| YouTube Channel

अभिमानः (abhimAnaH)

 
Apte
English
अभिमानः [abhimānḥ], 1 Pride (in a good sense), self-respect, honourable or worthy feeling
सदाभिमानैकधना हि मानिनः
Śi.*
 1.67
त्यक्त्वा जातिकुलाभिमानमुचितम्
Bh.*
 3.5. अभिमानधनस्य गत्वरैः
Ki.*
 2.19
संकल्पयोनेरभिमानभूतम्
Ku.*
 3.24.
Selfconceit, pride, arrogance, haughtiness, egotism, highopinion of oneself
शिथिल˚ नाः संवृत्ताः
M.*
 2,
Bh.*
 3.46,
Bg.*
 16.4.
(अतिमानः is another reading) ˚वत् proud, conceited.
Referring all objects to self, the act of अहंकार, personality, misconception (मित्याज्ञानम्), see अहंकार.
Conceit, conception
supposition, belief, opinion
मुनिरस्मि निरागसः कुतो मे भयमित्येष न भूतये$भिमानः
Ki.*
 13.7.
Knowledge, consciousness (बुद्धि, ज्ञान)
साधारण्याभिमानतः S. D.
Affection, love.
Desire, wishing for.
Laying claim to.
Injury, Killing, seeking to injure.
A sort of state occasioned by love. -नम् Authority (प्रमाण)
ये चरन्त्यभिमानानि सृष्टार्थ- मनुषङ्गिणः
Mb.
 * 12.168.23.
Comp.
 -शालिन्
a.
 proud.-शून्य
a.
 void of pride or arrogance, humble.
Apte 1890
English
अभिमानः 1 Pride(in a good sense), self-respect, honourable or worthy feeling
सदाभिमानैकधना हि मानिनः Śi. 1. 67
Bh. 3. 5
अभिमानधनस्य गत्वरैः Ki. 2. 19
संकल्पयोनेरभिमानभूतं Ku. 3. 24.
2 Self-conceit, pride, arrogance, haughtiness, egotism, high-opinion of oneself
शिथिल°नाः संवृत्ताः M. 2, Bh. 3. 46, Bg. 16. 4
°वत् proud, conceited.
3 Referring all objects to self, the act of अहंकार, personality, misconception (मिथ्याज्ञानं), see अहंकार.
4 Conceit, conception
supposition, belief, opinion
Ki. 13. 7.
5 Knowledge, consciousness (बुद्धि, ज्ञान)
साधारण्याभिमानतः S. D.
6 Affection, love.
7 Desire, wishing for.
8 Laying claim to.
9 Injury, killing, seeking to injure.
10 A sort of state occasioned by love.
Comp.
शालिन् a. proud
शून्य a. void of pride or arrogance, humble.
Apte Hindi
Hindi
अभिमानः
पुं*
 - अभि+मन्+घञ्
"गौरव, स्वाभिमान, सम्माननीय या योग्य भावना"
अभिमानः
पुं*
 - अभि+मन्+घञ्
"अहंकार, घमंड, दर्प, अहंमन्यता"
अभिमानः
पुं*
 - अभि+मन्+घञ्
"सभी पदार्थों को आत्मा से संकेतित करना, अहंकार की क्रिया, व्यक्तित्व"
अभिमानः
पुं*
 - अभि+मन्+घञ्
"कल्पना, अवधारणा, अटकल, विश्वास, सम्मति"
अभिमानः
पुं*
 - अभि+मन्+घञ्
"स्नेह, प्रेम"
अभिमानः
पुं*
 - अभि+मन्+घञ्
"इच्छा, कामना"
अभिमानः
पुं*
 - अभि+मन्+घञ्
"चोट पहुँचाना, हत्या करना, चोट पहुँचाने का प्रयत्न करना"
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) अभि+मन(ज्ञाने)+घञ्(भावे) । ‘भावे’ ३.३.१८। १.गर्वः, अहङ्कारः। ‘मुनिरस्मि निरागसः कुतो मे भयमित्येष न भूतयेऽभिमानः’ किरा०१३.७। २.आत्मगौरवम्, दर्पः। ‘सदाभिमानैकधनाः हि मानिनः’ माघः१.६७। ३.प्रणयः, प्रीतिः। ४.ज्ञानम् । ‘उत्साहादिसमुद्बोधः साधारण्याभिमानतः’ सा०द०३.११। ५.मिथ्याज्ञानम् । ६.मदः। ‘वयं स्वपक्षशिथिलाभिमानाः संवृत्ताः’ मालवि०२.९.२। ७.हिंसा, पीडा । ---‘गर्वोऽभिमानोऽहङ्कारः’, ‘अभिमानोऽर्थादिदर्पे ज्ञाने प्रणयहिंसयोः’ अमरः।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 गर्वः, अभिमानः, अभिमानता, मानः
noun
कस्यचित् वस्तुनः महत्तायाः कारणात् मनसि वर्तमानः भावः।
"सर्वदा एव गर्वेण आचर्यमाणः धनिकः अद्य सर्वेषां पुरतः लज्जितः जातः।"
Synonyms:
 अहङ्कारः, अभिमानः, गर्वः, स्मयः, अवलेपः, दर्पः, अवश्यायः, टङ्कः
noun
मनसि प्रादुर्भूता अहं सर्वोत्कृष्टः इति अभिमानात्मिका अन्तःकरणवृत्तिः।
"अहङ्कारात् सर्वं विनश्यति।"
अमरकोशः
Sanskrit
Word: अभिमानः
Root: अभिमानः
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ respect
⇒ arrogance
⇒ self-respect
⇒ respectability
Shloka(s):
1|7|22|1 ► गर्वोऽभिमानोऽहङ्कारो मानश्चित्तसमुन्नतिः। (नाट्यवर्गः)
Synonym(s):
➠ 1|7|22|1 ⇢ मानः (मान) (पुं) ⇒ respect, arrogance, self-respect, respectability
➠ 1|7|22|1 ⇢ चित्तसमुन्नतिः (चित्तसमुन्नति) (स्त्री)
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ मनोविकारः
गुण-गुणी-भावः ➡ मनस्
जातिः ➡ मानसिकभावः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अभिमानः,
पुं,
 (अभि + मन् + भावे घञ् ।) अर्था-दिना दर्पः । तत्पर्य्यायः । अहङ्कारः २ गर्ब्बः ३ज्ञानं ४ बोधः ५ प्रणयः ६ प्रेमप्रार्थना ७हिंसा ८ हननं ९ । इत्यमरभरतौ ॥
स्मयः १०अवलेपः ११ दर्पः १२ अवश्यायः १३ टङ्कः १४ ।इति जटाधरः ॥
अपि च ।“गर्ब्बो मदोऽभिमानः स्यादहङ्कारस्त्वहङ्कतिः ।स्यादुद्धतमनस्कत्वे मानश्चित्तसमुन्नतिः ।अहङ्कारस्य पर्य्याय इति केचित् प्रचक्षते” ॥
इति शब्दरत्नावली ॥