अभ्युक्षण (abhyukSaNa)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Apte
Englishअभ्युक्षणम् [abhyukṣaṇam], 1 Sprinkling over, wetting
परस्पराभ्युक्षण- तत्पराणाम् (तासाम्) 16.57.
Consecration by sprinkling
(प्रोक्षण, अभ्युक्षण and अवोक्षण are thus distinguished
उत्तानेनैव हस्तेन प्रोक्षणं परिकीर्तितम् । न्यञ्चताभ्युक्षणं प्रोक्तं तिरश्चा- वोक्षणं स्मृतम् ॥).
Apte 1890
EnglishMacdonell
EnglishApte Hindi
Hindiअभ्युक्षणम्
- अभि+उक्ष्+ल्युट्
"छिड़कना, तर करना"
अभ्युक्षणम्
- अभि+उक्ष्+ल्युट्
अभिषेक द्वारा संस्कार
Shabdartha Kaustubha
Kannadaअभ्युक्षण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಂತ್ರಪೂರ್ವಕ ಬೋರಲು ಕೈಯಿಂದ ನೀರನ್ನು ಚಿಮುಕಿಸುವುದು
निष्पत्तिः - > अभि + उक्ष (सेचने) - भावे "ल्युट्" (३-३-११५)
प्रयोगाः - > "उत्तानेनैव हस्तेन प्रोक्षणं परिकीर्तितम् । न्यञ्चताभ्युक्षणं प्रोक्तं तिरश्चावोक्षणं स्मृतम् ॥"
अभ्युक्षण
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನೀರನ್ನು ಚಿಮುಕಿಸುವುದು /ನೀರನ್ನು ಎರಚುವುದು
प्रयोगाः - > "परस्पराभ्युक्षणतत्पराणां तासां नृपो मज्जनरागदर्शी"
उल्लेखाः - > रघु० १६-५७
L R Vaidya
Englishवाचस्पत्यम्
Sanskritअभ्युक्षण अभि + उक्ष--सेचने ल्युट् । “उत्तानेनैव हस्तेनप्रोक्षणं परिकीर्त्तितम् । न्यञ्चताभ्युक्षणं प्रोक्तं तिरश्चावोक्षणंस्मृतम्” स्मृत्युक्ते अवतानपाणिना सेच्याभिमुख्येन, सेचने२ सेचनमात्रे “परस्पराभ्युक्षणतत्पराणाम्” रघुः अभ्यु-क्षणं च स्नानकार्य्ये कात्या० २२, ६, १४ । कर्त्तव्यमिति शेषः ।अभ्युक्षणादि च द्रव्यादिसंस्कारविशेषः अभ्युक्षित-द्रव्याणामेव यागाङ्गत्वात् । स च संस्कारः अदृष्टविशेष-रूपः द्रव्यनिष्ठ इति मीमांसकाः तेषामयमाशयः ।यो यद्गतफलार्थितया क्रियते स तन्निष्ठफलजनकव्या-पारजनक इति नियमेन व्रीह्यादिगतावघातानुकूल-शक्तिरूपफलार्थितथा क्रियमाणानां प्रोक्षणाभ्युक्षणा-दीनां स्वगतावघातादिरूपफलजनकव्यापारत्त्वम् तथा चप्रोक्षिता एव व्रीह्यादयोऽवघातादौ कल्पन्ते प्रोक्ष-णादिजन्यः कालान्तरभाव्यवघातजनकोव्यापारो व्री-ह्यादिनिष्ठ एव कल्प्यते” इति ॥
नैयायिकास्तु “संस्कारःपुंसएवेष्टः प्रोक्षणाभ्युक्षणादिभिः” कुसुमा० उक्तेःप्रोक्षणादिभिः संस्कारोऽदृष्टं पुंसएव पुंनिष्ठः एव स्वीक्रि-यते प्रतिव्रीह्यादि नानाशक्तिकल्पनापेक्षया एकस्यैवादृष्ट-स्यात्मनिष्ठस्य प्रोक्षणादिजन्यस्य लाघवेन कल्पनात् शास्त्र-देशितं फलमनुष्ठातरीतिन्थायेन क्रियाकर्त्तर्य्येव प्रधान-कलवत्तत्तदवान्तरादृष्टस्यापि तत्रैव कल्पनौचित्यात् अन्यथाअन्यगतादृष्टेन अन्यगतप्रधानापूर्व्वजनने वैयधिकरण्यात्अतिप्रसङ्गः स्यात् व्रीह्यादेश्च सर्व्वपुरुषसाधारण्येनानि-णमकत्वात् अन्यथा अकृतप्रोक्षणादिसंस्कारस्यापि पुंसःपरकृतसंस्कारेण प्रधानापूर्व्ववत्त्वापत्तेः । यो यद्गत-फलार्थितयेत्यादिनियमस्य शत्रुनिष्ठबधाद्युद्देशेन क्रियमाणेश्येनयागादौ व्यभिचारान्नार्थसाधकत्वं तत्र हि शत्रु गतबध-फलाद्युद्देशेऽपि अभिचारिपुरुषगतस्यादृष्टविशेषस्य कल्प-नावश्यम्भावात् अन्यथा तत्कर्त्तुः प्रायश्चित्तोपदेशस्या-नर्थक्यापत्तेः अभिचारकर्मणश्च उपपातकमध्ये मन्वादिभि-र्गणनात् तस्य पापजलकत्वसिद्धिरिति ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.