| YouTube Channel

अन्तःस्थ (antaHstha)

 
Capeller Eng
English
अन्तःस्थ॑
a.
 being amidst or within (gen. or —°).
Monier Williams Cologne
English
अन्तः—स्थ॑
mfn.
 (generally written अन्तस्थ॑) being in the midst or between,
ŚBr.
&c.
अन्तः—स्थ (अस्, आ), mf. a term applied to the semivowels, as standing between the consonants and vowels,
Prāt.
&c.
Goldstucker
English
अन्तःस्थ Tatpur. I. m. f. n. (-स्थः-स्था-स्थम्)
^1 Being amidst,
being between, included, comprehended.
^2 Being in the
interior.
II. m. plur. (-स्थाः) (ved.) An epithet of the अवाञ्चः प्रा-
णाः or lower vital organs, viz. of the anus and of the
organs of generation (as being amongst the vital organs or
प्राणाः in general).
III. f. (-स्था)
^1 (ved.) An epithet of one of the Sāmi-
dhenī-Mantras or verses from the Ṛgveda recited at the
kindling of the sacrificial fire, viz. of the Sāmidhenī which
begins with the words ‘अग्निं दूतं वृणीमहे’, because this
Sāmidhenī is amongst the eleven Sāmidhenīs which praise
the vital functions, in as much as it praises the मध्यमप्राण
or the vital function on which rest all the other, i. e. the
vital energy which resides in the middle of the body.
^2 (scil.
देवता
ved.) The divinity of the vital organs. [As the
meanings II. and III. 1. 2. are given on the authority of
Sāyaṇa's comm. on the Śatapathabr. I. 4. 3. 8, it will be ne-
cessary to quote the latter in full--from two Mss. of the
E. I. H. and one of the Bodl.--as a so called Extract from
it, which has appeared in print, is apt to mislead the reader
completely on the bearing of the word and of the passage
itself. The comm. runs thus: य एवोऽयं मध्यमः प्राण इति ।
प्राणापानादिपञ्चवृत्त्याश्रयभूतो यः क्रियाशक्त्यात्मको देहमध्ये
ऽवस्थितः प्राणः । तस्य समिन्धनमग्निं दूतमित्यनया दूतो ह्यग्निः
सर्वेषां देवानां मुखं च तथा प्राणेऽपीति (v. 1. प्राणीमीति) ।
तेन समिन्धनस्योपपत्तिः । सा हैषान्तस्थेत्यादि । सैषाग्निं दूतं
वृणीमह इति सामिधेनी मध्यमप्राणरूपेण प्राणापानादि संस्तु-
वानानामन्यासामृचामन्तस्था (the Mss. संस्तुवानाम° or v. 1.
संस्तुतानाम°) अन्तरवस्थिता भवति । अन्ये हि प्राणाश्चक्षुः-
श्रोत्रादयः । अतोऽस्मात्प्राणादारभ्योर्ध्वाश्चरन्ति (v. 1. °रन्ती-
ति ।) । पायूपस्थयोन्योऽन्ये (the Mss. पायूपस्थयो न्ये or °स्थ-
योन्यो) प्राणाः । अतोऽस्मान्मध्यमात्प्राणादेवारभ्यावाञ्चोऽवाङ्-
मुखा अन्तरवस्थिता भवन्ति । एवंवेदितुः फलमाह । अन्तस्था-
मिति । अन्तस्थामन्तरवस्थितां प्राणदेवतामित्यर्थः । के पुनरेवं
(Mss. °वां) तेषां मध्येऽवाञ्चोऽन्तस्थाः (Mss. स्था) प्राणा
(v. 1. प्राणाग्रा) इति तान्दर्शयति (Mss. तां द°) । शोचिष्केश-
स्तमीमह (I. 4. 3. 9.) इत्यादिना ॥. According to this comm.
the word भवन्ति (अवाञ्चोऽन्तस्था ह भवन्त्य°) would have
moreover to be substituted for भवति (°°ह भवत्य°) in the
presented. of the text, as भवति would alter the sense ma-
terially by disconnecting अवाञ्चः and अन्तस्थाः.]
^3 (In
vaidik grammar.) A technical name for the semivowels य,
र, ल, व, (because their position in the system of the
grammarians is between the vowels and consonants).
[IV. n. (-स्थम्) (In modern terminology, with the Mahrat-
tas.) Secret expenditure, sums expended in presents and
bribes to official persons.] E. अन्तर् and स्थ. This word is
also written, in conformity with a grammatical rule, अन्तस्थ.
Benfey
English
अन्तःस्थ अन्तःस्थ, i. e. अन् अर्-स्थ
(vb. स्था),
adj.
 ,
f.
 था, Being in the in-
terior, Kathās. 16, 104.
L R Vaidya
English
antar-sTa {% m. %} a term applied to the semi-vowels as standing between consonants and vowels (in gram.)
Capeller
German
अन्तःस्थ befindlich in (Gen. o. —°).