| YouTube Channel

अनुपातकं (anupAtakaM)

 
Apte 1890
English
अनुपातकं [पातकं ब्रह्महत्यादि तत्सदृशं] A heinous crime such as theft, murder, adultery &c. 35 such sins are enumerated in Vishṇusmṛti
Manu mentions 30 kinds
See 11. 54-58.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अनुपातकं,
क्ली,
 (पातयति निरयं प्रेरयति, पत् +णिच् + ण्वुल् । पातकं ब्रह्महत्यादि तत्सदृशंप्रादिसमासः । वेदनिन्दादिजन्यपापविशेषः ।तानि च विष्णुना दर्शितानि, यथा, -- “यागस्थस्यक्षत्त्रियस्य वैश्यस्य च रजस्वलायाश्चान्तर्व्वत्न्याश्चा-त्रिगोत्रायाश्चाविज्ञातस्य गर्भस्य शरणागतस्य चघातनं ब्रह्महत्यासमानमिति” ।) महापातक-सदृशपापविशेषः ।तत् पञ्चत्रिंशत्प्रकारं, यथा, --समुत्कर्षे मिथ्यावचनं १तत् द्विविधं । आत्मगामि ।असूयापूर्व्वकपरगामि च ।राजगामि पैशुन्यं १पितुर्मिथ्यादोषकथनं १एतत्त्रयं ब्रह्महत्यासमं ॥
३वेदत्यागः । स तु अधीतवेदविस्मरणं । १वेदनिन्दा १कौटसाक्ष्यं १तद्द्विविधं । ज्ञातस्याकथनं । मिथ्याकथनञ्च ।सुहृद्बधः १स तु ब्राह्मणव्यतिरिक्तमित्रबधः ।ज्ञानपूर्व्वकाभ्यासेन गर्हितान्नस्य अर्थात् अन्त्य-जान्नस्य भक्षणं १ज्ञानपूर्व्वकाभ्यासेन गर्हिताद्यस्य अर्थात् छत्रा-कादेर्भक्षणं १एतत् षड्विधं सुरापानसमं ॥
६निक्षेपहरणं १नरहरणं १अश्वहरणं १रजतहरणं १भूमिहरणं १हीरकहरणं १मणिहरणं १एतानि सप्त स्वर्णस्तेयसमानि ॥
७सपीण्डस्त्रीगमनं १कुमारीगमनं १अन्त्यजागमनं १सख्युः स्त्रीगमनं १औरसेतरपुत्त्रस्त्रीगमनं १पुत्त्रस्यासवर्णस्त्रीगमनं १एतानि षट् विमातृगमनसमानि ॥
६मातृष्वसृगमनं १पितृष्वसृगमनं १श्वश्रूगमनंमातुलानीगमनंशिष्यस्त्रीगमनंभगिनीगमन १आचार्य्यभार्य्यागमनं १शरणागतागमनं १राज्ञीगमनं १प्रव्रजितागमनं १धात्रीगमनं १साध्वीगमनं १वर्णोत्तमागमनं १एतानि त्रयोदश गुर्व्वङ्गना-गमनसमानि ॥
१३इति प्रायश्चित्तविवेकसङ्ग्रहः ॥
३५