अभ्यास (abhyAsa)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 अभ्यास m.
  (-सः)
	 1. Practice,  exercise.
	 2. Learning by rote.
	 3. Practicing
archery.
	 4. (In arithmetic, ) Multiplication. 
	 5. (In grammar, ) The
reduplicate syllable of a verb.
	 mfn.
   (-सः-सा-सं) Near,  proximate. E.
 
अभि before अस to go,  &c. घञ् aff.
  

Capeller Eng

English

 अभ्यास m.
  addition.  repetition
 reduplicate (g. ),  study, 
reading,  exercise,  custom. 

Yates

English

 अभ्या_स (सः) 1.
m.
  Practice
 learning
by heart
 multiplication. 
a. Near.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

अभ्यास 	-	 abhyAsa 	-	 m.
  	-	 habit
अभ्यास 	-	 abhyAsa 	-	 m.
  	-	 drill
अभ्यास 	-	 abhyAsa 	-	 m.
  	-	  effort of the mind to remain in its unmodified condition of purity
अभ्यास 	-	 abhyAsa 	-	 m.
  	-	  multiplication
अभ्यास 	-	 abhyAsa 	-	 m.
  	-	  repeated reading
अभ्यास 	-	 abhyAsa 	-	 m.
  	-	  first syllable of a reduplicated radical
अभ्यास 	-	 abhyAsa 	-	 m.
  	-	  repeated or permanent exercise
अभ्यास 	-	 abhyAsa 	-	 m.
  	-	  practice
अभ्यास 	-	 abhyAsa 	-	 m.
  	-	  study
अभ्यास 	-	 abhyAsa 	-	 m.
  	-	  reduplication
अभ्यास 	-	 abhyAsa 	-	 m.
  	-	  discipline
अभ्यास 	-	 abhyAsa 	-	 m.
  	-	  wont
अभ्यास 	-	 abhyAsa 	-	 m.
  	-	  military practice
अभ्यास 	-	 abhyAsa 	-	 m.
  	-	  repetition
अभ्यास 	-	 abhyAsa 	-	 m.
  	-	  use
अभ्यास 	-	 abhyAsa 	-	 m.
  	-	  act of adding anything
अभ्यास 	-	 abhyAsa 	-	 m.
  	-	  inculcation of a truth conveyed in sacred writings by means of repeating the same word or the same passage
अभ्यास 	-	 abhyAsa 	-	 m.
  	-	  repetition of the last verse of a stanza or of the last word of a chapter
अभ्यास 	-	 abhyAsa 	-	 m.
  	-	  exercise
अभ्यास 	-	 abhyAsa 	-	 m.
  	-	  custom
अभ्यास 	-	 abhyAsa 	-	 m.
  	-	  what is prefixed

अभ्यास 	-	 abhyAsa 	-	 m.
  	-	 habit
{ वासं कृ } 	-	 {vAsaMkR} 	-	 verb 	-	 habitate
अभ्यासता 	-	  abhyAsatA 	-	 f.
  	-	 habit
उच्चटा 	-	  uccaTA 	-	 f.
  	-	 habit
शैली 	-	  zailI 	-	 f.
  	-	 habit
एव 	-	  eva 	-	 m.
  	-	 habit
शील 	-	  zIla 	-	 n.
  	-	 habit
सात्म्य 	-	  sAtmya 	-	 n.
  	-	 habit
अनुसरण 	-	  anusaraNa 	-	 n.
  	-	 habit
चरित्र 	-	  caritra 	-	 n.
  	-	 habit
वासक्षम 	-	  vAsakSama 	-	 adj.
  	-	 habitable
वसतियोग्य 	-	  vasatiyogya 	-	 adj.
  	-	 habitable
क्षेम 	-	  kSema 	-	 adj.
  	-	 habitable
क्षयण 	-	  kSayaNa 	-	 adj.
  	-	 habitable
दुर्गुण 	-	  durguNa 	-	 m.
  	-	  bad habit
व्यसन 	-	  vyasana 	-	 n.
  	-	  bad habit
वासक 	-	  vAsaka 	-	 adj.
  	-	 habitation
- शील 	-	  - zIla 	-	 adj.
  	-	 habituated
नित्यम् 	-	  nityam 	-	 adverb 	-	 habitually
यथाव्यवहारम् 	-	  yathAvyavahAram 	-	 adverb 	-	 habitually

अभ्यास 	-	 abhyAsa 	-	 m.
  	-	 drill
व्यायाम 	-	 vyAyAma 	-	 m.
  	-	 drill
वेधन 	-	 vedhana 	-	 n.
  	-	 drill  [ Engg. ]
अन्तरवेधन 	-	 antaravedhana 	-	 n.
  	-	 drilldown  [ computer ]
काष्ठरन्ध्री 	-	 kASTharandhrI 	-	 f.
  	-	 drillingmachine
वेधनी 	-	 vedhanI 	-	 f.
  	-	 drillingmachine
आविध 	-	  Avidha 	-	 m.
  	-	 drill
श्रम 	-	  zrama 	-	 m.
  	-	 drill
योग्य 	-	  yogya 	-	 m.
  	-	 drill
सङ्ग्राम-योग्या 	-	  saGgrAma-yogyA 	-	 f.
  	-	  battle drill
श्रमस्थान 	-	  zramasthAna 	-	 n.
  	-	 drilling-place
उरसा - व्यध 	-	  urasA - vyadha 	-	 m.
  	-	  wide-breasted drilling implement  [ Mech. ]
सेना 	-	  senA 	-	 f.
  	-	  any drilled troop or band or body of men

 
   अभ्यास  abhyAsa m.
   inculcation of a truth conveyed in sacred writings by means of repeating the same word or the same passage

 
   अभ्यास  abhyAsa m.
   reduplication   
   द्विर्भाव  dvirbhAva m.
   reduplication    
   आम्रेडित  AmreDita n.
   reduplication   
   द्वित्व  dvitva n.
   reduplication    
   द्विर्वचन  dvirvacana n.
   reduplication   
   अभ्यासनिमित्त  abhyAsanimitta n.
   cause of the reduplication-syllable   
   अभ्यासव्यवाय  abhyAsavyavAya m.
   interval caused by the reduplication-syllable  
   यङन्त  yaGanta m.
   Atmanepada Intensive formed by reduplication and the suffix ya     
            

 
   अभ्यास  abhyAsa m.
   what is prefixed

Wilson

English

 अभ्यास
m.
  (-सः)
1 Practice,  exercise.
2 Learning by rote.
3 Practising archery.
4 (In arithmetic, ) Multiplication. 
5 (In grammar, ) The reduplicate syllable of a verb.
mfn.
   (-सः-सा-सं)
Near,  proximate.
E.
  अभि before,  अस to go,  &c. घञ् aff.
  

Apte

English

अभ्यासः [abhyāsḥ],  1 Repetition in general
 व्याख्याता व्याख्याता इति पदाभ्यासो$ध्यायपरिसमाप्तिं द्योतयति S. B.
 T.4.28 नाभ्यासक्रममीक्षते Pt.*
  1.151
 Ms.*
  12.74
 Y.*
  3.322. cf.
   also अन्यायश्च कृते$भ्यासः । MS.*  1.3.26

Repeated practice or exercise,  contiuned practice or use
 अविरतश्रमाभ्यासात् K.*
  3,  Pt.*
  1.133
 अभ्यासेन तु कौन्तेय वैराग्येण च गृह्यते Bg.*
  6.35, 44 by constant practice (to remain pure and unmodified)
 12.12
 योग˚ Y.*
  3.51 practice of concentration
 hence sometimes used for 'concentration of mind upon one subject'
 ˚निगृहीतेन मनसा R.*
  1.23
 so शर˚,  अस्त्र˚ &c.
 

Habit,  custom,  practice
 मिथ्योपपदात् कृञो$भ्यासे P.
 I. 3.71
 तद् यथाभ्यासं अभिधीयताम् U.*
  1 therefore address me as is your wont
 अमङ्गलाभ्यासरतिम् Ku.*
  5.65
 Y.*
  3.68.

Discipline in arms,  exercise,  military discipline.

Reciting,  study,  repeated reading or learning by heart
 काव्यज्ञशिक्षयाभ्यासः K. P.*
   1
 K.*
  146, 2
 Ms.*
  5. 4
 वेद˚ is of 5 kinds: वेदस्वीकरणं पूर्वं विचारो$भ्यसनं जपः । तद्दानं चैव शिष्येभ्यो वेदाभ्यासो हि पञ्चधा ॥ Dakṣa. 

vicinity,  proximity,  neighbourhood (for अभ्याश)
 चूतयष्टिरि- वाभ्यासे (शे) मधौ परभृतोन्मुखी Ku.*
  6.2
 (अभ्यासे-शे मधौ must mean here speaking to 'Madhu who was near her' scil. by having manifested himself before her,  which fully preserves the simile of Pārvatī,  herself silent,  speaking to her lover who was near her through her friend)
 अर्पितेयं तवाभ्यासे सीता पुण्यव्रता वधूः U.*
  7.17 given in your charge
 Śi.*
  3.4
 अभ्यासा-शा-दागतः P.
 II. 1.38 Sk. (ragarded as an Aluk Compound).

(In gram.
  ) Reduplication. 

The first syllable of a reduplicated base,  reduplicative syllable
 पूर्वो$भ्यासः P.
 VI. 1.4
 अत्र ये द्वे विहिते तयोः पूर्वो$भ्याससंज्ञः स्यात् Sk.

(In Math.
 ) Multiplication. 

(In poetry) Repetition of the last verses or lines (as of a chorus)
 chorus,  burden of a song. Comp.
   -गत a.
  approached,  gone near. -परिवर्तिन् a.
  wandering about or near.-योगः abstraction of mind resulting from continuous deep meditation
 अभ्यासयोगेन ततो मामिच्छाप्तुं धनञ्जय Bg.*
  12.9. -लोपः dropping of the reduplicative syllable.-व्यवायः interval caused by the reduplicative syllable
 ˚ये$पि though separated by this syllable.

Apte 1890

English

 अभ्यासः 1 Repetition in general
 व्याख्याता व्याख्याता इति पदाभ्यासोऽ ध्यायपरिसमाप्तिं द्योतयति Ś. B.
 नाभ्यासक्रममीक्षते Pt. 1. 151
 Ms. 12. 74
 Y. 3. 323. 
2 Repeated practice or exercise,  continued practice or use
 अविरतश्रमाभ्यासात् K. 30,  Pt. 1. 133
 अभ्यासेन तु कौंतेय वैराग्येण च गृह्यते Bg. 6. 35,  44 by constant practice (to remain pure and unmodified)
 12. 12
 योग° Y. 3. 51 practice of concentration
 hence sometimes used for ‘concentration of mind upon one subject’
 °निगृहीतेन मनसा R. 10. 23
 so शर°,  अस्त्र° &c. 
3 Habit,  custom,  practice
 मिथ्योपपदात् कृञोऽभ्यासे P. I. 3. 71
 तद् यथाभ्यासं अभिधीयतां U. 1 therefore address me as is your wont
 अमंगलाभ्यासरतिं Ku. 5. 65
 Y. 3. 68. 
4 Discipline in arms,  exercise,  military discipline. 
5 Reciting,  study,  repeated reading or learning by heart
 काव्यज्ञशिक्षयाभ्यासः K. P. 1
 K. 146,  200
 Ms. 5. 4
 वेद° is of {5} kinds: 
वेदस्वीकरणं पूर्वं विचारोऽभ्यसनं जपः । तद्दानं चैव शिष्येभ्यो वेदाभ्यासो हि पंचधा ॥ Dakṣa. 
6 Vicinity,  proximity,  neighbourhood (for अभ्याश)
 चूतयष्टिरिवाभ्यासे (शे) मधौ परभृतोन्मुखी Ku. 6. 2
 ( अभ्यासे-शे मधौ must mean here speaking to ‘Madhu who was near her, ’ scil. by having manifested himself before her,  which fully preserves the simile of Pārvatī,  herself silent,  speaking to her lover who was near her through her friend)
 अर्पितेयं तवाभ्यासे सीता पुण्यव्रता वधूः U. 7. 17 given in your charge
 Śi. 3. 40
 अभ्यासा-शा-दागतः P. II. 1. 38 Sk. (regarded as an Aluk compound). 
7 (In gram.) Reduplication. 
8 The first syllable of a reduplicated base,  reduplicative syllable
 पूर्वोऽभ्यासः P. VI. 1. 4
 अत्र ये द्वे विहिते तयोः पूर्वोऽभ्याससंज्ञः स्यात् Sk. 
9 (In Math.) Multiplication. 
10 (In poetry) Repetition of the last verses or lines (as of a chorus)
 chorus,  burden of a song. 
Comp. 
गत a. approached,  gone near. 
परिवर्तिन् a. wandering about or near. 
योगः abstraction of mind resulting from continuous deep meditation
 अभ्यासयोगेन ततो मामिच्छाप्तुं धनंजय Bg. 12. 9. 
लोपः dropping of the reduplicative syllable. 
व्यवायः interval caused by the reduplicative syllable
 °येपि though separated by this syllable. 

Monier Williams Cologne

English

 अभ्य्-आश,  अस्,  m.
  (also written 1. अभ्य्-आस),  reaching to,  pervading,  Yājñ.
  iii,  114

 2. अभ्य्-आस m.
  the act of adding anything,  Śulb.
 

 (in Gr.
 ) ‘what is prefixed’,  the first syllable of a reduplicated radical,  Pāṇ.
 

 reduplication,  Nir.
 

 repetition,  Mn.
   xii,  74,  &c.
  

 (in poetry) repetition of the last verse of a stanza [Nir. ] or of the last word of a chapter [Comm.  on AitBr.
  ]

 (in arithm.
  ) multiplication

 repeated or permanent exercise,  discipline,  use,  habit,  custom

 repeated reading,  study

 military practice,  L.
 

 (in later Vedānta phil.
 ) inculcation of a truth conveyed in sacred writings by means of repeating the same word or the same passage

 (in Yoga phil.
 ) the effort of the mind to remain in its unmodified condition of purity (sattva).

 अभ्य्-आस a See (अभ्य्- √ 1. अश् and) 2. अभ्य्- √ 2. अस्.

Monier Williams 1872

English

 अभ्य्-आस,  अस्,  m. repetition
 practice,  military
practice,  permanent or repeated exercise,  discipline, 
use,  habit,  custom
 repeated reading,  reciting,  study
learning by heart
 education
 practising archery
 (in
grammar) repeating twice,  reduplication
 the first
syllable of a reduplicated radical
 (in poetry) repeti-
tion of the last verses of a stanza
 (in arithmetic)
multiplication: see also under अभ्य्-अश्.
—अभ्यास-
गत,  अस्,  आ,  अम्,  approached,  gone near (see अभ्य्-आश
above).
—अभ्यास-ता,  f. constant practice,  use,  habit.
—अभ्यास-निमित्त,  अम्,  n. the cause of the redupli-
cation in grammar.
—अभ्यास-परिवर्तिन्,  ई,  इनी,  इ, 
wandering about or near,  for अभ्याश°.
—अभ्यास-
योग,  अस्,  m. the practice of frequent and repeated
meditation on any deity or on abstract spirit,  re-
peated recollection.
—अभ्यास-व्यवाय,  अस्,  m. in-
terval caused by the reduplication-syllable.

 अभ्यास अभ्य्-आस। See 2. अभ्य्-अस्।

Macdonell

English

 अभ्यास abhi‿āsa,  m.
  addition
 repetition
 🞄reduplication (gr.)
 practice
 application
 🞄use,  habit
 familiarity with (—°)
 repeated 🞄recitation
 study.

Goldstucker

English

 अभ्यास I. Tatpur. m. (-सः)
	^1 Repetition,  repeated occurence
e. g. Manu: तेऽभ्यासात्कर्मणां तेषां पापानामल्पबुद्धयः । सं-
प्राप्नुवन्ति दुःखानि &c.
 or Kātyāy. Śr. S.: अभिप्लवाभ्यासे-
नाभिपूरणम्
 or Kumārila on a Mānava-Kalpa-S.: त्रिरि-
त्यभ्यासोऽनुवादः
 or the Mit. on Yājnav. (2. 81.): एतच्च
…अनभ्यासे च द्रष्टव्यम् । लोभादिकारणविशेषपरिज्ञाने
ऽभ्यासे च मनुनोक्तम्
 or the same on Yājn. (3. 255.): अज्ञा-
नतोऽभ्यासे तु वसिष्ठेनोक्तम् ।…ज्ञानतोऽभ्यासे तु शङ्खो-
क्तम् ।…अत्यन्ताभ्यासे हरीतोक्तम्
 or Raghun. Prāya-
śchittat. (a quotation): गोघ्नवद्विहितः कल्पश्चान्द्रायणमथापि
वा । अभ्यासे तु तयोर्भूयस्ततः शुद्धिमवाप्नुयात्
 or Jaimini-
Sūtras: आग्नेयस्तूक्तहेतुत्वादभ्यासेन प्रतीयेत
 or यावज्जीविको
ऽभ्यासः कर्मधर्मः
 or अभ्यासो वा विकारात्स्यात् । पशुस्त्वेवं
प्रधानं स्यादभ्यासस्य तन्निमित्तत्वात्समासशब्दः स्यात्
 or अर्थ-
वांस्तु नैकत्वादभ्यासः स्यात्…
 or वेदिप्रोक्षणे मन्त्राभ्यासः
कर्मणः पुनःप्रयोगात् &c. &c.
 or Ved. Sūtr.: आनन्दमयो
ऽभ्यासात्
 (Śaṅkara: परमात्मानन्दमयो भवितुमर्हति । कुतः ।
अभ्यासात् । परस्मिन्नेव ह्यात्मन्यानन्दशब्दो बहुकृत्वोऽभ्यस्यते)
or Nyāya-S.: नानुवादपुनरुक्तयोर्विशेषः शब्दाभ्यासोपपत्तेः ॥
शीघ्रतरगमनोपदेशवदभ्यासाद्विशेषः
 or अभ्यासात् (sound
is permanent on account of its frequent occurrence) ॥ अन्यत्वे
ऽप्यभ्यासस्योपचारात्
 or Mādh. Jaiminīyany.: …सूक्तं त्रि-
रावर्तनीयम् । तत्र प्रथमावृत्तौ प्रथमाया ऋचस्त्रिरभ्यासः
 or
अभ्यासादन्यकर्मत्वं दर्शेष्टौ द्विः प्रयुज्यताम् &c. &.
 or Mādh.
Sarvadarś. (Pāṇinid.): यथा स्वाध्यायः सकृत्पठ्यमानो नाव-
धार्यते । अभ्यासेन तु स्फुटावसायः &c.
 or Mādhāva observes
in his comm. on the Aitareyabr. at the end of several chap-
ters,  that the last word is to be repeated to indicate the
close of the chapter,  e. g. the word भवति at the end of
the first Adhyāya is to be repeated: भवतिशब्दस्याभ्यासो
ऽध्यायसमाप्त्यर्थः
 or at the end of the fifth Adhy. or the
first Pañchikā: अभ्यासोऽध्यायसमाप्त्यर्थः,  similarly at the
end of the seventh,  ninth,  tenth &c. &c. Adhyāyas. See
also s. v. आकूपार.
	^2 Repeated practice,  repeated use of
a thing,  habit
 e. g. Pāṇini: मिथ्योपपदात्कृञोऽभ्यासे
 or
Yājnav.: तत्रात्मा हि स्वयं किंचित्कर्म किंचित्स्वभावतः ।
करोति किंचिदभ्यासाद्धर्माधर्मोभयात्मकम्
 or Mit. on Yājn.
(3. 253.): अभ्यासे तु सुराया इति वासिष्ठे &c.
 or Medhāt. on
Manu: (व्यसनस्य च मृत्योश्च व्यसनं कष्टमुच्यते) व्यसनशब्देना-
त्यन्ताभ्यासः । एतद्वर्गविषय उच्यते (i. e. in the sense of ‘bad
habit,  vice’)
 or Nyāya-S. (soul is eternal): प्रेत्याहाराभ्या-
सकृतात्स्तन्याभिलाषात्
 or (knowledge of the absolute truth
increases) समाधिविशेषाभ्यासात् ॥…अरण्यगुहापुलिना-
दिषु योगाभ्यासोपदेशात्
 or Suśruta: आशय्याभ्यासयोगेन
करोत्याशयसंभवम्
 or Rājatar.: दर्शनाभ्याससंवृद्धचचूरागः
क्षमापतिः (comp. also the inst. s. v. अन्वय p. 151b,  1. 45)
or Sāhityad. (v. 49): शिक्षाभ्यासादिमात्रेण राघवादेः स्वरू-
पताम् । दर्शयन्नर्तको नैव रसस्यास्वादको भवेत् (where शि-
क्षाभ्यास seems rather to be a Tatpur.,  than a Dwandwa).
	^3 Repeated mental practise,  study
 e. g. Viśvan. on a Nyāya-
S. (3. 113. where it is mentioned as one of the twenty-
seven means to awaken memory): अभ्यासः संस्कारबाहुल्यम्
(abhyāsa means the multiplicity of mental impressions) ।
एतस्य यद्यपि नोद्बोधकत्वं तथापि तादृशे शीघ्रमुद्वोधकसमव-
धानं स्यादित्याशयेन तदुपन्यासः । अभ्यासो दृढतरसंस्कारः
(i. e. it means a mental impression which has become very
strong)
 or Sāṅkhya-Prav.: तत्त्वाभ्यासान्नेति नेतीति त्यागा-
द्विवेकसिद्धिः ‘discriminative knowledge becomes accom-
plished through the study of the twenty-five principles and
the avoiding of what is negatived in scriptural texts with
the words: “it is not…it is not…”’
 or Sāṅkhyakār.:
एवं तत्त्वाभ्यासान्नास्ति न मे नाहमित्यपरिशेषम् । अविपर्यया-
द्विशुद्धं केवलमुत्पद्यते ज्ञानम्
 or Manu: वेदाभ्यासो हि विप्रस्य
तपः परमिहोच्यते
 or Yājnav.: यथा विधानेन पठन्सामगा-
यमविच्युतम् । सावधानस्तदभ्यासात्परं ब्रह्माधिगच्छति
 or
Bhartṛh. Vākyapadīya: अभ्यासप्रतिभाहेतुः सर्वः शब्दः परैः
स्मृतः ।…अनागमश्च सोऽभ्यासः समयः कैश्चिदिष्यते.
	^4 Reading
 e. g. Ṛgv. Prātiś.: अभ्यासार्थे द्रुतां वृत्तिं प्रयो-
गार्थे तु मध्यमाम् । शिष्याणामुपदेशार्थे कुर्याद्वृत्तिं विलम्बिताम्
‘let the quick way (i. e. quick time) be used at the reading
(of sacred texts),  the middle in common discourse,  the
slow in instructing pupils’.
	^5 Constant veneration
 e. g.
Mahābh. Anuśāsanap.: अभ्यासे नित्यं देवानां सप्तर्षीणां ध्रुवस्य
च । मोक्षणं सर्वकृच्छ्राणां मोचयत्यशुभात्सदा.
	^6 (In Philo-
sophy and such passages of non-philosophical works as
refer to the philosophical doctrines,  this word has been used
in the following manner: in the Mīmānsā and Nyāya it is
used only in the three first meanings as illustrated by some
instances from their Sūtras
 in the Vedānta Sūtras equally
so,  but in the later Vedānta it assumes also the sense)
	a. inculcation of a truth conveyed in sacred writings by means
of repeating the same word or the same passage
 it is one of
the six characteristics of the श्रवण or ascertaining the pur-
port of the Vedānta (see the enumeration of the other terms
s. v. अपूर्वता): Ved. Sāra: प्रकरणप्रतिपाद्यस्य वस्तुनस्तन्मध्ये
पौनःपुन्येन प्रतिपादनमभ्यासः
 by such repetitions are meant, 
according to the Ved. Sāra,  e. g. that of the words तत्त्वमसि
which occur nine times in the sixth Prapāth. of the Chhānd.
Upan.
 or,  acc. to Rāmakṛṣṇat. that of स एष नेति नेति
of the Bṛhadār.,  or of the passage स यश्चायम् in the
Taitt. Up.,  or of the passages येनाक्षरं पुरुषं वेद सत्यम्, 
तदेतदक्षरं ब्रह्म,  तमेवैकं विजानीथ आत्मानम् (?) in the
Muṇḍaka Up.,  &c. (In the Sāṅkhya Prav. it has also the
sense as illustrated before by instances from these Sūtras, 
but in the Sūtra 6. 29. and the Yoga it means)
	b. the effort
of the mind to remain in its unmodified condition of purity
(sattwa) or that condition which is free from the affections of
passion (rajas) and sin (tamas): Yoga S. 1. 13.: तत्र स्थितौ
यत्नोऽभ्यासः (Patanjali's comm.: चित्तस्यावृत्तिकस्य प्रशान्त-
वाहिता स्थितिः--comp. 3. 10.--तदर्थप्रयत्नी वीर्यमुत्साहः ।
तत्संपिपादयिषया तत्साधनानुष्ठानमभ्यासः
 Vāchaspatim. on
these words: चित्तस्यावृत्तिकस्य राजसतामसवृत्तिरहितस्य
प्रशान्तवाहिता विमलता सात्त्विकवृत्तिवाहितैकाग्रता स्थितिः
&c.
 Bhojad. Rājamārt.: वृत्तिरहितस्य चित्तस्य स्वरूपनिष्ठा-
परिणामः स्थितिः)
 this effort becomes consolidated or firm if
it is persevered in during a long time,  unremittingly and
through the accomplishments (of penance,  chastity,  wisdom and
faith): Yoga S. 1. 14.: स तु दीर्घकालनैरन्तर्यसत्कारासेवितो
दृढभूमिः (Patanj.'s comm.: दीर्घकालासेवितः । निरन्तरासे-
वितः । तपसा ब्रह्मचर्येण विद्यया श्रद्धया च संपादितः सत्का-
रवान्दृढभूमिर्भवति । व्युत्थानसंस्कारेण द्रागित्येवानभिभूतवि-
षय इत्यर्थः
 according to the Rājamārtaṇḍa ‘through the
accomplishment of great respect’: बहुकालं नैरन्तर्येणादरा-
तिशयेन च सेव्यमानो दृढभूमिः स्थिरो भवति दार्ढ्याय प्र-
भवतीत्यर्थः)
 it is together with वैराग्य (q. v.) the means
to hinder the modifications of the mind which are called
प्रमाण,  विपर्यय,  विकल्प,  निद्रा and स्मृति qq. vv.
 Yoga S.
1. 12.: अभ्यासवैराग्याभ्यां तन्निरोधः
 (comp. also the Sūtra
1. 18.: विरामप्रत्ययाभ्यासपूर्वसंस्कारशेषोऽन्यः)
 the word is
used in the stated sense in the S. Prav. Sūtra: ध्यानधार-
णाभ्यासवैराग्यादिभिस्तन्निरोधः (Vijnānabh.: समाधिद्वारा
ध्यानं योगस्य कारणं ध्यानस्य च कारणं धारणा तस्याश्च का-
रणमभ्यासश्चित्तस्थैर्यसाधनानुष्ठानमभ्यासस्यापि कारणं विषय-
वैराग्यम् &c.)
 अभ्यास has this technical Yoga-sense also, 
for instance,  in these verses: Bhagavadgītā (6. 35.): असंशयं
महाबाहो मनो दुर्निर्ग्रहं चलम् । अभ्यासेन तु कौन्तेय वैरा-
ग्येण च गृह्यते (Śaṅkara: अभ्यासो नाम चित्तभूमौ कस्यांचि-
त्समानप्रत्यया वृत्तिः…गृह्यते निरुध्यत इत्यर्थः
 Sadānanda:
अभ्यासेन विशुद्धेन वैराग्येण निगृह्यते । अभ्यासो नाम कस्यां-
चिच्चित्तभूमौ निरन्तरम् । समानप्रत्यया वृत्तिश्चित्तस्याधिवियो-
गिनः)
 or (12. 9.) अथ चित्तं समाधातुं न शक्नोषि मयि स्थिरम् ।
अभ्यासयोगेन ततो मामिच्छाप्तुं धनञ्जय ॥ (Śaṅk.: चित्तस्यै-
कस्मिन्नालम्बने सर्वतः समाहृत्य पुनः पुनः स्थापनमभ्यासः ।
तत्पूर्वको योगः समाधानलक्षणस्तेनाभ्यासयोगेन &c.
 Sadān.:
चेतसः स्थापनं भूयो भूयोऽभ्यासः स उच्यते । तत्पूर्वकसमा-
धिर्यस्तेन मां प्राप्तुमीश्वरम्) अभ्यासेऽप्यसमर्थोऽसि मत्कर्मपर-
मो भव ।…श्रेयो हि ज्ञानमभ्यासाज्ज्ञानाद्ध्यानं विशिष्यते ।
ध्यानात्कर्मफलत्यागस्त्यागाच्छान्तिरनन्तरम्
 or Mahābh. Śān-
tip.: तथैतदन्तरं विद्यात्सत्त्वक्षेत्रज्ञयोर्बुधः । अभ्यासात्स तथा
युक्तो न गच्छेत्प्रकृतिं पुनः (Arjunam.: तथा नैर्मल्येन युक्तो
यदि तदा न प्रकृतिसङ्गं गच्छेत् which explanation ‘नैर्मल्येन’
will become intelligible when compared with the definition
of the term,  as applying to the condition of सत्त्व)
 comp.
also Mādhava's Sarvadarś.: तत्र मधुमती नामाभ्यासवैराग्या-
दिवशादपास्तरजस्तमोलेशसुखप्रकाशमयसत्त्वभावनयानवद्यवै-
शारद्यविद्योतनरूप ऋतम्भरप्रज्ञाख्या समाधिसिद्धिः.
	^7 (In
Grammar.)
	a. Reduplication (in general)
 e. g. Nirukta (on
the word बब्धाम्): आदिनाभ्यासेनोपहितेनोपधामादत्ते बभ-
स्तिरत्तकर्मा.
	b. (In Pāṇini.) The first syllable of the re-
duplicated base
 Pāṇ.: पूर्वोऽभ्यासः. See the explanation
s. v. अभ्यस्त 2. (In this sense,  and not in the general sense
reduplication,  the term is also understood in the Vārttikas
and the other commentaries on Pāṇ.
 e. g. VI. 1. 12. v. 9
16. v. 3
 17. v. 1
 30. v. 1
 135. v. 5
 VII. 4. 58. v. 1
 67. v. 1
82. v. 3
 VIII. 2. 3. v. 7
 6. v. 11
--or I. 1. 65. paribh. 1
VII. 4. 83. paribh. 1. 2.)--
	^8 (In Poetry.) The repetition
of a word or verse in a stanza,  or of the stanza itself
e. g. Lāṭyāy. Śr. Sūtr.: अभ्यासो गूर्दस्य (the stanza Sāmav.
2. 457-459.) । अभ्यासादिरुत्तरेषां त्रयाणाम् (Agnisvāmin: द्वि-
तीयपादे यन्मध्यमं चतुरक्षरमभ्यस्यते स प्रतिहारः &c.).--
In the late artificial poetry there are four kinds of such
repetitions which bear the name अभ्यास,  viz. पादाभ्यास, 
अर्धाभ्यास,  सर्वाभ्यास and श्लोकाभ्यास qq. vv.
 the general
name,  however,  for repetitions of syllables,  words or verses
is यमक q. v. (where all the names of the subdivisions will
be found).
	^9 (In Arithmetic.)
	a. Multiplication
 (more
usual terms,  however,  are अभिहति,  आहति,  गुणन).
	b. Pro-
duct of multiplication
 e. g. (for both meanings) Vījagaṇ.:
वज्राभ्यासौ ज्येष्ठलघ्वोस्तदैक्यं ह्रस्वं लघ्वोराहतिश्च प्रकृत्या । क्षुण्णा
ज्येष्ठाभ्यासयुग्ज्येष्ठमूलं तत्राभ्यासः क्षेपयोः क्षेपकः स्यात्
 ‘the
greatest and least roots are to be reciprocally multiplied
crosswise
 and the sum of the products to be taken for a
least root. The product of the two (original) ‘least’ roots
being multiplied by the given coefficient and the product
of the ‘greatest’ roots being added thereto,  the sum is the
corresponding greatest root
 and the product of the addi-
tives will be the (new) additive’
 Colebrooke's Alg. p. 171.
	^10 (In military terminology.) Archery
 (as such the word is
named in several Koshas: Hem.,  Trik.,  Bhūripr.
 while
Hemach. e. g. sometimes adds the word for bow or arrow
which is supplied
 thus,  nānārth. 3. 730.: आकर्षः पाशके
धन्वाभ्यासाङ्गे द्यूत इन्द्रिये
 or 4. 163.: उपासनमासने । शुश्रू-
षायां शराभ्यासे &c.
 elsewhere it has,  with this sense and
without the addition of शर or धनु,  not come under my ob-
servation,  except,  where its elliptical sense may be easily
supplied,  in the) Dhanurveda: …कुम्भकेन स्थिरं कृत्वा हुंका-
रेण विसर्जयेत् । इत्यभ्यासक्रिया कार्या धन्विना सिद्धिमिच्छता.
[II. Tatpur. 1. m. f. n. (-सः-सा-सम्) The same as
अभ्याश which is the more correct form.
2. m. (-सः)
	^1 Result,  consequence
 e. g. Chhānd. Up.:
स य एतमेवं विद्वानादित्यं ब्रह्मेत्युपास्तेऽभ्यासो ह यदेनं साध-
वो घोषा आ च गच्छेयुरुप च निम्रेडेरन्निम्रेडेरन् (ed. Röer
p. 232)
 or आत्मानमन्तत उपसृत्य स्तुवीत कामं ध्यायन्नप्रमत्तो
ऽभ्यासो ह यदस्मै स कामः समृध्येत &c. (ed. Röer p. 49).--
See अभ्याश 3.
	^2 Neighbourhood,  vicinity
 e. g. Mahābh.
Ādip.: रोरूयमाणस्याभ्यासे भृशं विप्रस्य पाण्डवः &c.
 or
Vanap.: तत्राभ्यासस्थोऽपि कश्चिन्नापश्यत्
 or Rāmāy.: अभ्येत्य
त्वरमाणश्च रथाभ्यासं मनीषिणः &c.
 or Daśakum.: अदर्शं
च मार्गाभ्यासवर्तिनः कस्यापि क्षपणविहारस्य &c.--In both
meanings the writing अभ्याश which occurs,  too,  in some
Mss. of the passages quoted,  is more correct. See the
remark under the latter word,  also as regards the masc.
gender of the second meaning.] E. अस् with अभि,  kṛt
aff. घञ्.

Benfey

English

 अभ्यास अभ्यास,  i. e. अभि- 2. अस् + अ (cf. 
अभ्याश),  m.
 
 1. Repetition,  Man.  12, 
74. Repetition of words,  Vedāntas. in
Chr. 216,  8
 9.
 2. Repeated practice, 
Rājat. 5,  164
 439. Use,  Yājñ,  3,  68.
 3. Reading,  Man.  4,  148. Study,  Pañc.
220,  4.

Hindi

अध्ययन

Apte Hindi

Hindi

अभ्यासः
पुं*
  - अभि+आ+अस्+घञ्
आवृत्ति

अभ्यासः
पुं*
  - अभि+आ+अस्+घञ्
"बार-बार किसी कार्य को करना, लगातार किसी कार्य में लगे रहना अनवरत अभ्यास के द्वारा"

अभ्यासः
पुं*
  - अभि+आ+अस्+घञ्
"आदत, प्रथा, चलन"

अभ्यासः
पुं*
  - अभि+आ+अस्+घञ्
"शस्त्रास्त्र विषयक अनुशासन, कवायद, सैनिक कवायद"

अभ्यासः
पुं*
  - अभि+आ+अस्+घञ्
"पाठ करना, अध्ययन करना"

अभ्यासः
पुं*
  - अभि+आ+अस्+घञ्
"आसपास का सामीप्य , पड़ोस"

अभ्यासः
पुं*
  - अभि+आ+अस्+घञ्
द्वित्व होना

अभ्यासः
पुं*
  - अभि+आ+अस्+घञ्
"द्वित्व हुए मूलशब्द का प्रथम अक्षर, द्वित्व अक्षर"

अभ्यासः
पुं*
  - अभि+आ+अस्+घञ्
गुणा

अभ्यासः
पुं*
  - अभि+आ+अस्+घञ्
"सम्मिलित, गान, गीत का टेक"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

अभ्यास
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಮೀಪ /ಹತ್ತಿರ
निष्पत्तिः - > अभि + असु (क्षेपणे) - "घञ्" (३-३-१९)
व्युत्पत्तिः - > अभ्यस्यते
प्रयोगाः - > "महोर्मिभिर्व्याहृतवाञ्छितार्थैर्वीडादिवाभ्यासगतैर्विलिल्ये"
उल्लेखाः - > माघ० ३-४०
अभ्यास
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪುನರಾವೃತ್ತಿ /ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸವನ್ನೇ ಮತ್ತೆ ಮಾಡುವುದು
प्रयोगाः - > "अभ्यासेन च कौन्तेय वैराग्येण च गृह्यते"
उल्लेखाः - > गीता० ६-३५
अभ्यास
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವೇದ ಮೊದಲಾದುವನ್ನು ಆವೃತ್ತಿ ಮಾಡುವುದು /ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಪಠಿಸುವುದು /ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹಿಡಿಯುವಂತೆ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡುವುದು
प्रयोगाः - > "वेदाभ्यासजडः कथं नु विषयव्यावृत्तकौतूहलः"
उल्लेखाः - > विक्र० १-१०
अभ्यास
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದ್ವಿತ್ವ ಹೊಂದಿದ ಧಾತುವಿನ ಪೂರ್ವಭಾಗ
प्रयोगाः - > "पूर्वोऽभ्यासः"
उल्लेखाः - > पा० सू०
अभ्यास
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗುಣಾಕಾರ
अभ्यास
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವ ಪಲ್ಲವಿ
अभ्यास
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರೂಢಿ /ಛಾಳಿ
प्रयोगाः - > "अमङ्गलाभ्यासरतिं विचिन्त्य"
उल्लेखाः - > कुमा० ५-६५
अभ्यास
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವ್ಯಾಯಾಮ ಕಲಿಯುವುದು /ಅಂಗಸಾಧನೆ ಮಾಡುವುದು

अभि + आस = अभ्यासः ।
पदविभागः - > नामपदम्
कन्नडार्थः - > ಎದುರಿಗೆ ಕುಳಿತುಕೊ
अभि + आस = अभ्यासः ।
पदविभागः - > नामपदम्
कन्नडार्थः - > ಆವೃತ್ತಿ /ಪುನಃ ಪುನಃ ಮಾಡು
प्रयोगाः - > "अभ्यासेन च कौन्तेय वैराग्येण च गृह्यते"
उल्लेखाः - > गीता० ६-३५
अभि + आस = अभ्यासः ।
पदविभागः - > नामपदम्
कन्नडार्थः - > ಸಾಮೀಪ್ಯ
प्रयोगाः - > "व्रीडादिवाभ्यासगतैर्विलिल्ये"
उल्लेखाः - > माघ० ३-४०

L R Vaidya

English

 aByAsa {% m. %} 1. Repetition,  repeated occurrence,  व्याख्याता व्याख्याता इति पदाभ्यासोऽध्यायपरिसमाप्तिं द्योतयति S.Bh.i.
repeated practice,  habit,  अमंगलाभ्यासरतिं विचिन्त्य तम् K.S.v.65
study,  वेदाभ्यासो हि पञ्चधा Daksha.
the effort of the mind to remain in its unmodified condition of purity (in Yoga phil.),  असंशयं माहाबाहो मनो दुर्निग्रहं चलम् । अभ्यासेन तु कौन्तेय वैराग्येण च गृह्यते Bg.vi.35
reduplication (in gram.)
the first syllable of the reduplicated base (in Pāṇini)
multiplication (in arith.)
neighbourhood,  vicinity (also written अभ्याश in this sense),  मार्गाभ्यासवर्तिनः कस्यापि क्षपणकविहारस्य D.K.

Bopp

Latin

 अभ्यास m. (r. अस् cl. 1. q. v. s. अ)
1) propinquitas,  vici-
nitas. N. 9. 10. DR. 8. 13.
2) exercitatio,  usus,  experien-
tia. BH. 12. 12. 18. 36.
3) educatio,  disciplina,  institutio.
HIT. 5. 14. 7. 4. Scribitur etiam अभ्याश. (Cf. अभ्यस्त, 
अभ्यसन,  अभ्यस्य apud Wils. ed. 2.)

Lanman

English

 abhyāsa,  m. study. [√2as + abhi,  q. v.]

Abhyankara Grammar

English

अभ्यास  lit,  doubling or reduplica- tion technically the word refers to the first portion of the redupli- cation,  which is called the redu- plicative syllable as opposed to the second part which is called the reduplicated syllable
 cf. पूर्वोभ्यासः P. VI.1.4. (2) Repetition,  the sccond part which is repeated
 cf. दोऽभ्यासे(RT.165) explained as दकारः अभ्यासे लुप्यते । पटत्पटेति । द्रसद्रसेति 
 (3) repeated action
 cf. अभ्यासः पुनः पुनः करणमावृत्तिः Kāś. on P.1-3,  1.

अभ्यास  changes prescribed in con- nection with the अभ्यास or redu- plicative syllable
 cf. अभ्यासविकार अाभ्यासः M. Bh. on III.1.6.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

goms pa
१) अभ्यस्त २) अभ्यास ३) आधान ४) प्रहत ५) भावना

goms par byed
अभ्यास

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
खुरली तु श्रमो योग्याभ्यासस्तद्भूः खलूरिका ।
-wordlist-
 
खुरली (स्त्री),  श्रम (पुं),  योग्या (स्त्री),  अभ्यास (पुं),  खलूरिका (स्त्री)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

अभ्यास
अभ्यास,  योग्या
अभ्यासः कथ्यते योग्या श्रमस्थानं खलूरिका ॥ ४७० ॥
verse 2.1.1.470
page 0054

नाममाला

Sanskrit

समीप,  अभ्यास,  आसन्न,  अभ्यर्ण,  सन्निधि,  अविदूर,  निकट,  अवलग्न,  अनन्तर
समीपाभ्यासमासन्नमभ्यर्णं सन्निधिं विदुः ।
अविदूरं च निकटमवलग्नमनन्तरम् ॥ १४१ ॥
verse 0.1.1.141
page 0070

योग्या,  गुणनिका,  अभ्यास
योग्या गुणनिकाभ्यासः स्यादभीक्ष्णं मुहुर्मुहुः ॥ १८५ ॥
verse 0.1.1.185
page 0088

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 अभ्यासः,  पुं,
   (आभिमुख्येनास्यते क्षिप्यते,  असुक्षेपेकर्म्मणि घञ् ।) अभ्यसनं । आवृत्तिः । इति मे-दिनी ॥
 शराभ्यासः । तत्पर्य्यायः । खुरली २ योग्या३ । इति त्रिकाण्डशेषः ॥
 समीपे त्रि । इत्यमरः ।चित्तस्यैकस्मिन्नभ्यन्तरे वाह्ये वा प्रतिमादावालम्बनेसर्व्वतः समाहृत्य पुनः पुनः स्थापनमभ्यासः ॥
यथा,  --“अभ्यासयोगेन ततो मामिच्छाप्तुं धनञ्जय” ।इति भगवद्गीताटीकायां नीलकण्ठः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 अभ्यास पु०
  आभिमुख्येनास्यते क्षिप्यते असु--क्षेपे कर्म्मणि घञ् ।१ निकटे । “चूतयष्टिरिवाभ्यासे मधौ परभृतोन्मुखी”कुमा० । अभेर्बीप्सार्थत्वे । २ पुनःपुनरनुशीलने पौनःपुन्येनकरणे । “अमङ्गलाभ्यासरतिं विचिन्त्य तमिति” कुमा० ।“अभ्यासयोगेन ततो मामिच्छाप्तु धनञ्जय! “अभ्यासेन च कौन्तय ! वैराग्येण च गृह्यते” । “अभ्यासे-ऽप्यसमर्थोऽसि मत्कर्म्मपरमोभव” ३ “अभ्यासयोगयुक्तात्माततो याति परां गतिम्” इति च गीता ४ वेदादेरावृत्तौ चअभ्यासश्च पञ्चधा । “वेदस्वीकरणं पूर्व्वं विचाराऽभ्यसनं जपः । तद्दानञ्चैव शिष्येभ्योवेदाभ्यासो हि पञ्चधा”दक्षः । ४ ग्रन्थतात्पर्यज्ञापके पौनःपुन्येन कथनरूपेलिङ्गभेदे “उपक्रमोपसंहाराबभ्यासोऽपूर्ब्धता फलम् ।अर्थवादोपपत्ती च हेतुस्तात्पर्यनिर्ण्णये इति” उक्तेः यथाच्छान्दोग्ये षष्ठप्रपाठके “तत्त्वमसि श्वेतकेतो ! इत्यस्यनवकृत्वः अभ्यासः । ५ एकस्मिन्नालम्बने देवादौ इतरतःसमाहृत्य मनसः स्थापने च । कर्मणि घञ् । ६ व्याकरणो-क्तयोः द्विरुक्तभावापन्नयोः धातुभागयोः” । “स्थादिष्वअभ्यासेन चाभ्यासस्य” पा० ।

Capeller

German

 अभ्यास m.
  Hinzufügung,  Wiederholung
Reduplication (g).

Stchoupak

French

 अभ्य्-आस-
 m.
  répétition 
 exercice,  habitude,  étude 
 redoublement.
(gramm. ) 
 v. अभ्याश-।

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.