| YouTube Channel

अब्दप (abdapa)

 
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अब्दप
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವರ್ಷಾಧಿಪತಿ
निष्पत्तिः - > पा (रक्षणे) - "कः" (३-२-३)
व्युत्पत्तिः - > अब्दं पाति
Indian Epigraphical Glossary
English
abdapa (IA 16), the entrance of the sun into the
Aries (Meṣa).
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अब्दप
पु०
 अब्दं पाति पा--क । १ वर्षाधिपे तदानयनप्रकारश्चसि० शि० दर्शितः यथा “अधोऽधस्त्रिधा कल्पयाताब्दवृन्दात्कराभ्यां, कृतैः, पावकैः, संगुणाच्च । भुजङ्गैरवाप्तं फलंस्याद्दिनाद्यं तदब्दान्वितं भास्करादब्दपः स्यात्”अत्रोपपत्तिः । एकस्मिन् रविवर्षे सावनाहाः प्राक्प्रतिपादिताः ३६५ । १५ । ३० । २२ । ३० एतदष्टभिःसवर्णितं कार्य्यम् । ततोऽनुपातः । यद्यष्टभिर्वर्षैरेताव-द्दिनाद्यं तदा कल्पगतैः किमिति । फलं दिनाद्यम् ।तदनष्टं संस्थाप्यम् । ततो गताब्दैर्युतं सदब्दपतिःस्यादिति यदुक्तं तद्युकम् । यतः पञ्चषष्ट्यधिकशतत्रयेमप्तभिर्भक्ते एकोऽवशिष्यते । अत एकगुणाब्दसंख्या तस्मिन्दिनाद्ये निक्षिप्ता । तस्मिन् सप्ततष्टेऽर्काद्योऽब्दपतिः ।यतो यस्मिन् वारेऽब्दादिः सोऽब्दपतिः स्यादित्युपपन्नम् ।ताजिकोक्ते २ वर्षाधिपतौ च तदानयनप्रकःरश्च जन्मलग्न-पतिवर्षलग्नाषिपतिमुन्यहाधिपतित्रिराशिपतीनां दिवा-सूर्य्याक्रान्तराशिपतेः रात्रौ चन्द्राक्रान्तराशिपतेश्चैषां पञ्चा-धिकःरिणां मध्ये द्वादशवर्गीबलेन पञ्चवर्गीबलेन वीपेतःलम्नदर्शी वर्षाधिपतिः । बलसाम्ये दृष्ट्यतिरेकात्, तत्रापिसाम्ये वृष्ट्यभावे च मुथहेश्वरः, वर्षाधिपः । “अब्दपबलस्यविचारणेत्थम्” नी० ता० । अब्दपत्यादयोऽप्यत्र ।
अब्दप
पु०
 अब्दपवत् वर्षाधिपे अब्दपशब्दे विवृतिः । अब्दपत्यादयोऽप्यत्र ।