| YouTube Channel

अपत्यं (apatyaM)

 
Apte 1890
English
अपत्यं [न पतंति पितरोऽनेन, पत् बाहु° करणे यत्, न. त.
some derive it from अप, the termination त्य being added to it, as in तत्रत्य, अत्रत्य, sprung from a stock
Yāska gives two etymologies: अपत्यं कस्मात् अपततं भवति पितुः सकाशादेत्य पृथगिव ततं भवति, अनेन जातेन सता पिता नरके न पततीति वा] 1 Offspring, child, progeny, issue (of animals and men)
offspring in general (male or female)
sons or grandsons and other later generations of a Gotra
अपत्यं पौत्रप्रभृति गोत्रं P. IV. 1. 162
अपत्यैरिव नीवारभागधेयोचितैर्मृगैः R. 1. 50. (Bhavabhūti calls an apatya ‘a knot for tying parents together’ अन्योन्यसंश्लेषणंपित्रोः
अंतःकरणतत्त्वस्य दंपत्योः स्नेहसंश्रयात् । आनंदग्रंथिरेकोयमपत्यमिति बध्यते ॥ U. 3. 17).
2 A patronymic affix
स्त्रीपुंसयोरपत्यांताः Ak.
°अधिकारप्रकरणं Sk.
Comp.
काम a. desirous of progeny.
जीवः N. of a plant.
द a. giving offspring (as a Mantra &c.). (
दा) N. of a plant (गर्भदात्रीवृक्ष).
पथः the vulva.
प्रत्ययः a patronymic affix.
विक्रयिन् m. a seller of his children, a father who sells his girl for money to a bridegroom.
शत्रुः [अपत्यं शत्रुर्गर्भभेदनेन नाशकं यस्याः सा] {1} ‘having the child for its enemy’, a crab (said to die in proḍucing young). {2} a serpent.
साच् a. Ved. accompanied with offspring.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अपत्यं,
क्ली,
 (न पतति वंशो यस्मात्, पत + बाहु-ल्यात् यत्, ततो नञ्समासः ।) पुत्त्रः । कन्या ।तत्पर्य्यायः । २ सन्तानः । ३ तोकं । ४ सन्ततिः ।५ प्रसूतिः । इति जटाधरः ।(“अस्मिंस्तु निर्गुणं गोत्रे नापत्यमुपजायते”) ।इति हितोपदेशे ।“महीभृतः पुत्रवतोऽपि दृष्टिंतस्मिन्नपत्ये न जगाम तृप्तिं” ।इति कुमारसम्भवे ।)