| YouTube Channel

अमतिः (amatiH)

 
Apte
English
अमतिः [amatiḥ], [अम्-अति
Uṇ.*
 4.59.]
Time.
The moon.
(Ved. ) Form, shape (Nir.).
Want, poverty.a. poor, indigent
अनापिरज्ञा असजात्यामतिः
Rv.*
 1.39.6.-अमतीवत्
a.
Ved.
Evil-minded, wicked (दुष्ट, अप्रशस्त- बुद्धिमत् Sāy.).
Poor, indigent
न मे स्तोतामतीवा न दुर्हितः स्यादग्ने न पापया
Rv.*
 8.19.26.
Apte 1890
English
अमतिः [अम्-अति Uṇ. 4. 59] 1 Time.
2 The moon.
3 (Ved.) Form, shape (Nir).
4 Want, poverty.
a.,
अमतीवत् a. Ved. 1 Evil-minded, wicked (दुष्ट, अप्रशस्तबुद्धिमत् Sāy.).
2 Poor.
Chandas
Sanskrit
सम-वृत्तम्,
अक्षराणि-
 28,
पादेऽक्षराणि-
 7
मात्राः - 10
सङ्ख्याजातिः - उष्णिक्
मात्रा-विन्यासः
दा दा दा द द द द
लक्षण-मूलम् - आनन्दमिश्र-जालक्षेत्रम्
Apte Hindi
Hindi
अमतिः
पुं*
 - -
"धूर्त, कपटी"
अमतिः
पुं*
 - -
चाँद
अमतिः
पुं*
 - -
समय
अमतिः
"स्त्री* , न* त*" - -
"अज्ञान, संज्ञाहीनता, ज्ञान का अभाव, अदूरदर्शिता"
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) अमति गच्छति । अम(गत्यादौ)+अतिः। १.कालः। ‘अमेरतिः’ उ०४.५०। २.आमयति । अम(रोगे)+अतिः। ‘अमेरतिः’ । रोगः। ३.चन्द्रः। (स्त्री) न मतिः। ४.अज्ञानम्, अबुद्धिः। ५.दुर्बुद्धिः। (वि) न मतिः यस्य । ६.बुद्धिहीनः। ७.दुर्बुद्धिमान्, दुष्टः।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 सोमः, चन्द्रः, शशाङ्कः, इन्दुः, मयङ्कः, कलानिधिः, कलानाथः, कलाधरः, हिमांशुः, चन्द्रमाः, कुमुदबान्धवः, विधुः, सुधांशुः, शुभ्रांशुः, ओषधीशः, निशापतिः, अब्जः, जैवातृकः, सोमः, ग्लौः, मृगाङ्कः, द्विजराजः, शशधरः, नक्षत्रेशः, क्षपाकरः, दोषाकरः, निशीथिनीनाथः, शर्वरीशः, एणाङ्कः, शीतरश्मिः, समुद्रनवनीतः, सारसः, श्वेतवाहनः, नक्षत्रनामिः, उडुपः, सुधासूतिः, तिथिप्रणीः, अमतिः, चन्दिरः, चित्राटीरः, पक्षधरः, रोहिणीशः, अत्रिनेत्रजः, पक्षजः, सिन्धुजन्मा, दशाश्वः, माः, तारापीडः, निशामणिः, मृगलाञ्छनः, दर्शविपत्, छायामृगधरः, ग्रहनेमिः, दाक्षायणीपति, लक्ष्मीसहजः, सुधाकरः, सुधाधारः, शीतभानुः, तमोहरः, तुशारकिरणः, परिः, हिमद्युतिः, द्विजपतिः, विश्वप्सा, अमृतदीधितिः, हरिणाङ्कः, रोहिणीपतिः, सिन्धुनन्दनः, तमोनुत्, एणतिलकः, कुमुदेशः, क्षीरोदनन्दनः, कान्तः, कलावान्, यामिनीजतिः, सिज्रः, मृगपिप्लुः, सुधानिधिः, तुङ्गी, पक्षजन्मा, अब्धीनवनीतकः, पीयूषमहाः, शीतमरीचिः, शीतलः, त्रिनेत्रचूडामणिः, अत्रिनेत्रभूः, सुधाङ्गः, परिज्ञाः, सुधाङ्गः, वलक्षगुः, तुङ्गीपतिः, यज्वनाम्पतिः, पर्व्वधिः, क्लेदुः, जयन्तः, तपसः, खचमसः, विकसः, दशवाजी, श्वेतवाजी, अमृतसूः, कौमुदीपतिः, कुमुदिनीपतिः, भूपतिः, दक्षजापतिः, ओषधीपतिः, कलाभृत्, शशभृत्, एणभृत्, छायाभृत्, अत्रिदृग्जः, निशारत्नम्, निशाकरः, अमृतः, श्वेतद्युतिः
noun
देवताविशेषः
"पतितं सोममालोक्य ब्रह्मा लोकपितामहः[श.क]"
Synonyms:
 चन्द्रः, कलानाथः, कलाधरः, हिमांशुः, चन्द्रमाः, कुमुदबान्धवः, विधुः, सुधांशुः, शुभ्रांशुः, ओषधीशः, निशापतिः, अब्जः, जैवातृकः, ग्लौः, मृगाङ्कः, द्विजराजः, शशधरः, नक्षत्रेशः, क्षपाकरः, दोषाकरः, निशीथिनीनाथः, शर्वरीशः, एणाङ्कः, शीतरश्मिः, समुद्रनवनीतः, सारसः, श्वेतवाहनः, नक्षत्रनामिः, उडुपः, सुधासूतिः, तिथिप्रणीः, अमतिः, चन्दिरः, चित्राटीरः, पक्षधरः, रोहिणीशः, अत्रिनेत्रजः, पक्षजः, सिन्धुजन्मा, दशाश्वः, माः, तारापीडः, निशामणिः, मृगलाञ्छनः, दर्शविपत्, छायामृगधरः, ग्रहनेमिः, दाक्षायणीपति, लक्ष्मीसहजः, सुधाकरः, सुधाधारः, शीतभानुः, तमोहरः, तुशारकिरणः, परिः, हिमद्युतिः, द्विजपतिः, विश्वप्सा, अमृतदीधितिः, हरिणाङ्कः, रोहिणीपतिः, सिन्धुनन्दनः, तमोनुत्, एणतिलकः, कुमुदेशः, क्षीरोदनन्दनः, कान्तः, कलावान्, यामिनीजतिः, सिज्रः, मृगपिप्लुः, सुधानिधिः, तुङ्गी, पक्षजन्मा, अब्धीनवनीतकः, पीयूषमहाः, शीतमरीचिः, शीतलः, त्रिनेत्रचूडामणिः, अत्रिनेत्रभूः, सुधाङ्गः, परिज्ञाः, सुधाङ्गः, वलक्षगुः, तुङ्गीपतिः, यज्वनाम्पतिः, पर्व्वधिः, क्लेदुः, जयन्तः, तपसः, खचमसः, विकसः, दशवाजी, श्वेतवाजी, अमृतसूः, कौमुदीपतिः, कुमुदिनीपतिः, भूपतिः, दक्षजापतिः, ओषधीपतिः, कलाभृत्, शशभृत्, एणभृत्, छायाभृत्, अत्रिदृग्जः, निशारत्नम्, निशाकरः, अमृतः, श्वेतद्युतिः, हरिः
noun
खगोलीयपिण्डः यः पृथ्वीं परिभ्रमति।
"अधुना मानवः चन्द्रस्य पृष्ठभागं गत्वा संशोधनं करोति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अमतिः,
पुं,
 (अम् + अति ।) कालः । चन्द्रः । इतिमेदिनी ॥
दुष्टे त्रि । इति शब्दरत्नावली ॥
“अमतिः पुंसि काले च दुष्टे हिमकरेऽपि च” ।इति शब्दरत्नावली । अबुद्धिः । अज्ञानं । अन-भिसन्धिः ।“भुक्त्वातोऽन्नतमस्यान्नममत्या क्षपणं त्र्यहं ।मत्या भुक्त्वा चरेत् कृच्छ्रं रेतोविण्मूत्रमेव च” ॥
इति मनुः ।)