अपादान (apAdAna)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 अपादान n.
  (-नं)
	 1. Removal,  ablation,  the sense of the fifth or ablative
case.
	 2. Taking away.
 E.
  अप from,  आदान taking.

Capeller Eng

English

 अपादान n.
  ablation (g. ).

Yates

English

 अपा_दान (नं) 1.
n.
  Removal,  abla-
tion,  taking away.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

 
   अपादान  apAdAna  n.
   hence the sense of the fifth or ablative case  
   अपादान  apAdAna  n.
   taking away   
   अपादान  apAdAna  n.
   removal  
   अपादान  apAdAna  n.
   ablation   
   अपादान  apAdAna  n.
   thing from which another thing is removed  
   अपादान  apAdAna  n.
   ablative     
            

 
   अपादान  apAdAna n.
   ablative   
   पञ्चमी विभक्ति  paJcamI vibhakti phrase  ablative  [ source of action/cause/motive - Gramm.  ]   
   च्युत  cyuta adj.
   deprived of  [ used with ablative ]  
   च्युत  cyuta adj.
   fallen from  [ used with ablative ]   
   च्युत  cyuta adj.
   dropped from  [ used with ablative ]  
   च्युत  cyuta adj.
   deviated from  [ used with ablative ]   
   च्युत  cyuta adj.
   expelled from  [ used with ablative ]  
   च्युत  cyuta adj.
   gone away from   [ used with ablative ]   
   च्युत  cyuta adj.
   flying away from  [ used with ablative ]  
   पञ्चमी  paJcamI f.
   5th or ablative case   
   पञ्चमी  paJcamI f.
   word in the ablative   
   च्युताधिकार  cyutAdhikAra adj.
   dismissed from office  [ used with ablative ]   
   अपादान  apAdAna n.
   hence the sense of the fifth or ablative case     
            

Wilson

English

 अपादान
n.
  (-नं)
1 Removal,  ablation,  the sense of the fifth or ablative case.
2 Taking away.
E.
  अप from,  आदान taking.

Apte

English

अपादानम् [apādānam],  1 Taking away,  removal
 ablation
 a thing from which another is removed.

(in gram.
  ) The sense of the ablative case
 ध्रुवमपाये$पादानम् P.
 I.4.24
 अपादाने पञ्चमी II.3.28
 अपाये यदुदासीनं चलं वा यदि वा$चलम् । ध्रुवमेव तदावेशात्तदपादानमुच्यते ॥ Hari.
 अपादान is of three kinds: निर्दिष्टविषयं किंचिदुपात्तविषयं तथा । अपेक्षितक्रियं चेति त्रिधापादानमिष्यते ॥ e. g.  वृक्षात् पत्रं पतति,  मेघाद्विद्योतते विद्युत्,  & कुतो भवान्.

Apte 1890

English

 अपादानं 1 Taking away,  removal
 ablation
 a thing from which another is removed. 
2 (In gram.) The sense of the ablative case
 ध्रुवमपायेऽपादानं P. I. 4. 24
 अपादाने पंचमी II. 3. 28
 अपाये यदुदासीनं चलं वा यदि वाऽचलं । ध्रुवमेव तदावेशात्तदपादानमुच्यते ॥ Hariv.
 अपादान is of three kinds: -निर्दिष्टविषयं किंचिदुपात्तविषयं तथा । अपेक्षितक्रियं चेति त्रिधापादानमिष्यते ॥ e. g. वृक्षात् पत्रं पतति,  मेघाद्विद्योतते विद्युत्,  & कुतो भवान्. 

Monier Williams Cologne

English

 अपा-दान n.
  taking away,  removal,  ablation

 a thing from which another thing is removed

 hence the sense of the fifth or ablative case,  Pāṇ.
 

Monier Williams 1872

English

 अपा-दान,  अम्,  n. taking away,  removal,  ablation
a thing from which another thing is removed
 the
sense of the fifth or ablative case.

Macdonell

English

 अपादान apa‿ā-dāna,  n.
  what remains ofter 🞄separation,  source
 notion of the ablative (gr.).

Goldstucker

English

 अपादान Tatpur. n. (-नम्) I.
	^1 Taking away.
	^2 (In Gram-
mar.) The sense expressed by the fifth case or ablative
viz. ‘the point of departure in connexion with the notion of
separation
 the cause of fear in connexion with the notion
of fear,  protecting from
 the object not bearable in con-
nexion with the notion of being overpowered by
 the object
protected in connexion with that of withholding from
 the
object shunned or abandoned in connexion with that of hid-
ing one's self from,  being disgusted with,  desisting from
 the
object deviated from in connexion with that of deviating from
the source of knowlege (teacher &c.) in connexion with that of
learning from
 birth,  origin in connexion with the notion of
descent,  coming from’. E. दा with आ and अप,  kṛt aff. ल्युट्.
II. Cutting off
 in the following passage of the Jaiminīya-
nyāyamālāvistara where the word is used in the same sense
as अवदान,  apparently only for the sake of distinguishing the
second cutting off (पूर्वार्धादवद्यति) from the first (मध्यादव-
द्यति): दर्शपूर्णमासयोः पुरोडाशावदाने श्रूयते । मध्यादवद्यति ।
पूर्वार्धादवद्यतीति । तद्यद्यवत्तं नश्येत । तदानीमवशिष्टात्पु-
रोडाशात्पुनरप्यवदातव्यम् । कुतः । अवदानापादानयोर्मध्य-
पूर्वार्धयोः शिष्टेऽपि संभवादिति चेत् ॥ मैवम् । कृत्स्नपुरोडा-
शगते मध्यपूर्वार्धे अपादानत्वेन श्रूयेते । न त्ववशिष्टभागगते
मध्यपूर्वार्धे । &c. E. दो with आ and अप,  kṛt aff. ल्युट्.

Apte Hindi

Hindi

अपादानम्
नपुं*
   - अप+आ+दा+ल्युट्
"ले जाना, दूर करना, अपसारण"

अपादानम्
नपुं*
   - अप+आ+दा+ल्युट्
अपा* का अर्थ

अपादानम्
नपुं*
   - अप्+आ+दा+ल्युट्
"स्रोत,  कारण@नै*२२/१४१"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

अपादान
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಪಹಾರ /ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು
अपादान
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವ್ಯಾಕರಣ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವ ಅಪಾದಾನ ಸಂಜ್ಞೆಯುಳ್ಳದ್ದ್ಯು
प्रयोगाः - > "ध्रुवमपायेऽपादनम्"
उल्लेखाः - > पा० सू०

L R Vaidya

English

 apAdAna {% n. %} 1. Taking away,  removal
 2. the sense expressed by the fifth case in Sanskṛit (in gram.).

Abhyankara Grammar

English

अपादान  detachment,  separation,  abla- tion technical term for अपादानकारक which is defined as ध्रुवमपायेऽपादानम्    in P.I.4.24 and subsequent rules 25 to 3l and which is put in the ablative case
 cf. अपादाने पञ्चमी P. II.3.28.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 अपादान 3. m. ein beim apādāna 2. gesprochener Spruch,  Āpast. Śr. 2,  2,  1.

Sanskrit Tibetan

Tibetan

nges par kun sbyin
अपादान

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 अपादानं,  क्ली,
   (अपादीयते विश्लिष्यतेऽस्मात्,  अप +आ + दा + ल्युट् ।) यस्माद्वस्तुनो वस्त्वन्तरस्य चलनंभवति तत् । षट्कारकमध्ये पञ्चमकारकं । तत्रै-कादशार्थे पञ्चमी स्यात् यथा । यतोऽपायः । यथावृक्षात् पर्णं पतति १ । यतो भीः । यथा व्याघ्रात्बिभेति २ । यतो जुगुप्सा । यथा पापात् जुगु-प्सते धीरः ३ । यतः पराजयः । यथा सिंहात्पराजयते हस्ती ४ । यतः प्रमादः । यथा धर्म्मात्प्रमाद्यति नीचः ५ । यत आदानं । यथा भूपात्धनमादत्ते विप्रः ६ । यतो भूः । यथा पितुःपुत्त्रो जायते ७ । यतस्त्राणं । यथा व्याघ्रात् गांरक्षति गोपः ८ । यतो विरामः । यथा जपाद्विर-मति विप्रः ९ । यतोऽन्तर्द्धिः । यथा गुरोरन्तर्द्धत्तेशिष्यः १० । यतो वारणं । यथा यवेभ्यो गांवारयति ११ । इति मुग्धबोधटीकायां दुर्गा-दासः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 अपादान न०
  अपगमाय आदीयतेऽवधित्वेन अप + आ + दा-ल्युट् । “ध्रुवमपायेऽपादानमिति” १ व्याकरणपरिभाषिकारकभेदे । यथोक्तं हरिणा “अपाये थदुदासीनं चलं वायदि वाऽचलम् । ध्रुवमेवातदावेशात्तदपादानमुच्यते” पततोध्रुव एवाश्चो यस्मादश्वात् पततत्यसौ । तस्याप्यश्वस्य प्रतनेकुड्यादि ध्रुवमुच्यते । मेषान्तरक्रियापेक्षमवधित्वंपृथक्पृथक् ।मेषयोः स्वक्रियापेक्षं कर्तॄत्वञ्च पृथक् पृथक्” इति तच्चापा-दानं त्रिविधम् । “निर्द्दिष्टविषयं किञ्चिदुपात्तविषयं तथा ।अपेक्षितक्रियञ्चेति त्रिधापादानमिष्यते” इति हर्य्युक्तेः ।निर्द्दिष्टः श्रूयमाणो विषयो यस्य तत्,  स्वापेक्षितश्रूयमाण-क्रियमित्यर्थः यथा वृक्षात् पत्रं पततीत्यादौ,  अपादानविषयी-भूतं पतनं हि तत्रश्रूयमाणम् । द्वितीयम् उपात्तः गृहीतःधात्वन्तरार्थघटकीभूत इति यावत् विषयो यस्येति व्युत्पत्त्यास्वविषयक्रियाघटितश्रूयमाणक्रियान्तरमित्यर्थः यथा मेघात्विद्योतते विद्युदित्यादौ निःसरणपूर्व्वकविद्योतनार्थविद्योत-तियोगे मेघादेस्तदेकदेशे निःसरणेऽपादानत्वम् । अपेक्षित-क्रियं तृयीयं यया कुतो भवानिति प्रश्नवाक्ये,  पाटलिपुत्रा-दित्युत्तरवाक्ये च कुत इति पाटलिपुत्रादित्यनयोरपेक्षित-गत्यादिक्रियापेक्षत्वात् अपेक्षितक्रियापादानत्वम् । “अपा-दाने पञ्चमीति पा० ।

Capeller

German

 अपादान n.
  das bei der Trennung Verharrende, 
Ausgangspunkt (g.)

Burnouf

French

 अपादान अपादान n.
  (दा) ablation
 écartement.
Ablatif,  tg.

Stchoupak

French

 अपादान-
 nt. écart (notion de l'abl.').

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.