| YouTube Channel

अनुपद (anupada)

 
Spoken Sanskrit
English
अनुपद anupada
adj.
 following closely
अनुपद anupada
n.
 on the heels of
अनुपद anupada
n.
 chorus
अनुपद anupada
n.
 close behind or after
अनुपद anupada
n.
 refrain
अनुपद anupada
n.
 burden of a song or words sung again after regular intervals
अनुपद anupada
n.
 word for word
अनुपद anupada
n.
 on the heels of
आपार्ष्णि ApArSNi
ind.
 down to the heels
पार्ष्णिघात pArSNighAta
m.
 kick with the heels
पदाक्रान्त padAkrAnta
adj.
 following at one's heels
पदानुग padAnuga
adj.
 following at one's heels
पदानुसार padAnusAra
m.
 following at one's heels
पर्यस्ति paryasti
f.
 sitting upon the heels or hams
पार्ष्णिग pArSNiga
adj.
 following a person's heels or the rear of an army
विषजति { विषञ्ज् } viSajati { viSaJj } verb be stuck to or clung to i.e. be followed at the heels by
पल्यङ्क palyaGka
m.
 cloth wound round the loins while sitting on the heels and hams
Apte
English
अनुपद [anupada],
a.
 [पदान्यनुगतः]
Following the feet closely.
Following every word
˚सूत्रम् a commentary (of a Brāhmana) explaining the text word for word. -दः
N.
 of a man or tribe. -दम् A chorus, burden of a song or words sung again at regular intervals.
ind.
 [पदानां पश्चात्]
Along the feet, near the feet
अनुपदं बद्धा अनुपदीना Sk.
Step by step, at every step
स्खलिताभिरप्यनुपदं प्रमदाः प्रणयातिभूमिमगमन्गतिभिः
Śi.*
 9.78.
Word for word.
On the heels of, close behind or after, immediately after (of time or space)
अनुपदमन्वेष्टा अनुपदी Sk.
गच्छतां पुरो भवन्तौ । अहमप्यनुपदमागत एव
Ś.*
 3 I shall be close behind you, just follow you
˚दमुच्चलित एव
K.*
 263, 264
oft
 . with
gen.
 or in
comp.
 in this sense
लक्ष्मीवाननुपदमस्य संप्रतस्थे
Ki.*
 12. 54
(तौ) आशिषामनुपदं समस्पृशत् पाणिना
R.*
 11.31
अमोघाः प्रतिगृह्णन्तावर्ध्यानुपदमाशिषः 1.44.14.81
दर्शनानुपदमेव
Śi.*
 14.48.
Apte 1890
English
अनुपद a. [पदान्यनुगतः] 1 Following the feet closely.
2 Following every word
°सूत्रं a commentary (of a Brāhmaṇa) explaining the text word for word.
दः N. of a man or tribe.
दं A chorus, burden of a song or words sung again at regular intervals.
ind. [ पदानां पश्चात्] 1 Along the feet, near the feet
अनुपदं बद्धा अनुपदीना Sk.
2 Step by step, at every step
Śi. 9. 78.
3 Word for word.
4 On the heels of, close behind or after, immediately after (of time or space)
अनुपदमन्वेष्टा अनुपदी Sk.
गच्छतां पुरो भवंतौ । अहमप्यनुपदमागत एव Ś. 3 I shall be close behind you, just follow you
°दमुच्चलित एव K. 263, 264
oft. with gen. or in comp. in this sense
लक्ष्मीवाननुपदमस्य संप्रतस्थे Ki. 12. 54
(तौ) आशिषामनुपदं समस्पृशत् पाणिना R. 11. 31
अमोघाः प्रतिगृह्णंतावर्ध्यानुपदमाशिषः 1. 44, 14. 81
Śi. 14. 48.
Monier Williams Cologne
English
अनु-पद
mfn.
 following closely,
L.
अनु-पद
m.
N.
 of a man or tribe, (g. उपकादि, q.v.)
अनु-पद
n.
 a chorus, refrain, burden of a song or words sung again after regular intervals
N.
 of an Upāṅga belonging to the Sāma-veda
Monier Williams 1872
English
अनु-पद, अस्, आ, अम्, following closely
(अस्), m.,
N. of a man or tribe
(अम्), n. a chorus, burden of
a song or words sung again after regular intervals
(अम्), ind. step by step, word for word
on the heels
of, close behind or after.
—अनुपद-सूत्र, अम्,
n. title of a commentary explaining the text (of a
Brāhmaṇa) word for word.
Goldstucker
English
अनुपद I. Bahuvr. m. (-दः) A proper name (explained by a
comm. अनुगतं पदमस्य)
his descendants are called अनुपदाः
or आनुपदयः.
II. Tatpur. n. (-दम्) A burden, a word or passage repeated.
III. Avyayībh. (-दम्)
^1 Upon the foot, after, immediately
after, with a noun in the genitive case.
^2 Step by step.
^3 Word for word. E. अनु and पद.
Apte Hindi
Hindi
अनुपद
"वि*,
पुं*
 " - -
नितान्त कदम-कदम अनुसरण करता हुआ
अनुपदम्
नपुं*
 - -
"सम्मिलित गायन, गीत का टेक"
अनुपदम्
अव्य* - -
"कदम के साथ-साथ, पैरों के निकट"
अनुपदम्
अव्य* - -
"कदम-कदम करके, प्रति पद"
अनुपदम्
अव्य* - -
शब्दशः|3065 अव्य* H1 - AV -
शब्दश
अनुपदम्
अव्य* - -
"एड़ियों पर, बिल्कुल पीछे, तुरन्त बाद "
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अनुपद
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅನುಕೂಲವಾದ ಸ್ಥಳ
व्युत्पत्तिः - > अनुरूपं पदम्
अनुपद
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಂಗೀತವಿಲ್ಲದ ಪಲ್ಲವಿ
अनुपद
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಅನಂತರ /ಬಳಿಕ /ತರುವಾಯ
निष्पत्तिः - > पश्चादर्थे अव्ययी०
व्युत्पत्तिः - > पदस्य पश्चात्
प्रयोगाः - > "अमोघाः प्रतिगृह्णन्तावर्ध्यानुपदमाशिषः"
उल्लेखाः - > रघु० १-४४
अनुपद
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ಕಾಲಿನ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ
व्युत्पत्तिः - > पादस्य समीपम्
L R Vaidya
English
anupada {% n. %} A chorus, the burden of a song.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
अनुगेऽनुपदान्वक्षान्वञ्च्येकाक्येक एककः ॥ १४५७ ॥
-wordlist-
अनुग (क्ली), अनुपद (क्ली), अन्वक्ष (क्ली), अन्वञ्च् (क्ली), एकाकिन् (पुं), एक (पुं), एकक (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
उत्पिञ्जल
उत्पिञ्जल, आकुलक, अनुपद, अन्वञ्च्, अन्वक्ष
उत्पिञ्जलमाकुलकं स्यादनुपदमन्वगन्वक्षम् ॥ ७३१ ॥
verse 4.1.1.731
page 0084
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अनुपदं,
क्ली,
 (अनु पश्चात् पद्यते गच्छति, अनु +पद् + पचाद्यच् ।) अनुगः । पश्चाद्गामी । इत्यमरः ॥
(व्य, पदस्य पश्चात् इति अव्ययीभावेअन्वक् । अनन्तरं । अव्यवहितोत्तरकालं ।“अमोघाः प्रतिगृह्णन्तावर्घ्यानुपदमाशिषः ।आशिषामनुपदंसमस्पृशत्दर्भपाटिततलेन पाणिना” ।इति रघुवंशे ।)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अनुपद
न०
 अनुरूपं पदम् प्रा० समा० । अनकूलपदे अनुरूप-स्थाने “आशिषामनुपदमिति” “अर्घानुपदमाशिष” इति चरघुः । पदस्य पश्चात् अव्ययी० । पदस्य पश्चादित्यर्थे पश्चा-द्गमने च । भवादौ परिमुखा० ञ्य आनुपद्यः तत्र भवादौत्रि० । सुप्तिङन्तं पदं तत्सदृशं ग्रन्थमधीते वेत्ति वाउक्था० ठक् । आनुपदिकः तदध्येतरि तद्वेत्तरि च
त्रि०
 ।