| YouTube Channel

अभिजित् (abhijit)

 
शब्दसागरः
English
अभिजित्
f.
 (-जित्)
1. One of the Nakshatras or lunar asterisms.
2. The
eighth muhurta or hour.
3. An expiatory sacrifice.
E.
 अभि, and जित्
what conquers.
Capeller Eng
English
अभिजि॑त्
a.
 victorious,
m.
 a
cert.
 sacrifice,
N.
 of a
lunar mansion.
Yates
English
अभि-जित् (त्) 5.
f.
 A lunar aster-
ism
the 8th hour
a sacrifice.
*अभिजित् (त्)
a. Conquering.
m.
Vishnu.
f.
 Mid-day.
Spoken Sanskrit
English
अभिजित् abhijit
adj.
 born under the constellation abhijit
अभिजित् abhijit
adj.
 victorious
अभिजित् abhijit
m.
 eighth muhUrta of the day
अभिजित् abhijit
m.
 Vega [ Alpha Lyrae - Astron. ]
अभिजित् abhijit
adj.
 born under the constellation abhijit
अभिजिद्विश्वजितौ abhijidvizvajitau
f.
 two soma sacrifices called abhijit and vizvajit
Wilson
English
अभिजित्
f.
 (-जित्)
1 One of the Nakṣatras or lunar asterisms.
2 The eighth muhūrtta or hour.
2 An expiatory sacrifice.
E.
 अभि, and जित् what conquers.
Apte
English
अभिजित् [abhijit],
a.
 [अभि-जि-क्विप्]
Victorious, conquering completely. पराभिजिद्गन्धनगन्धवाहः
Rām.*
 6.19.12.
Helping in conquering completely.
Born under the constellation अभिजित्
P.
 IV.* 3.36, see अभिजित.
m.
N.
 of Viṣṇu.
N.
 of a sacrifice, part of the great sacrifice called गवामयन
(यजेत) अभिजिद्विश्वजिद्भ्यां वा
Ms.*
 11.75, also used for अतिरात्र q. v.
N.
 of a star
N.
 of one of the lunar mansions.
Name of a son (Hariv.) or the father (V.
P.
 ) of Punarvasu.
n.
The 8th Muhūrta of the day, mid-day (fit for a Śrāddha ceremony).
N.
 of a लग्न favourable to setting out.
Comp.
 -मुहूर्तः The 8th Muhūrta or period comprising 24 minutes before and 24 minutes after noon. -विश्वजितौ the two Soma-sacrifices Abhijit and Viśvajit.
Apte 1890
English
अभिजित् a. [अभि-जि-क्विप्] 1 Victorious, conquering completely.
2 Helping in conquering completely.
3 Born under the constellation अभिजित् P. IV. 3. 36, see अभिजित
m. 1 N. of Viṣṇu.
2 N. of a sacrifice, part of the great sacrifice called गवामयन
Ms. 11. 75, also used for अतिरात्र q. v.
3 N. of a star
N. of one of the lunar mansions.
n. 1 The 8th Muhūrta of the day, midday (fit for a Śrāddha ceremony).
2 N. of a लग्न favourable to setting out.
Comp.
मुहूर्तः The 8th Muhūrta or period comprising 24 minutes before and 24 minutes after noon.
Monier Williams Cologne
English
अभि-जि॑त्
mfn.
 victorious,
VS.
 xv, 7
born under the constellation Abhijit,
Pāṇ.
 iv, 3, 36, (cf. आभिजित)
अभि-जि॑त्
m.
 (त्)
N.
 of a Soma sacrifice (part of the great sacrifice Gavām-ayana),
AV.
ŚBr.
&c.
N.
 of a son [Hariv. ] or of the father [VP. ] of Punarvasu
of Viṣṇu,
L.
N.
 of a star (α Lyrae),
L.
of the 20th (or 22nd) Nakṣatra,
AV.
&c.
the eighth Muhūrta of the day (about midday),
Kauś.
&c.
Monier Williams 1872
English
अभि-जित्, त्, त्, त्, victorious
born under the con-
stellation Abhijit
(त्), m., N. of Viṣṇu
of a Soma
sacrifice, part of the great sacrifice Gavām-ayana
N. of a son of Punarvasu, or of his father
(त्), f.,
N. of a star (अ Lyræ)
one of the Nakṣatras or
lunar mansions
(त्), n. the eighth Muhūrta of the
day
midday.
—अभिजिन्-मुहूर्त, अस्, m. the
eighth Muhūrta, or period comprising twenty-four
minutes before and twenty-four after midday.
Macdonell
English
अभिजित् abhi-jí-t,
a.
 victorious
m.
 N. of a 🞄Soma sacrifice
N. of a lunar mansion.
Goldstucker
English
अभिजित् I. Tatpur. 1. m. f. n. (-त्-त्-त्) Everywhere vic-
torious, a vaidik epithet, or, as a neuter, a name of food
Vājas.: अभिजिता तेजसा तेजो जिन्व (Mahīdh.: अभि सर्वतो
जीयते येनेत्यभिजित्सर्वजयहेतुरन्नं तेन).
2. m. (-त्)
^1 The proper name of a Yādava prince, ac-
cording to the Viṣṇu P. the father, acc. to the Harivanśa,
the son, of Punarvasu.
^2 The name of a sacrifice, forming
part of the गवामयन q. v.
comp. also एकाह
e. g. अथैतस्या-
ष्टरात्रस्य विश्वजिदभिजितावेकाहावभित उभयतो ज्योतिर्मध्ये
षडहः पशुकामो ह्येतेन यजेत.
^3 (scil. योग) The Yoga-or lead-
ing star of the asterism अभिजित् (3. 1), the same as a Lyrae
(Kālasaṅkalita p. 353)
its place is 60° or 62° N., the longi-
tude of its circle of declination, according to different authori-
ties, is 265°, 266° 40’, or 268° (Colebr. Ess. II. p. 341).
3. n. (-त्)
^1 (scil. नक्षत्र) The name of the twenty-
second Nakshatra or asterism, consisting of three stars
figured as a triangle
it does not occupy an equal portion
of the ecliptic with the other twenty-six Nakshatras, but
is carved out of the contiguous divisions (comp. Col. Ess.
II. p. 341)
viz. it is inserted sometimes between the twenty-
first (Pūrvāṣāḍhā) and twenty-third asterism (Śravaṇā),
in which case it takes 3°20' from the former and 1° 40’
from the latter, thus consisting of 5°
it is chiefly used for
astrological purposes (Kālasaṅkalita p. 353 &c.)
to be born
under it is auspicious (Koṣṭīpradīpa, as quoted by Rādhāk.:
अतिसुललितकान्तिः संमतः सज्जनानां ननु भवति विनीतश्चा-
रुकीर्तिः सुवेशः । द्विजवरसुरभक्तो व्यक्तवाङ्मानवः (°ङ्मानसः ?)
स्यादभिजिति यदि सूतिर्भूपतिः स्ववंशे)
it is sacred to Vidhi
or (the masc.) Brahman.
^2 The eighth Muhūrta, the period
comprising 24 minutes before and 24 after midday
see
कुतप
e. g. Matsya Pur. (as quoted by Rādhāk.): अपराह्ले
तु संप्राप्ते अभिजिद्रौहिणोदये । यदत्र दीयते जन्तोस्तदक्षयमु-
दाहृतम्
comp. also अभिजित. E. अभि and जित्.
II. m. f. n. (-त्-त्-त्) Born under the constellation of the
asterism Abhijit. E. अभिजित् with luk of the taddh. aff. अण्.
Benfey
English
अभिजित् अभि-जि + त्,
I.
m.
 The
name of a sacrifice, Man. 11, 74.
II.
n.
The name of the eighth Indian hour
(मुहूर्त, comprising 48 minutes) of
the day, (i. e. 24 minutes before and 24
minutes after midday), Rām. 6, 112, 70.
Apte Hindi
Hindi
अभिजित्
पुं*
 - अभि+जि+क्विप्
विष्णु
अभिजित्
पुं*
 - अभि+जि+क्विप्
एक नक्षत्र का नाम
अभिजित्
पुं*
 - अभि+जि+क्विप्
पुनर्वसु का पुत्र
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अभिजित्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವಿಷ್ಣು
अभिजित्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ಯಾಗ
अभिजित्
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ನಕ್ಷತ್ರ
अभिजित्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತವಾದ ಒಂದು ಲಗ್ನ
अभिजित्
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಭಿಜಿನ್ಮುಹೂರ್ತ
प्रयोगाः - > "अपराह्णे तु सम्प्राप्ते अभिजिद्रिहिणोदये । यदत्र दीयते जन्तोः तदक्षयमुदाहृतम् ॥"
उल्लेखाः - > मत्स्यपु०
अभिजित्
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಎದುರಿಗೆ ನಿಂತು ಹೋರಾಡಿ ಶತ್ರುವನ್ನು ಜಯಿಸುವ
निष्पत्तिः - > अभि + जि (जये) - "क्विप्" (३-२-६१)
व्युत्पत्तिः - > अभि जयति शत्रून्
अभिजित्
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಜಯಗಳಿಸುವ
निष्पत्तिः - > कर० "क्विप्"
व्युत्पत्तिः - > अभिजयत्यनेन
अभिजित्
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅಭಿಜಿತ್ ನಕ್ಷತ್ರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ
निष्पत्तिः - > अणो लुक् (४-३-३८)
व्युत्पत्तिः - > अभिजिति जातः
L R Vaidya
English
aBijit {% (I) m. %} A name of Vishṇu.
aBijit {% (II) f. %} The name of the twenty-second asterism.
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) १.विष्णुः। २.यागविशेषः। ३.नक्षत्रविशेषः। (न) ४.यानलग्नभेदः, प्रयाणाय प्रशस्तं लग्नम् । ५.अभिजिन्मुहूर्तः, अपराह्णः, कुतुपकालः। ‘अपराह्णे तु सम्प्राप्ते अभिजिद्रोहिणोदये । यदत्र दीयते जन्तोस्तदक्षयमुदाहृतम्’ मत्स्यपु०। (वि) अभिमुखीभूय जयति शत्रून् । अभि+जि(जये)+क्विप् । ‘सत्सूद्विष०’ ३.२.६१। ६.अभिमुखं युद्ध्वा शत्रुजयी । ७.अभिजयति अनेन । अभि+जि(जये)+क्विप् (करणे) । ‘क्विप् च’ ३.२.७६। सम्पूर्णजयशाली । ८.सर्वतः जयसाधनम् । ‘अभिजिता तेजसा तेजो जिन्व’ यजुः१५.७। ९.अभिजिति नक्षत्रे जातः। जातार्थस्य अणो लुक् । ‘वत्सशालाभिजिदश्वयुक्’ ४.३.३६। अभिजिन्नक्षत्रसञ्जातः।
Sanskrit Tibetan
Tibetan
gro bzhin
१) अभिजित् २) श्रवणा ३) श्रावण ४) श्रोण
Tamil
Tamil
அபி4ஜித் : விஷ்ணு, ஒரு நட்சத்திரத்தின் பெயர், சோம யாகம்.
Mahabharata
English
Abhijit, the 22nd of the 28 nakshatras, when beginning with Aśvinī (star of junction Vega or a Lyræ
see Whitney to Sūº Siº, VIII, 9). § 502 (Manushyagrahak.): III, 230, 14461 (Abhijit spardhamānā tu Rohiṇyāḥ kanyasī svasā icchantī jyeshṭhatām devī tapas taptuṃ vanaṅ gatā)
XIII, 4265 (when one makes a śrāddha under Abhijit, he obtains the best knowledge).
Vedic Reference
English
Abhi-jit. See Nakṣatra.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अभिजित्,
क्ली,
 (अभि + जि + क्विप् ।) दिवसस्या-ष्टममुहूर्त्तं । कुतपकालैति प्रसिद्धं ॥
यथा, --“अपराह्णे तु संप्राप्ते अभिजिद्रोहिणोदये ।यदत्र दीयते जन्तोस्तदक्षयमुदाहृतं” ॥
इति मत्स्यपुराणं ॥
नक्षत्रविशेषः । तत्तु तार-कात्रयात्मकशृङ्गाटकाकृति । उत्तराषाढायाःशेषपञ्चदशदण्डाः श्रवणायाः प्रथमदण्डचतुष्टयंएतदूनविंशतिदण्डात्मकमभिजिद्भवति ॥
इतिज्योतिषं ॥
तत्र जातफलं ।“अतिसुललितकान्तिः सम्मतः सज्जनानांननु भवति विनीतश्चारुकीर्त्तिः सुवेशः ।द्विजवरसुरभक्तो व्यक्तवाङ्मानवः स्याद-भिजिति यदि सूतिर्भूपतिः स्वस्ववंशे” ॥
इति कोष्ठीप्रदीपः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अभिजित्
त्रि०
 अभिमुखीभूय जयति शत्रून् अभि + जि--क्विप् ।१ अभिमुखीभूय शत्रुजयिनि । अभितो जयत्यनेन करणेक्विप् । २ सर्वतोजयसाधने “अभिजिता तेजसा तेजोजिन्व”य० १५, ७, “सर्व्वजयहेतुना तेजसा अन्नेन” वेददी० ।“अभिजिदसि युक्तग्रावेन्द्राय” ता० ब्रा० “अभिजित्सर्वजयहेतुरसि” भा० । अभिजयति ऊर्द्धाधःस्थित्याअपराणि नक्षत्राणि कर्त्तरि क्विप् । “अभिजिन्नाम नक्ष्कत्र-मुपरिष्टेदाषाढानामधस्ताच्छ्रोणायाः” श्रुत्युक्ते ३ नक्षत्रभेदेइतरनक्षत्राणां स्वकक्षामात्रस्थितेस्तस्य च ऊर्द्ध्वाधःस्थित्याइतरनक्षजयित्वात् तथात्वम् । अतएव भागवते “नक्षत्राणिमेरुं दक्षिणेनैव कालायने ईश्वरयोजितानि सहाभिजिताऽष्टाविंशति” रित्युक्तम् । नक्षत्रचक्रस्य अश्विन्यादि-सप्तविंशतिनक्षत्रात्मकतया ज्योतिषे प्रसिद्धत्वेऽपि श्रुत्युक्ते-राषाढोपरिश्रवणाधःस्थाने अभिजिन्नामकं नक्षत्रचक्रा-नन्तर्गतमपि कर्म्मविशेषे फलविशेषार्थं ज्योतिषादौ स्वीकृ-तम् यथा” सप्त सप्त विलिखेत्तु रेखिकास्तिर्य्यगूर्द्ध्वमथकृत्तिकादिकम् । लेखयेदभिजिता समन्वितं चैकरेख-कगखगेन बिध्यते । वैश्वस्य चतुर्थांशे श्रवणादौ लिप्तिकाचतुष्के च । अभिजित् तत्स्थे खेटे विज्ञेया रोहिणीबिद्धा । ग्रहश्चेदेकरेखास्थो वेधः सप्तशलाकक” इतिदीपिका ततश्च आषाढोपरिश्रवणाधोभागे तस्य स्थितावापिऊनविंशकलात्मकत्वं कर्म्मविशेषार्थं कल्पितम् तत्र ग्रह-स्थित्या सप्तशलाकादिवेधवशात् विवाहादौ वर्ज्यताअनिष्टफलदायकत्वात् । श्रुतौ स्थानविशेषोक्तिस्तु तस्य स्थितिस्थानज्ञापनार्था अतएव सूर्य्यसिद्धान्ते “आप्यस्यैवाभिजित्प्रान्ते वैश्वान्ते श्रवणस्थितिरित्युक्तं व्याख्यातञ्चैतत् रङ्ग-नाथेन आप्यस्य पूर्व्वाषाढाया अवसाने, धनूराशौ विंशति-कलोनसप्तविंशतिभागे २६, ४० अभिजिद्योगतारा” इतिएवञ्च दीपिकोक्ता ऊनविंशतिकलात्मकता कर्मविशेषार्थाअतएव अष्टाविंशतिनक्षत्राभिप्रायेणैव वृहत्संहिताया-मष्टाविसंशतिर्नक्षत्राधीश्वरा उक्ताः “अश्वियसदहनकमलज-शशिशूलमृददितिजीवफणिपितरः । यौन्यर्यमदिनकृत्त्वष्टृ-पवनशक्राग्निमित्राश्च ॥
शक्रो निरृतिस्तोयं विश्वे ब्रह्माहरिर्वसुर्वरुणः । अजपादोऽहिर्बुध्नः पूषा चेतीश्वराभानाम्” ॥
तथा चाभिजितोब्रह्माधीश्वरः । अभिजयतिइतरश्राद्धकालान् पाशस्त्येन, आभिमुख्येन पश्चिमाव-स्थितां छायां जयति प्राग्वर्त्तिनीं करोति वाक्विप् । पश्चिमवर्त्तिच्छायायाः पूर्व्ववर्त्तित्वसम्पादकेपञ्चदशघाविभक्तदिनस्याष्टमे कुतपाह्वये श्राद्धप्रशस्ते३ मुहूर्त्ते । “अपराह्णे तु संप्राप्ते अमिजिद्रोहिणो-दये । यदत्र दीयते जन्तोस्तदक्षयमुदाहृतमिति” मत्०
पु०
 उक्तेस्तस्येतरापेक्षयाऽक्षयफलदातृत्वात्तथात्वम् । “कुतप-प्रथमभागे एकोद्दिष्टमुपक्रमेत् आवर्त्तनसमीपे वा” स्मृतेः“आरभ्य कुतपे श्राद्धं कुर्य्यादारोहिणं बुधः” इत्युक्तेश्चतन्मूहूर्त्तस्यारम्भकालतया प्रशस्तत्वाच्च तथात्वम् । अभि-जयति शत्रून् गमनेनातर आधारे” क्विप् । “मध्यंव्योमप्रयाते स्फुरदनलनिभे केशरे चार्कविम्बे छायासाध्वीव कान्ता प्रचलति पुरुषे यत्र तत्पादलग्ना । तावत्सौरेर्न दृष्टिः कुजकृतमशुभं नैव ऋक्षस्य योगः लक्ष्मी-मारोग्यसम्पत्क्षितिमथ युवतीं तत्र गन्ता लभेत” इतिज्योतिषोक्ते ४ यात्रालग्नभेदे च । यद्यपि “सर्वस्मिन्विधुपापयुक्तनुलवावर्द्धे निशाह्नोर्घटीत्र्यशं वै” इत्यादिनादिनार्द्धपूर्व्वापरस्थघटीत्र्यंसात्मक--२० पलस्य सर्वत्रवर्ज्यता तथापि यात्रायां विशिष्याभिधानात्तदपवादः ।“ततः प्रभाते विमले मुहूर्त्तेऽभिजिति प्रभुः” रामा० ।अग्निष्टोमयागाङ्गे गवामयनिके ५ यागभेदे अभिजि-दग्निष्टोम” इति कात्या० । अग्निष्टोमग्रहणादभि-जिदन्तरं तत्संज्ञकं गवामयनिकमेतत् कर्क० । संवत्-सरसाध्येगवामयने ३ षष्ठमासीयपञ्चविंशतितमदिने यथोक्तम्ता० भाष्ये “तत्र षष्ठे मास्यादौ त्रयोऽभिप्लवाः षडहाःकार्य्याः तत एकः पृष्ठ्यः षड*हः ततोऽभिजिदेकमहः”इति । अभिजिन्मुहूर्त्तस्य च किञ्चिदूनदिनार्द्धप्रवत्तेः तत्-साम्यात् पञ्चविंशतिदिनाधिकपञ्चममासस्य किञ्चिदूनदै-वदिवसार्द्धतुल्यतयास्याभिजिच्छब्दवाच्यता ६ तद्दिन्नकर्त्तव्ये७ अतिरात्रयागादौ च उपचारात् अतएव ताण्ड्यभाष्ये“षष्ठे मासि त्रीनभिप्लवान् एकं पृष्ठ्यञ्च कृत्वाऽभिजिदनुष्ठेयः”इत्युक्तम् विवरणं गवामयनशब्दे दृश्यम् । “अभिजिदति-रात्र” इति शत० ब्रा० । “अतिरात्रसंस्थः अभिजिन्नामकेदिने कार्य्य” इति भा० ।
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“जि जये”@} 2 जयः = उत्कर्षप्राप्तिः, अभिभवश्च।
आद्ये अकर्मकः, द्वितीये सकर्मकः।
‘जयेज्जयाभिभवयोराद्येऽर्थेऽसावकर्मकः।।
अुत्कर्षप्राप्तिराद्योऽर्थो द्वितीयेऽर्थे सकर्मकः।’ 3 इति देवः 4 जायकः-यिका, 5 जापकः-पिका, 6 जिगीषकः, 7 जेजीयकः-यिका
8 जेता 9 -त्री, जापयिता-त्री, जिगीषिता-त्री, जेजीयिता-त्री
10 जयन्-न्ती, जापयन्-न्ती, जिगीषन्-न्ती
-- जेष्यन्-न्ती-ती, जापयिष्यन्-न्ती-ती, जिगीषिष्यन्-न्ती-ती
-- 11 विजयमानः- 12 पराजयमानः, 13 जापयमानः, विजिगीषमाणः, 14, पराजिगीषमाणः, जेजीयमानः
विजेष्यमाणः-पराजेष्यमाणः, जापयिष्यमाणः, वि15जिगीषिष्यमाणः, जेजीयिष्यमाणः
16 इन्द्रजित् 17, प्रजित्, अभिजित्, शत्रुजित्-जिद्-जितौ-जितः
जितम्-तः-जितवान् 18, जापितः, जिगीषितः, जेजीयितः-तवान्
जयः, 19 जित्वरः, 20 21 जित्वा-जित्वानौ-जित्वानः, कंसजित्वा, जित्वरी, 22 23 जिष्णुः, 24 25 धनञ्जयः, समितिञ्जयः, 26 जयी, 27 जयिनी, 28 जयकः
29 जयमानः, जापः, जिगीषुः, विजिगीषुः, 30 जेज्यः
जेतव्यम्, जापयितव्यम्, जिगीषितव्यम्, जेजीयितव्यम्
जयनीयम्, जापनीयम्, जिगीषणीयम्, जेजीयनीयम्
31 जय्यम्-जेयम् 32, जित्यः 33 34, जाप्यम्, जिगीष्यम्, जेजीय्यम्
35 सखैः पृषत्कैः ईषज्जयः स्फुटमनेन दशाननोऽपि।।’ अतर्घराघवे ३। ३३।]] ईषज्जयः-दुर्जयः-सुजयः
-- -- -- 36 जीयमानः, जाप्यमानः, जिगीष्यमाणः, जेजीय्यमानः
37 जयः, जापः, जिगीषः, जेजीयः
जेतुम्, जापयितुम्, जिगीषितुम्, जेजीयितुम्
जितिः, जापना, विजिगीषा, जेजीया
जयनम्, 38 उज्जयिनी, जायनम्, जिगीषणम्, जेजीयनम्
जित्वा, जापयित्वा, जिगीषित्वा, जेजीयित्वा
39 विजित्य, विजाप्य, विजिगीष्य, विजेजीय्य
जायम् २ जित्वा २, जापम् २, जापयित्वा २, जिगीषम् २, जिगीषित्वा २, जेजीयम् २
जेजीयित्वा २
40 जैत्रम्, 41 इति उण्प्रत्यये वृद्धौ, आयादेशे जायुः।
जयति अनेन रोगानिति जायुः = औषधम्।]] जायुः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (५९९)
02
=>
 (१-भ्वादिः-५६१। अक। अनि। पर।)
03
=>
 (श्लो। १३-१४)
04
=>
 [[४। ‘अचो ञ्णिति’ (७-२-११५) इति वृद्धौ, आयादेशे च रूपम्। एवं णमुल्यपि।]]
05
=>
 [[५। ण्यन्ते ‘क्रीङ्जीनां णौ’ (६-१-४८) इत्यात्वे, ‘अर्तिह्रीव्लीरीक्नूयीक्ष्माय्यातां पुग् णौ’ (७-३-३६) इति पुगागमे रूपम्। एवं ण्यन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
06
=>
 [[६। ‘सन्लिटोर्जेः’ (७-३-५७) इत्यभ्यासादुत्तरस्य कुत्वेन गकारः। ‘इको झल्’ (१-२-९) इति सनः कित्त्वनिषेधाद् गुणो न। एवं सन्नन्ते सर्वंत्र ज्ञेयम्।]]
07
=>
 [[७। यङि, ‘अकृत्सार्वधातुकयोः--’ (७-४-२५) इति दीर्घः। एवं यङन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
08
=>
 [पृष्ठम्०५६७+ २२]
09
=>
 [[आ। ‘जेता यज्ञद्रुहां संख्ये धर्मसन्तानसूर्वने।’ भ। का। ४। २७।]]
10
=>
 [[B। ‘सञ्चारनिष्ठ्यूतनखेन्दुचन्द्रिकं लोके जयन्तं सकलैकजीवनम्।’ धा। का। १। ७२।]]
11
=>
 [[१। ‘विपराभ्यां जेः’ (१-३-१९) इति शानच्।]]
12
=>
 [[C। ‘खं पराजयमानोऽसावुन्नत्या पवनात्मजम्।’ भ। का। ८। ९।]]
13
=>
 [[२। धातोरकर्मकत्वे ‘अणावकर्मकात् चित्तवत्कर्तृकात्’ (१-३-८८) इति ण्यन्तात् परस्मै- पदमेव। सकर्मकत्वे तु ण्यन्ताच्छानजपि भवतीति ज्ञेयम्।]]
14
=>
 [[३। ‘पूर्ववत् सनः’ (१-३-६२) इति विपरापूर्वकत्वे सन्नन्तात् शानच्।]]
15
=>
 [परा]
16
=>
 [[४। ‘सत्सूद्विषद्रुहदुहयुजविदभिदच्छिदजिनीराजामुपसर्गेऽपि क्विप्’ (३-२-६१) इति उपसर्गे, अनुपसर्गे वा उपपदे क्विप्।]]
17
=>
 [[ड्। ‘इन्द्रजित्सूर्विनाशाय मारुतेः क्रोधमूर्च्छितः।।’ भ। का। ९। ३।]]
18
=>
 [[E। ‘यातयामं विजितवान् स रामं यदि किं ततः।।’ भ। का। ५-३९।]]
19
=>
 [[५। ‘इण्नशिजिसर्तिभ्यः क्वरप्’ (३-२-१६३) इति तच्छीलादिषु कर्तृषु क्वरप्। ‘ह्रस्वस्य पिति--’ (६-१-७१) इति तुक्।]]
20
=>
 [[F। ‘हस्तेकरिष्यति जगत्त्रयजित्वरोऽपि कस्तादृशीं दुहितरं जनकेश्वरस्य।’ अनर्धराघघे ३। ८।]]
21
=>
 [[६। ‘अन्येभ्योऽपि दृश्यन्ते’ (३-२-७५) इति क्वनिपि तुक्। कंसं जयति, जितवान् वा कंसजित्वा। स्त्रियां ‘वनो र च’ (४-१-७) इति ङीप् रेफश्च।]]
22
=>
 [पृष्ठम्०५६८+ २८]
23
=>
 [[१। ‘ग्लाजिस्थश्च रस्नुः’ (३-२-१३९) इति तच्छीलादिषु कर्तृषु ग्स्नुः प्रत्ययः। ‘ग्क्ङिति च’ (१-१-५) इत्यत्र गकारस्यापि प्रश्लेषात् गुणो न भवति। ‘आदेशप्रत्यययोः’ (८-३-५९) इति षत्वम्।]]
24
=>
 [[आ। ‘वसन् माल्यवति ग्लास्नू रामो जिष्णुरधृष्णुवत्।।’ भ। का। ७। ४।]]
25
=>
 [[२। ‘संज्ञायां मृतॄवृजिधारिसहितपिदमः’ (३-२-४६) इति संज्ञायां खच्- प्रत्यये, ‘खित्यनव्ययस्य’ (६-३-६६) इति पूर्वपदस्य मुमागमः। ‘विश्वंभरा, साम रथन्तराख्यं, पतिंवरा चापि, धनञ्जयश्च। शत्रुंसहः कोऽपि, वसुन्धरा च, शत्रुन्तपोऽरिन्दम एवमूह्यम्।।’ इति प्रक्रियासर्वस्वे, ‘संज्ञायां भृ--’ (३-२-४६) इति सूत्रस्य क्रमेणोदाहरणानि प्रदर्शितानि।]]
26
=>
 [[३। ‘जिदृक्षिविश्रीण्--’ (३-२-१५७) इति तच्छीलादिषु कर्तृषु इनिप्रत्ययः।]]
27
=>
 [[B। ‘वीतप्रभावतनुरप्यतनुप्रभावः प्रत्याचकाङूश्र जयिनीं भुजवीर्यलक्ष्मीम्। अस्त्रेषु भूतपतिनापहृतेषु जिष्णुर्वर्षिष्यता दिनकृतेव जलेषु लोकः।।’ किरातार्जुनीये १६। ६४।]]
28
=>
 [[४। ‘आशिषि च’ (३-१-१५०) इति वुन्। जयतात् जयकः।]]
29
=>
 [[५। ‘ताच्छील्यवयोवचनशक्तिषु चानश्’ (३-२-१२९) इति शक्तौ गम्यमानायां चानश्। मध्ये विकरणप्रत्ययः शप्। ‘सहैव चरमाणौ द्वौ वहमानौ मितं धनुः। जयमानौ च रक्षांसि राघवौ मुनिमन्वितौ।।’ इति प्र। सर्वस्वे।]]
30
=>
 [[C। ‘विजिगीषुः पुनश्चक्रे व्यूहं दुर्जयमिन्द्रजित्।।’ भ। का। ९। ७०।]]
31
=>
 [[६। ‘अचो यत्’ (३-१-९७) इति यति गुणे, ‘क्षय्यजय्यौ शक्यार्थे’ (६-१-८१) इति अयादेशो मिपातितः। जेतुं शक्यम् = जय्यम्। अन्यत्र जेयम्।]]
32
=>
 [[ड्। ‘आत्मानं वनवासं च जेयं चारिं रघूत्तमः।।’ भ। का। ६। ४७।]]
33
=>
 [[७। ‘विपूयविनीयजित्या मुञ्जकल्कहलिषु’ (३-१-११७) इति सूत्रेण हलौ = कृष्टसमी- करणार्थे स्थूलकाष्ठे वाच्ये क्यप् भवति। जित्यो हलिः = बलेन क्रष्टव्य इत्यर्थः।]]
34
=>
 [हलिः]
35
=>
 [[E। ‘यस्ताटकामकृत बाल [काल]
36
=>
 [पृष्ठम्०५६९+ २३]
37
=>
 [[१। ‘एरच्’ (३-३-५६) इति भावादौ अप्। घञपवादः।]]
38
=>
 [[२। उज्जयन्ति अस्यां वसन्तः इति उज्जयिनी। ‘करणाधिकरणयोश्च’ (३-३-११७) इति ल्युट्। स्त्रियां टित्त्वान्ङीपि उज्जयिनी इति भवति। उज्जयिनी-- नगरविशेषः।]]
39
=>
 [[३। ल्यपि ‘ह्रस्वस्य--’ (६-१-७१) इति तुक्।]]
40
=>
 [[४। ‘उणादयो बहुलम्’ (३-३-१) इति त्रण्प्रत्ययः। ‘अचो ञ्णिति’ (७-२-११५) इति वृद्धिः।]]
41
=>
 [[५। ‘कृवापाजिमि--’ [द। उ। १-८६]
Capeller
German
अभिजि॑त् siegreich
m.
 N. eines Mondhauses.
Stchoupak
French
अभि-जित्-
m.
n.
 d'un sacrifice à Soma
=अभिजित-।