यास्ते शत्रुसञ्ज्ञिताः" ।
उल्लेखाः - > किरा० १-५, माघ० २-५६
अमात्य
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಮನೆಯ ಒದನಾಡಿ /ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವನು
L R Vaidya
English
amAtya {% m. %} A counsellor, minister, अमात्यपुत्रैः सवयोभिरन्वितः R.iii.28, अमात्यव्यञ्जना राज्ञां दूष्यास्ते शत्रुसंज्ञिताः Sis.ii.56, Bt.iii.28.
Bopp
Latin
अमात्य m. (a praec. s. त्य) qui est a consiliis, Wils. «a
minister, a counsellor».
Indian Epigraphical Glossary
English
Amātya (IE 8-3
EI 28, 30
CII 3, 4
BL
HD
LL), a
minister
sometimes, officer in charge of a district
explained
as deś-ādi-kārya-nirvāhaka
in some cases, called Sarvādhikārin,
etc., additionally. Cf. Hist. Dharm., Vol. III, p. 114, note 150.
See Mahāmātya.
Lanman
English
amā́tya, m. inmate of the same house,
relative. [amā́, 1245b.]
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
स्वाम्यमात्यः सुहृत्कोशो राष्ट्रदुर्गबलानि च ।
राज्याङ्गानि प्रकृतयः पौराणां श्रेणयोऽपि च ॥ ७१४ ॥
-wordlist-
राज्याङ्ग (क्ली), प्रकृति (स्त्री), स्वामिन् (पुं), अमात्य (पुं), सुहृद् (पुं), कोश (पुं), राष्ट्र (क्ली), दुर्ग (क्ली), बल (क्ली), श्रेणि (स्त्री)
--source--
अमात्यः सचिवो मन्त्री धीसखः सामवायिकः ।
-wordlist-
अमात्य (पुं), सचिव (पुं), मन्त्रिन् (पुं), धीसख (पुं), सामवायिक (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
मन्त्रिन्
मन्त्रिन्, बुद्धिसहाय, अमात्य, सचिव
मन्त्री बुद्धिसहायः स्यादमात्यः सचिवस्तथा ।
verse 2.1.1.426
page 0049
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अमात्यः,
पुं,
 (अमा सह विद्यते, अमा + त्यप् ।)मन्त्री । इत्यमरः ॥
तत्परीक्षा । यथा, --“शान्तो विनीतः कुशलः सत्कुलीनः शुभान्वितः ।शास्त्रार्थतत्त्वगोऽमात्यो भवेद्भूमिभुजामिह” ॥
इतियुक्तिकल्पतरुः ॥
(“भृता हि पाण्डुनामात्या बलञ्च सततं भृतं ।मान्यानन्यानमात्यांश्च ब्राह्मणाश्च तपोधनान्” ॥
इति महाभारते ।)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अमात्य
पु०
 अमा सह वसति त्यक् । मन्त्रिणि । तस्य दण्ड-नीतौ राजसहचरत्वात्तथात्वम् । “पुरोहितामात्यमुखाश्चयोधाः” भट्टिः । “अमात्यपुत्रैः सवयोभिरन्वितः” रघुः ।“अमात्ये दण्ड आयत्त” इति मनुः “अमात्यव्यञ्जना राज्ञांदूष्यास्ते शत्रुसंहिताः” माघः । अमात्यलक्षणमुक्तंहेमा० विष्णुध०
पु०
 । “सर्व्वलक्षणलक्षण्यो मन्त्रीराज्ञस्तथा भवेत् । ब्राह्मणो वेदतत्त्वज्ञोविनोतः प्रिय-दर्शनः । छललक्ष्ये महात्मा च स्वामिभक्तः प्रियवदः ।वृहस्पत्युशनःप्रोक्तां नीतिं जानाति सर्व्वतः । राग-द्वेषेण यः कार्यं न च हन्ति महीक्षितः । लोकाप-वादाद्राजार्थे भयं यस्य न विद्यते । क्लेशक्षमस्तु धर्म्मात्माविजितात्मा जितेन्द्रियः । गूढमन्त्रश्चाऽश्वदक्षः प्राज्ञोभक्तजनप्रियः । इङ्गिताकारतत्त्वज्ञ ऊहापोहविशा-रदः । शूरश्व ज्ञातविद्यश्चन मानी न च मत्सरी ।चारप्रचारकुशलः प्रणिघिप्राण आत्मवान् । षाड्गुण्य-विधितत्त्वज्ञ उपायकुशलस्तया । वेत्ता विधाता कार्य्याणांनैव कार्य्यातिपातनः । समयज्ञश्च कालज्ञो भृत्यानाञ्च गुण-प्रियः । कृतानामकृतानां च कर्मणामन्ववेक्षिता । यथापुरुषमर्हाणां पुरुषाणां नियोजकः! कर्त्ता परोक्षे कार्य्याणिसांपराये भृगूत्तम । तत्त्वातत्त्ववेदिता च कर्मणो गुरुलाघ-वम् । शत्रुमित्रविभागज्ञो विग्नहे चैव तत्त्ववित् स राज्ञःसर्व्वकार्य्याणि कुर्याद्भृगुकुलोद्वह! विदितानि तथा कुर्यान्नज्ञातानि महीक्षिता अज्ञातानि नरेन्द्रस्य कृत्वा कार्य्याणिभार्गव! अचिरेणापि विद्वेषं स मन्त्री त्वधिगच्छति । कुरुतेयस्तु कार्य्याणि विदितानि महीपतेः भेदो न तस्य भवतिकदाचिदपि भूभुजा एवंगुणो यस्य भवेत्तु मन्त्री वाक्ये चतस्याभिरतस्य राज्ञः । राज्यं स्थिरं स्याद्विपुला चलक्ष्मीर्यशश्च दीप्तं भुवनत्रयेऽपि” इति ।
Capeller
German
अमात्य
n.
 Hausgenosse
Minister.
Grassman
German
(amā́tya), amā́tia, m., Hausgenosse, Hausgenossenschaft [von amā́].
-am {531, 3}.
Burnouf
French
अमात्य अमात्य a. (sfx. त्य) qu'on a près de soi. -- S.
m.
 conseiller
ministre.
Stchoupak
French
अमात्य-
m.
 compagnon du roi, ministre.