| YouTube Channel

अभिविमान (abhivimAna)

 
Spoken Sanskrit
English
अभिविमान abhivimAna
adj.
 endowed with the faculty called abhimAna
अभिविमान abhivimAna
adj.
 endowed with the faculty called abhimAna
Apte
English
अभिविमान [abhivimāna],
a.
 Of unlimited dimensions, an epithet of the Supreme Being
यस्त्वेतमेवम् प्रादेशमात्रमभिविमानमात्मानम् वैश्वानरमुपास्ते Chānd.
Up.*
 5.18.1.
Apte 1890
English
अभिविमान a. Of unlimited dimensions, an epithet of the Supreme Being.
Monier Williams Cologne
English
अभि-विमान
mfn.
 endowed with the faculty called अभिमान (‘self-reference’),
ChUp.
Monier Williams 1872
English
अभिविमान अभि-विमान, अस्, आ, अम्, of un-
limited dimensions.
Goldstucker
English
अभिविमान Tatpur. m. (-नः) The same as अभिमान 1. q. v.
and therefore used in the Chhāndogya Upanishad as an epi-
thet of Vaiśvānara or the worldly form of the Supreme
Soul, since he conceives the whole of mankind as referring
to him exclusively (viz. ‘I am Brahman’)
Chh. Up.: यस्त्वे-
तमेवं प्रादेशमात्रमभिविमानमात्मानं वैश्वानरमुपास्ते स सर्वेषु
लोकेषु सर्वेषु भूतेषु सर्वेष्वात्मस्वन्नमत्ति (Śaṅkara: प्रत्यगात्मत-
याभिविमीयतेऽहमिति ज्ञायत इत्यभिविमानः ‘because it is
conceived as Supreme Soul under the notion of I, it is called
Abhivimāna’
and comp. the passage of the Vedānta Sāra
where Vaiśvānara is defined as the Supreme Soul conceived
as wordly Totatily: एतत्समष्ट्युपहितं चैतन्यं वैश्वानरो विरा-
डिति चोच्यते सर्वनराभिमानित्वात्, this passage and esp.
the latter word being founded on the quoted words of the
Chh. Upan.
as Vaiśvānara is the Supreme Soul in its re-
ference to the world there is a tendency to equivocation in
the Upan., for प्रादेश which means there ‘space’ in general,
might convey the notion of limitedness--in its sense ‘span’
--and अभिविमान remind of विमान ‘absence of measure’
or अभिविमान might be taken in the sense ‘creator’, scil.
of the universe
these possibilities are alluded to by Śan-
kara in his commentary on the Vedānta Sūtras, but the
first explanation is clearly that adopted in preference by
him and the Vedāntists
comp. Śaṅk. on the Vedānta Sūtra
(I. 2. 24.): वैश्वानरः साधारणशब्दविशेषात् where the given
passage is alleged, and on the Ved. Sūtra: आमनन्ति चैन-
मस्मिन् (I. 2. 32.) where he observes: अभिविमानश्रुतिः प्रत्य-
गात्मताभिप्राया । प्रत्यगात्मतया सर्वैः प्राणिभिरभिविमीयत
इत्यभिविमानः (i. e. 1. as above) । अभिगतो वायं प्रत्यगात्म-
त्वाद्विमानश्च मानवियोगादित्यभिविमानः (i. e. 2. ‘resorted to,
because he has the nature of the Supreme Soul, and illimited, be-
cause he is devoid of measure’) । अभिविमिमीते वा सर्वं जगत्का-
रणत्वादित्यभिविमानः (i. e. 3. ‘creator’) । तस्मात्परमेश्वरो वै-
श्वानर इति सिद्धम्
Govindānanda: आभिमुख्येनाहं ब्रह्मेति वि-
मिमीयते ज्ञायत इत्यभिविमानः प्रत्यगात्मा (i. e. 1.) । अभिगत-
श्चासौ विमानः सर्वस्वरूपत्वे सत्यानन्त्यात् । मानमत्र परिमाणम्
(i. e. 2.) । अभिविमिमीत इति निर्मिमीते (i. e. 3.) । तस्माद्वै-
श्वानरवाक्यमुपास्ये ब्रह्मणि समन्वितमिति सिद्धम्. E. 1. (and
3.) मा with वि and अभि, kṛt aff. ल्युट्
(2. अभि and विमान).
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अभिविमान
पु०
 परमात्मनि, “यस्त्वेनं प्रादेशमात्रमभिविमानंवैश्वानरमुपास्ते” इति छा० उ० । एतस्य निरुक्तिः शा०भाष्ये दर्शिता । प्रत्यगात्मतया सर्वैः प्राणिभिरभिविमीयतइति अभिविमानः । अभिगतो वाऽयं प्रत्यगात्मत्वात्, विमानश्च मानवियोगादित्यर्भिविमानः । अभिविमीते वासर्वं जगत्कारणत्वादित्यभिविमानः” इति ।
Stchoupak
French
अभि-विमान-
a. que chacun présume en soi.