| YouTube Channel

अध्यवसायः (adhyavasAyaH)

 
Apte
English
अध्यवसायः [adhyavasāyḥ], 1 An attempt, effort, exertion
स्वल्प- मप्यध्यवसायभीरोः करोति विज्ञाननिधिर्गुणं हि
H.*
1.v.l.
˚सह- चरेषु साहसेषु
Dk.*
161.
Determination, resolution
mental effort or apprehension
संभावनं नाम अस्तित्वाध्यव- सायः
P.
VI.2.21.
cf.
also प्रतिविषयाध्यवसायो दृष्टम् Sāṅkhya
K.*
5.
Perseverance, diligence, energy, constancy
तत्को$यं पदे पदे महाननध्यवसायः
U.*
4 absence of energy or resolution, drooping of spirits
(with महानध्यवसायः as the reading, the meaning would be 'why this effort on your part i. e. to determine whether you should go or not, hesitation. ')
Apte 1890
English
अध्यवसायः 1 An attempt, effort, exertion
स्वल्पमप्यध्यवसायभीरोः करोति विज्ञाननिधिर्गुणं हि H. 1. v. l.
°सहचरेषु साहसेषु Dk. 161.
2 Determination, resolution
mental effort or apprehension
संभावनं नाम अस्तित्वाध्यवसायः P. VI. 2. 21.
3 Perseverance, diligence, energy, constancy
तत्कोयं पदे पदे महाननध्यवसायः U. 4 absence of energy or resolution, drooping of spirits
(with महानध्यवसायः as the reading, the meaning would be ‘why this effort on your part i. e. to determine whether you should go or not, hesitation’.).
Apte Hindi
Hindi
अध्यवसायः
पुं*
- अधि+अव+सो+घञ्
"प्रयास, प्रयत्न, परिश्रम "
अध्यवसायः
पुं*
- अधि+अव+सो+घञ्
"दृढ़निश्चय, संकल्प, मानस प्रयत्न या विचारों का ग्रहण"
अध्यवसायः
पुं*
- अधि+अव+सो+घञ्
"धैर्य, उद्यम, लगातार कोशिश"
E Bharati Sampat
Sanskrit
(पुं) अधि+अव+षो(अन्तकर्मणि)+घञ् ‘भावे’ ३.३.१८। १.उत्साहः, कर्मसु सुकरः प्रत्ययः। ‘उत्साहोऽध्यवसायः स्यात्’ अमरः। २.प्रयत्नः। ३.निश्चयः।
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
यत्नः, प्रयत्नः, चेष्टा, चेष्टितम्, विचेष्टितम्, चेष्टनम्, उद्यमः, उद्योगः, व्यवसायः, अध्यवसायः, अध्यवसानम्, प्रवृत्तिः, व्यापारः, आयासः, घटनम्, घटना, घटा, ग्रहः, गुरणम्, गूरणम्, गोरणम्, उपक्रमः, कर्मयोगः, प्रयोगः, व्यायामः, उत्साहः
noun
ईप्सितसिद्ध्यर्थं क्रियमाणं कार्यम्।
"उद्योगिनं पुरुषसिंहम् उपैति लक्ष्मीर् दैवेन देयम् इति कापुरुषा वदन्ति। दैवं निहत्य कुरु पौरुषम् आत्मशक्त्या यत्ने कृते यदि सिध्यति कोऽत्र दोषः॥"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अध्यवसायः,
पुं,
(अधि + अव + सो + भावे घञ् ।)उत्साहः इत्यमरः
कर्म्मसु सुकरः प्रत्ययः ।इति मधुः
कर्म्मसु दृढयत्नकारको भावः इतिरमानाथः
कर्म्मसु प्रत्ययः इति नयनानन्दः
अशक्ये बलोद्यमः इति केचित्
उद्योगोद्यमौचात्र इति भरतः