| YouTube Channel

अभ्यङ्गः (abhyaGgaH)

 
Apte
English
अभ्यङ्गः [abhyaṅgḥ], 1 Smearing the body with unctuous or oily substances, smearing with oil
अभ्यङ्गने पथ्यमलंचकार
Ku.*
 7.7
स्तन्यदानाभ्यङ्गपोषणादिभिः पुपोष
Pt.*
 5
Ms.*
 2.178.
Smearing in general, inunction.
An unguent, salve, liniment.
cream of milk
(Nigh.).
Apte Hindi
Hindi
अभ्यङ्गः
पुं*
 - अभि+अञ्ज्+घञ्
"किसी तेल या चिकने पदार्थ को शरीर पर मलना, तेल की मालिश "
अभ्यङ्गः
पुं*
 - अभि+अञ्ज्+घञ्
"मालिश, लेप"
अभ्यङ्गः
पुं*
 - अभि+अञ्ज्+घञ्
उबटन
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पु) अभि+अञ्जू(व्यक्त्यादौ)+घञ् । ‘भावे’ ३.३.१८। १.शरीरे तैलादिमर्दनम् । ‘मूर्ध्नि दत्तं यदा तैलं भवेत् सर्वाङ्गसङ्गतम् । स्रोतोभिस्तर्पयेद् बाहू अभ्यङ्गः स उदाहृतः’ वैद्यकम् । ‘निर्नाभि कौशेयमुपात्तबाणमभ्यङ्गनेपथ्यमलञ्चकार’ कुमा०७.७। २.लेपनम् । ३.करणे घञ् । ‘हलश्च’ ३.३.१२१। लेपनद्रव्यं तैलघृतादि ।
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अभ्यङ्गः,
पुं,
 (अभि + अन्ज घञ् कुत्वं ।) तैलमर्दनं ।तत्पर्य्यायः । स्नेहनं २ । इति राजनिर्घण्टः ॥
यथा, --“तैलमल्पं यदङ्गेषु न च स्याद्बाहुतर्पणं ।सा मार्ष्टिः पृथगम्यङ्गो मस्तकादौ प्रकीर्त्तितः ॥
अभ्यङ्गमाचरेन्नित्यं स जराश्रमवातहा ।शिरःश्रवणपादेषु तं विशेषेण शीलयेत्” ॥
इत्यायुर्व्वेदः ॥
* ॥
अस्य गुणाः । मार्दवकारित्वं ।कफवातनाशित्वं । धातुपुष्टिजनकत्वं । त्वग्वर्णबल-प्रदत्वञ्च ॥
पादाभ्यङ्गगुणाः । निद्राचक्षुर्हितकारित्वं ।पादरोगनाशित्वञ्च ॥
पादगते द्वे शिरे चक्षुषिसम्बद्धे स्तः अतश्चक्षुर्हितार्थिना पादाभ्यङ्गः कर-णीयः ॥
कफग्रस्तकृतभेदवमनाजीर्णिभिर्नाभ्यङ्गःकरणीयः । इति राजवल्लभः ॥
* ॥
अपरञ्च ।“मूर्द्ध्नि दत्तं यदा तैलं भवेत् सर्व्वाङ्गसङ्गतं ।स्रोतोभिस्तर्पयेद्बाहू स चाभ्यङ्ग उदाहृतः” ॥
तत्पर्य्यायः । अम्यञ्जनं २ । इति शुद्धितत्त्वधृता-युर्व्वेदः ॥
आभां इति भाषा ।