अपदेश (apadeza)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 अपदेश m.
  (-शः)
	 1. Evasion,  prevarication. 
	 2. Disguise by dress,  &c.
	 3.
Place,  quarter.
	 4. A butt or mark.
	 5. Cause.
	 6. Fame,  reputation. 
7. A contrivance,  a pretence,  a pretext.
 E.
  अप ill,  badly,  &c. and
दिश to shew. with घञ् aff.
  

Capeller Eng

English

 अपदेश m.
  statement,  designation,  name,  pretence, 
pretext,  excuse,  evasion,  refusal.

Yates

English

 अप-देश (शः) 1.
m.
  Disguise by
dress,  evasion
 pretext.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

अपदेश 	-	 apadeza 	-	 m.
  	-	  assigning
अपदेश 	-	 apadeza 	-	 m.
  	-	  second step in a syllogism
अपदेश 	-	 apadeza 	-	 m.
  	-	  pretence
अपदेश 	-	 apadeza 	-	 m.
  	-	  pointing out
अपदेश 	-	 apadeza 	-	 m.
  	-	  butt or mark
अपदेश 	-	 apadeza 	-	 m.
  	-	  plea
अपदेश 	-	 apadeza 	-	 m.
  	-	  feint
अपदेश 	-	 apadeza 	-	 m.
  	-	  place
अपदेश 	-	 apadeza 	-	 m.
  	-	  excuse
अपदेश 	-	 apadeza 	-	 m.
  	-	  disguise
अपदेश 	-	 apadeza 	-	 m.
  	-	  quarter
अपदेश 	-	 apadeza 	-	 m.
  	-	  colour
अपदेश 	-	 apadeza 	-	 m.
  	-	  contrivance
अपदेश 	-	 apadeza 	-	 m.
  	-	  pretext

 
   अपदेश  apadeza m.
   assigning   
   आरोपण  AropaNa n.
   assigning    
   हेतुवाद  hetuvAda m.
   assigning a cause  
   उपमाति  upamAti m.
   assigning or granting   
   आरोप  Aropa m.
   assigning or attributing to     
            

 
   अपदेश  apadeza m.
   pretext   
   व्याज  vyAja m.
   pretext    
   व्यपदेश  vyapadeza m.
   pretext   
   मिथ्याहेतु  mithyAhetu m.
   pretext    
   उपचार  upacAra m.
   pretext   
   उपदेश  upadeza m.
   pretext    
   उपन्यास  upanyAsa m.
   pretext   
   निभ  nibha m.
   pretext    
   व्युपदेश  vyupadeza m.
   pretext   
   छद्मन्  chadman n.
   pretext    
   पद  pada n.
   pretext   
   सापदेशम्  sApadezam ind.
   under a pretext    
   हेतुमात्रता  hetumAtratA f.
   being a mere pretext   
   मिसेण  miseNa indecl.
   under the pretext of   
   मिषात्  miSAt indecl.
   under the pretext of  
   मिषतः  miSataH indecl.
   under the pretext of   
   ध्वजी करोति  { ध्वजीकृ }  dhvajI karoti  { dhvajIkR } verb  make a plea or pretext   
   हेतुमात्रमय  hetumAtramaya adj.
   serving only as a pretext    
   सापदेशम्  sApadezam ind.
   under a pretext or pretence  
   अपदिष्ट  apadiSTa adj.
   assigned as a reason or pretext    
   व्याजी करोति  { व्याजीकृ }  vyAjI karoti  { vyAjIkR } verb  hold out as a pretence or pretext   
   अपदिशति  { अपदिश् }  apadizati  { apadiz } verb 6  hold out as a pretext or disguise   
   परवशाक्षेप  paravazAkSepa m.
   objection to anything under the pretext of being dependent on another     
            

 
   अपदेश  apadeza m.
   feint   
   छल  chala n.
   feint      
            

Wilson

English

 अपदेश
m.
  (-शः)
1 Evasion,  prevarication. 
2 Disguise by dress,  &c.
3 Place,  quarter.
4 A butt or mark.
5 Cause.
6 Fame,  reputation. 
7 A contrivance,  a pretence,  a pretext.
E.
  अप ill,  badly,  &c. and दिश to shew,  with धञ् aff.
  

Apte

English

अपदेशः [apadēśḥ],  1 Statement,  adducing (उपदेश)
 pointing out,  mentioning the name of
 अपदेशो मे जनकान्नोत्पत्ति- र्वसुधातलात् Rām.*
  6.116.16. नैष न्यायो यद्दातुरपदेशः Dk.*
  6
 हेत्वपदेशात् प्रतिज्ञायाः पुनर्वचनं निगमनम् Nyāya S.
 दीक्षाया अप- देशात् Kāty.

(a) A pretext,  pretence,  plea,  excuse
 contrivance
 अवेक्ष्यमाणा शनकैर्जगाम कृत्वाग्निहोत्रस्य तदापदेशम् Mb.
 *  3.111.18 केनापदेशेन पुनराश्रमं गच्छामः Ś.*
  2
 रक्षापदेशा- न्मुनिहोमधेनोः R.*
  2.8
 व्रतापदेशोज्झितगर्ववृत्तिना V.*
  3.12. (b) Guise,  disguise,  form
 विकटदुष्टश्वापदापदेशकालगोचरं गता Māl.
 7
 मन्त्रिपदापदेशं यौवराज्यम् Dk.*
  11.

Statement of the reason,  adducing a cause,  the second (हेतु) of the five members of an Indian syllogism (according to the Vaiśeṣikas).

A butt,  mark (लक्ष्य).

A place,  quarter.

Refusal,  rejection. 

Fame,  reputation. 

Deceit.

(अपकृष्टो देशः) A bad or wrong place.

Danger or peril. cf.
   अपदेशः पदे लक्ष्ये स्यात् प्रसिद्धनिमित्तयोः । औदार्यशौर्यधैर्येषु निःसीमव्यपदेशयोः । Nm. 

Apte 1890

English

 अपदेशः 1 Statement,  adducing (उपदेश)
 pointing out,  mentioning the name of
 नैष न्यायो यद्दातुरपदेशः Dk. 60
 हेत्वपदेशात् प्रतिज्ञायाः पुनर्वचनं निगमनं Nyāya S.
 दीक्षाया अपदेशात् Kāty. 
2 (a) A pretext,  pretence,  plea,  excuse
 contrivance
 केनापदेशेन पुनराश्रमं गच्छामः Ś. 2
 रक्षापदेशान्मुनिहोमधेनोः R. 2. 8
 व्रतापदेशोज्झितगर्ववृत्तिना V. 3. 12. (b) Guise,  disguise,  form
 विकटदुष्टश्वापदापदेशकालगोचरं गता Māl. 7
 मंत्रिपदापदेशं यौवराज्यं Dk. 101. 
3 Statement of the reason,  adducing a cause,  the second (हेतु) of the five members of an Indian syllogism (according to the Vaiśeṣikas). 
4 A butt,  mark (लक्ष्य). 
5 A place,  quarter. 
6 Refusal,  rejection. 
7 Fame,  reputation. 
8 Deceit. 
9 (अपकृष्टो देशः) A bad or wrong place. 

Monier Williams Cologne

English

 अप-देश m.
  assigning,  pointing out,  KātyŚr.
  

 pretence,  feint,  pretext,  disguise,  contrivance

 the second step in a syllogism (i.e. statement of the reason)

 a butt or mark,  L.
 

 place,  quarter,  L.
 

Monier Williams 1872

English

 अप-देश,  अस्,  m. turning away,  refusal
 pretence, 
feint,  pretext,  disguise,  contrivance
 the second step
in a syllogism,  according to the Vaiśeṣikas,  i. e. the
statement of the reason,  adducing a reason or cause
a butt or mark
 place,  quarter
 fame,  reputation.

Goldstucker

English

 अपदेश Tatpur. m. (-शः)
	^1 Stating,  adducing,  as a reason
&c.
 e. g. in the Nyāya S. हेत्वपदेशात्प्रतिज्ञायाः पुनर्वचनं
निगमनम् (comm. अपदेशः कथनम्)
 or नोत्पत्तिकारणानपदे-
शात् (comm. अनपदेशादकथनात्).
	^2 An argument,  a reason
e. g. in the Nyāya S. उपलभ्यमाने चानुपलब्धेरसत्त्वादनपदेशः
(comm. हेतुरनपदेशोऽसाधकः)
 or in the Kaṇāda Sūtras:
अर्थान्तरं ह्यर्थान्तरस्यानपदेशः
 or अप्रसिद्धोऽनपदेशोऽसं-
दिग्धो वानपदेशः ॥.--In the terminology of the Vaiśe-
shika philosophy अपदेश is the second of the five parts
of a syllogism
 the same as the हेतु of the Nyāya
 com-
pare the instance s. v. अनुसन्धान.--Suśruta defines and
exemplifies it thus: अनेन कारणेनेत्यपदेशः । यथापदिश्यते
मधुरेण श्लेष्माभिवर्धत इति ॥.
	^3 A pretence,  a pretext,  a
feint (this is the more usual meaning in which the word
occurs).
	^4 Disguise
 also metaphorically
 e. g. विकारापदे-
शोपदेशात्संशयः (where the विकार refers to the change
of vowels into semivowels).
	^5 A butt,  a mark
 e. g. लब्ध-
सापदेशः.
	^6 Name,  reputation
 e. g. यं स्वपदेशं कमितः स्व-
जनोऽयं प्राप्य जनपदेशं &c. (comm. अपदेशो नाम । तादृशं
शोभनाख्यं यं &c.).
	^7 Place,  quarter
 e. g. त्यक्तापदेशो यतिः.
(For beginners it is useful to notice that words like राज-
पुत्रापदेशिन् are not to be analyzed into राजपुत्र and अपदे-
शिन्,  but into राजपुत्र-अपदेश,  when the whole compound
receives the taddh. aff. इनि.) E. दिश् with अप,  kṛt aff. घञ्.

Benfey

English

 अपदेश अपदेश,  i. e. अप-दिश् + अ,  m.
 
 1. Stating,  Vedāntas. in Chr. 204,  14.
 2. Denunciation,  Daśak. in Chr. 193,  13.
 3. Pretext,  Man.  4,  198. अपदेशैस्, 
Artfully,  Man.  8,  182.
 -- Comp.
  स-अप-
देश + म्,  adv. under a pretext,  Daśak.
in Chr. 190,  16.

Apte Hindi

Hindi

अपदेशः
पुं*
  - अप+दिश्+घञ्
"वक्तव्य,  उपदेश,  नाम का उल्लेख करते हुए संकेत करना "

अपदेशः
पुं*
  - अप+दिश्+घञ्
"बहाना,  छल,  कारण,  व्याज"

अपदेशः
पुं*
  - अप+दिश्+घञ्
"कारणों का वर्णन,  तर्क प्रस्तुत करना,  भारतीय न्यायवाद के पाँच अंगों में से दूसरा-हेतु"

अपदेशः
पुं*
  - अप+दिश्+घञ्
"निशाना,  चिह्न"

अपदेशः
पुं*
  - अप+दिश्+घञ्
"स्तथान,  दिशा"

अपदेशः
पुं*
  - अप+दिश्+घञ्
अस्वीकृति

अपदेशः
पुं*
  - अप+दिश्+घञ्
"प्रसिद्धि,  यश"

अपदेशः
पुं*
  - अप+दिश्+घञ्
छल

अपदेशः
पुं*
  अप-देशः -
"भय,  खतरा"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

अपदेश
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವ್ಯಾಜ /ನೆಪ
निष्पत्तिः - > अप + दिश (अतिसर्जने) - "घञ्" (३-३-१८)
व्युत्पत्तिः - > अपदिश्यते
प्रयोगाः - > "रक्षापदेशान्मुनिहोमधेनोः वन्यान्विनेष्यन्निव दुष्टसत्त्वान्"
उल्लेखाः - > रघु० २-८
अपदेश
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಛಲ /ಕಪಟ /ವಂಚನೆ
अपदेश
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಲಕ್ಷ್ಯ /ಗುರಿ
अपदेश
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಕಾರ /ವೇಷ
प्रयोगाः - > "विकटदुष्टश्वापदापदेशकालगोचरं गता मदयन्तिका"
उल्लेखाः - > मालती० ८
अपदेश
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಹೇತು /ಕಾರಣ
अपदेश
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸ್ಥಾನ /ಜಾಗ
विस्तारः - > "अपदेशस्तु कारणे । व्याजे लक्ष्येऽपि" - हेम० । "अपदेशः पदे लक्ष्यनिमित्तव्याजयोरपि" - नानार्थर० ।

L R Vaidya

English

 apadeSa {% m. %} 1. Stating,  adducing (as a reason),  हेत्वपदेशात्प्रतिज्ञायाः पुनर्वचनं निगमनम् /Nyāya S./
an argument,  a reason (according to the Vaiśeshikas,  अपदेश is the second step in a syllogism)
a pretence,  a pretext,  a disguise,  रक्षापदेशान्मुनिहोमधेनोः R.ii.8
a butt,  a mark
place,  quarter,  e.g. त्यक्तापदेशो यतिः
name,  reputation
deceit.

Bopp

Latin

 अपदेश m. (r. दिश् monstrare s. अ) species,  simulatio, 
praetextus. UP. 65.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 apadeśa,  m. (= Pali °sa
 hardly Skt. in this sense),  expression: Mvy 〔7619〕 kāpa°,  〔7620〕 yāpa°,  the interrogative (relative) pronoun (-expression)
 Bbh 〔403.7,  9〕 bodhisattvāpadeśaḥ,  the expression Bodhisattva. See also kālāpadeśa.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 अपदेशः,  पुं,
   (अप + दिश् + घञ् । स्थानं ।) निमित्तं ।शरव्यं । स्वरूपाच्छादनं । तत्पर्य्यायः । २ व्याजः ।३ लक्ष्यं । इत्यमरः । परानिष्टकारिभिन्नशठता ।इति महाभारतटीका । (ख्यातिः । कीर्त्तिः ।छलं ।“रक्षापदेशान्मुनिहोमधेनो-र्वन्यान् विनेष्यन्निव दुष्टसत्त्वान्” ।इति रघुवंशे ।)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 अपदेश पु०
  अप + दिश--घञ् । लक्ष्ये,  स्वरूपाच्छादनरूपे, छले,  निमित्ते स्थाने च । “रक्षापदेशान्मुनिहोमधेनोरिति” रघुः । “न धर्म्मस्यापदेशेन पापं कृत्वा व्रतं चरे-दिति” । “भक्ष्यभोज्यापदेशैश्च ब्राह्मणानां च दर्शनैः” ।“शौर्य्यकर्म्मापदेशेनेति” “साक्ष्यभावे प्रणिधिभिर्वयोरूप-समन्वितैः । अपदेशैश्च संन्यस्य हिरण्यं तस्य तत्त्वत इति” चमनुः । उपदेशे च । “दीक्षाया अपदेशात्” कात्या० २२, १२२ । अपदेश उपदेश इत्यर्थः । अपकृष्टोदेशः प्रा०ब० वा कृष्टपदलोपः । अपकृष्टदेशे,  अनुचितस्थाने च ।

Capeller

German

 अपदेश m.
  anweisung,  Bezeichnung,  Vorwand, 
Sehein,  zurückweisung.

Stchoupak

French

 अप-देश-
 m.
  prétexte 
 apparence,  déguisement 
 désignation, 
dénomination 
 -एन sous le prétexte de.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.