| YouTube Channel

अन्नम् (annam)

 
Apte
English
अन्नम् [annam], [अद्-क्त
अनित्यनेन, अन्-नन्
according to Yāska from अद्, अद्यत अत्ति च भूतानि
or from आ-नम्, आ आभि मुख्येन ह्येतन्नतं प्रह्वीभूतं भवति भोजनाय भूतानाम्]
Food (in general)
अद्यते$त्ति च भूतानि तस्मादन्नं तदुच्यते Tait. Up.
मदो$सृङ्मांसमज्जास्थि वदन्त्यन्नं मनीषिणः
Ms.*
 3.8.182
अहमन्नं भवान् भोक्ता
H.*
 1.51. I am your prey
&c.
चराणामन्नमचराः
Ms.*
 5.29.
Food as representing the lowest form in which the Supreme Soul is manifested, being the coarsest and last of the 5 vestures (कोश) in which the soul is clothed and passes from body to body in the long process of metempsychosis - "the nutrimentitious vesture or visible body in the world of sense" (स्थूल- शरीर called अन्नमयकोश).
Boiled rice
अन्नेन व्यञ्जनम्
P.
 II.1.34.
Corn (bread corn)
ता (आपः) अन्नम- सृजन्त तस्माद्यत्र क्व च वर्षति तदेव भूयिष्ठमन्नं भवति Ch.
Up.*
 6.2.4.
आदित्याज्जायते वृष्टिर्वृष्टेरन्नं ततः प्रजाः
Ms.*
 3.76
कृत˚ 9.219
1.86, 12.65.
Water.
Earth (पृथिव्या अन्नहेतुत्वादन्नशब्दवाच्यता).
N.
 of Viṣṇu. -न्नः The sun (स हि अन्नहेतुवृष्टिहेतुः).
Comp.
 -अकालः
=
 अनाकाल q. v. -अत्तृ, -आदिन्, -आहारिन् eating food. -अद
a.
 eating food.
having a good appetite (दीप्ताग्नि).(-दः)
N.
 of Viṣṇu. -अद्यम् proper food, food in general
कुर्यादहरहः श्राद्धमन्नाद्येनोदकेन वा
Ms.*
 3.82, 4.112, 11.144. अन्नाद्येन प्रजापतिः (तृप्तः)
Mb.
 * 3.2.68. -आच्छा- दनम्, -वस्त्रम् food and clothing, food and raiment, the bare necessaries of life. -आयुः (अन्नायु) consisting of, living by, food
desirous of food (अन्नबन्धनः, अन्नजीवनः).-काम
a.
 desirous of food
स इद्भोजो यो गृहवे ददात्यन्नकामाय
Rv.*
 1.117.3. -कालः hour of dinner
meal-time.-किट्टः
=
 ˚मल q. v. -कूटः a large heap of boiled rice.
कोष्ठकः a cupboard
granary.
Viṣṇu.
the sun. -गतिः
f.
 the passage of food, gullet (cf. बहिः- स्रोतस्). -गन्धिः dysentery, diarrhoea. -ज, जात
a.
 produced from food as the primitive substance. -जम् rice-gruel of three days. -जा
f.
 a hickup. -जलम् food and water, bare subsistence. -तेजस्
a.
 having the vigour caused by food. -द, -दातृ, -दायिन्, -प्रद
a.
giving food. वारिदस्तृप्तिमाप्नोति सुखमक्षय्यमन्नदः
Ms.*
 4.229.
epithet of Śiva. -दा
N.
 of Durgā or Annapūrṇā.-दासः [अन्नेन पालितो दासः शाक. त.] a servant who works for food only, one who becomes a servant or slave by getting food only. -देवता the deity supposed to preside over articles of food.
दोषः sin arising from eating prohibited food
Ms.*
 5.4.
a defect in the food eaten
derangement of food or the humours of the body
आलस्यादन्नदोषाच्च मृत्युर्विप्राञ् जिघांसति
Ms.*
 5.4. -द्वेषः dislike of food, loss of appetite. -पतिः lord or possessor of food, epithet of Savitṛ, Agni, and Śiva. अन्नपते$न्नस्य नो देहि Tait. Saṁ.11.83
34.58. -पाकः cooking of food
digestion of food
(by the fire in the stomach). -पू
a.
 purifying food, epithet of the Sun. -पूर्ण
a.
 filled with, possessed of, food. (-र्णा) a form of Durgā (the goddess of plenty)
˚ईश्वरी
N.
 of Durgā or a form of Bhairavī. -पेयम्
=
 वाज- पेयम् q. v. -प्रलय
a.
 being dissolved into food after death.-प्राशः, प्राशनम् the ceremony of giving a new-born child food to eat for the first time, one of the 16 Saṁskāras performed between the 5th and 8th month (usually in the sixth,
Ms.*
 2.34) with preliminary oblations to fire (Mar. उष्टावण)
षष्ठे$न्नप्राशन मासि
Ms.*
 2.34
Y.*
 1.12. -ब्रह्मन्, -आत्मन्
m.
 Brahman as represented by food. -भक्त
a.
 [अन्नार्थं भक्तः दासः]
=
 अन्नदास q. v. -भुज्
a.
 eating food, epithet of Śiva. -मय
a.
 see below.
मलम् excrement, faeces
P.
 VI.1.148 Sk.
spirituous liquor
सुरा वै मलमन्नानाम्
Ms.*
 11.93. -रक्षा precautions as to eating food. -रसः essence of food, chyle
food and drink, nutriment
नानाविधानन्नरसान् वन्यमूलफलाश्रयान् । तेभ्यो ददौ Rām. -वत्
a.
 possessed of food
अन्नवान्त्सन् रफितायोपज- ग्मुषे
Rv.*
 1.117.2. -वस्त्रम्
=
 ˚आच्छादनम् q. v.
विकारः. transformation of food, assimilation.
disorder of the stomach caused by indigestion.
seminal discharge (of man)
semen itself
cf.
 अन्नाद्रेतः संभवति. -विद्
a.
 acquiring food
कार्षीवणा अन्नविदो न विद्यया
Av.*
 6.116.1.-व्यवहारः the law or custom relating to food
i. e. the custom of eating together or not with other persons.-शेषः leavings of food, offal. -संस्कारः consecration of food. -होमः a sacrifice (with 1 materials) connected with the Aśvamedha sacrifice.
Apte Hindi
Hindi
अन्नम्
नपुं*
 - "अद्+क्त+, अन्+नन् वा "
सामान्यतः भोजन
अन्नम्
नपुं*
 - "अद्+क्त+, अन्+नन् वा "
अन्नमयकोश
अन्नम्
नपुं*
 - "अद्+क्त+, अन्+नन् वा "
भात
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 जलम्, वारि, अम्बु, अम्भः, पयः, सलिलम्, सरिलम्, उदकम्, उदम्, जडम्, पयस्, तोयम्, पानीयम्, आपः, नीरम्, वाः, पाथस्, कीलालम्, अन्नम्, अपः, पुष्करम्, अर्णः, पेयम्, सलम्, संवरम्, शंवरम्, संम्बम्, संवत्सरम्, संववरः, क्षीरम्, पायम्, क्षरम्, कमलम्, कोमलम्, पीवा, अमृतम्, जीवनम्, जीवनीयम्, भुवनम्, वनम्, कबन्धम्, कपन्धम्, नारम्, अभ्रपुष्पम्, घृतम्, कं, पीप्पलम्, कुशम्, विषम्, काण्डम्, सवरम्, सरम्, कृपीटम्, चन्द्रोरसम्, सदनम्, कर्वुरम्, व्योम, सम्बः, सरः, इरा, वाजम्, तामरस, कम्बलम्, स्यन्दनम्, सम्बलम्, जलपीथम्, ऋतम्, ऊर्जम्, कोमलम्, सोमम्, अन्धम्, सर्वतोमुखम्, मेघपुष्पम्, घनरसः, वह्निमारकः, दहनारातिः, नीचगम्, कुलीनसम्, कृत्स्नम्, कृपीटम्, पावनम्, शरलकम्, तृषाहम्, क्षोदः, क्षद्मः, नभः, मधुः, पुरीषम्, अक्षरम्, अक्षितम्, अम्ब, अरविन्दानि, सर्णीकम्, सर्पिः, अहिः, सहः, सुक्षेम, सुखम्, सुरा, आयुधानि, आवयाः, इन्दुः, ईम्, ऋतस्ययोनिः, ओजः, कशः, कोमलम्, कोमलम्, क्षत्रम्, क्षपः, गभीरम्, गम्भनम्, गहनम्, जन्म, जलाषम्, जामि, तुग्र्या, तूयम्, तृप्तिः, तेजः, सद्म, स्रोतः, स्वः, स्वधा, स्वर्गाः, स्वृतिकम्, हविः, हेम, धरुणम्, ध्वस्मन्वतु, नाम, पवित्रम्, पाथः, अक्षरम्, पूर्णम्, सतीनम्, सत्, सत्यम्, शवः, शुक्रम्, शुभम्, शम्बरम्, वूसम्, वृवूकम्, व्योमः, भविष्यत्, वपुः, वर्वुरम्, वर्हिः, भूतम्, भेषजम्, महः, महत्, महः, महत्, यशः, यहः, यादुः, योनिः, रयिः, रसः, रहसः, रेतम्
noun
सिन्धुहिमवर्षादिषु प्राप्तः द्रवरुपो पदार्थः यः पान-खान-सेचनाद्यर्थम् उपयुज्यते।
"जलं जीवनस्य आधारम्। /अजीर्णे जलम् औषधं जीर्णे बलप्रदम्। आहारकाले आयुर्जनकं भुक्तान्नोपरि रात्रौ न पेयम्।"
Synonyms:
 अन्नम्, खाद्यः, खाद्यम्, खाद्या, भोज्यम्, भोज्यः, भोज्या
noun
अदनीयद्रव्यम् यस्मात् बलादि प्राप्यते।
"ग्रामस्य तुलनायां नगरेषु अन्नस्य मूल्यम् अधिकं वर्तते। / कस्त्वंभद्रखलेश्वरोऽहमिह किं घोरे वने स्थीयते। शार्दुलादिभिरेव हिंस्रपशुभिः खाद्योऽहमित्याशया।"