अतिशय (atizaya)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 अतिशय If an adj. mas. only. (-यः) If an adverb n.
  (-यं) much,  excessive.
E.
  शीङ to sleep
 अति being prefixed,  to excel
 aff.
   अच्

Capeller Eng

English

 अतिशय a.
  excessive,  excellent,  superior to (abl. )
 m.
 
excessiveness,  excellence,  superiority. °— & instr.
   adv.
  excessively, 
very much,  more.

Yates

English

 अति-शय (यः यं)
a. Much.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

अतिशय 	-	 atizaya 	-	 m.
  	-	 excess
नितराम् 	-	 nitarAm 	-	 adverb 	-	 excessively
अतिभूमि 	-	  atibhUmi 	-	 f.
  	-	 excess
वितति 	-	  vitati 	-	 f.
  	-	 excess
अधिकता 	-	  adhikatA 	-	 f.
  	-	 excess
उच्चतरता 	-	  uccataratA 	-	 f.
  	-	 excess
अतिकृति 	-	  atikRti 	-	 f.
  	-	 excess
सम्पद् 	-	  sampad 	-	 f.
  	-	 excess
विभ्रम 	-	  vibhrama 	-	 m.
  	-	 excess
अतिक्रम 	-	  atikrama 	-	 m.
  	-	 excess
अतिभार 	-	  atibhAra 	-	 m.
  	-	 excess
अतियोग 	-	  atiyoga 	-	 m.
  	-	 excess
अतिरेक 	-	  atireka 	-	 m.
  	-	 excess
उद्रेक 	-	  udreka 	-	 m.
  	-	 excess
उन्नाह 	-	  unnAha 	-	 m.
  	-	 excess
कट 	-	  kaTa 	-	 m.
  	-	 excess
प्रकोप 	-	  prakopa 	-	 m.
  	-	 excess
भर 	-	  bhara 	-	 m.
  	-	 excess
समभिहरणभिहार 	-	  samabhiharaNabhihAra 	-	 m.
  	-	 excess
अत्याय 	-	  atyAya 	-	 m.
  	-	 excess

 
   अतिशय   atizaya   adj.
   wonderful   
   अतिशय   atizaya   m.
   excess    
   अतिशय  atizaya  adj.
  + abl.  better  [ than ]  
   अतिशय  atizaya  m.
   preeminence   
   अतिशय  atizaya  m.
   wonder  
   अतिशय  atizaya  m.
   excellence     
            

Wilson

English

 अतिशय If an adj. mas. only. (-यः) If an adverb
n.
 
(-यं) Much,  excessive.
E.
  शीङ् to sleep
 अति being prefixed,  to excel
 aff.
   अच्.

Apte

English

अतिशयः [atiśayḥ],  [शी-अच्]

Excess,  pre-eminence,  excellence
 वीर्य˚ R.*
  3.62
 महिम्नां...अतिशयः U.*
  4.21
 तस्मिन् विधानातिशये विधातुः R.*
  6.11 excellence,  highest perfection of art.

Superiority (in quality,  rank,  quantity &c.
 )
 महार्घस्तीर्थानामिव हि महतां को$प्यतिशयः U.*
  6.11
 oft
 en in comp.
  with adjectives,  in the sense of 'exceedingly'
 ˚रमणीयः Mu.*
  3
 आसीदतिशयप्रेक्ष्यः R.*
  17.25
 मुक्ता गुणातिशयसंभृतमण्डनश्रीः V.*
  5.19
 or with nouns,  meaning 'excellent'
 'excessive'
 'very great'
 ˚रयः,  अश्वातिशयम् K.*
  8 the best of horses
 ˚दारिद्य्रोपहताः.

Advantageous result,  one of the superhuman qualities attributed to Jain saints. a.
   [अतिशयः अस्त्यर्थे अच् Superior,  pre-eminent,  excessive,  very great,  abundant.Comp.   -उक्तिः f.
 

exaggerated or hyperbolical language,  extreme assertion. 

a figure of speech,  (corr. to hyperbole) said to be of 5 kinds in S. D.,  but of 4 in K. P.
 
 निगीर्याध्यवसानं तु प्रकृतस्य परेण यत् । प्रस्तुतस्य यदन्यत्वं यद्यर्थोक्तौ च कल्पनम् ॥ कार्यकारणयोर्यश्च पौर्वापर्य- विपर्ययः । विज्ञेयातिसयोक्तिः सा
 Ex. of the first kind: कमल- मनम्भसि कमले च कुवलये तानि कनकलतिकायाम् । सा च सुकुमार- सुभगेत्युत्पातपरम्परा केयम् ॥

verbosity.

Apte 1890

English

 अतिशयः [शी-अच्] 1 Excess,  preeminence excellence
 वीर्य° R. 3. 62
 महिम्नां… अतिशयः U. 4. 21
 तस्मिन् विधानातिशये विधातुः R. 6. 11 excellence,  highest perfection of art. 
2 Superiority (in quality,  rank,  quantity &c.)
 महार्घस्तीर्थानामिव हि महतां कोप्यतिशयः U. 6. 11
 oft in comp. with adjectives,  in the sense of ‘exceedingly’,  ‘excessively’
 °रमणीयः Mu. 3
 आसीदतिशयप्रेक्ष्यः R. 17. 25
 मुक्तागुणातिशयसंभृतमंडनश्रीः V. 5. 19
 or with nouns,  meaning ‘excellent’,  ‘excessive’,  ‘very great’
 °रयः,  अश्वातिशयं K. 80 the best of horses
 °दारिद्र्योपहताः. 
3 Advantageous result,  one of the superhuman qualities attributed to Jaina saints. 
a. [अतिशयः अस्त्यर्थे अच्] Superior,  pre-eminent,  excessive,  very great,  abundant. 
Comp. 
उक्तिः f. {1} exaggerated or hyperbolical language,  extreme assertion. {2} a figure of speech,  (corr. to hyperbole) said to be of {5} kinds in S. D.,  but of {4} in K. P.
 निगीर्याध्यवसानं तु प्रकृतस्य परेण यत् । प्रस्तुतस्य यदन्यत्वं यद्यर्थोक्तौ च कल्पनम् । कार्यकारणयोर्यश्च पौर्वापर्यविपर्ययः । विज्ञेयातिशयोक्तिः सा
 Ex. of the first kind: कमलमनंभासि कमले च कुवलये तानि कनकलतिकायां । सा च सुकुमारसुभगेत्युत्पातपरंपरा केयम् ॥ {3} verbosity. 

Monier Williams Cologne

English

 अति-शय a &c.
   See 1. अति- √ 1. शी.

 अति-शय b m.
  pre-eminence,  eminence

 superiority in quality or quantity or numbers

 advantageous result

 one of the superhuman qualities attributed to Jaina Arhats

 अति-शय mfn.
   pre-eminent,  superior,  abundant,  ŚāṅkhBr.
   &c.
  

Monier Williams 1872

English

 अतिशय अतिशय,  &c. See under अति-शी
below.

 अति-शय,  अस्,  m. pre-eminence,  eminence
 superi-
ority in quality or quantity or numbers
 advantageous
result
 one of the superhuman qualities attributed to
Jaina Arhats
 (अस्,  आ,  अम्),  pre-eminent,  superior, 
abundant.
—अतिशयम् or अतिशयेन,  ind. eminently, 
very.
—अतिशयोक्ति (°य-उक्°),  इस्,  f. hyperbolical lan-
guage
 extreme assertion
 verbosity.

Macdonell

English

 अतिशय ati-śaya,  a.
  eminent
 better than 🞄(ab.)
 m.
  eminence
 excess,  plenty: in.  or 🞄°—,  more,  very
 -na,  a.
  (ī) excellent
 -vat,  🞄a.  excessive.

Goldstucker

English

 अतिशय I. m. f. n. (-यः-या-यम्) Excellent,  superior,  excessive.
(The femin. is very seldom used.)
II. m. (-यः)
	^1 Excellence,  superiority,  excessiveness.
(अतिशयेन used adverbially.)
	^2 Advantage,  visible result
of an action (opposed to अपूर्व q. v.).
	^3 A superhuman qua-
lity inherent to a Jaina Arhat
 there are thirty-four such
qualities belonging to them,  four of which regard their per-
sonal accomplishment,  eleven their supernatural powers and
the remaining twenty-nine their celestial attributes.
III. n. (-यम्) used as adverb. Very much,  excessive.
E. शी with अति,  kṛt aff. अच्.

Benfey

English

 अतिशय अतिशय,  i. e. अति-शी + अ,  m.
 
 1.
Excellence.
 2. Excess,  Śiś. 9,  77.
 3.
Plenty,  Vikr. d. 157.
 4. As former
part of comp. words: 1. In a high
degree,  great,  Pañc. 239,  14. 2.
Violent.
 -- Comp.
  निरतिशय,  i. e.
निस्-, 
adj.
  not to be surpassed,  greatest, 
Pañc. i. d. 36.
स-,  adj.
  most ex-
cellent,  Man.  9,  114.

Hindi

अद्भुत

Apte Hindi

Hindi

अतिशयः
पुं*
  - अति+शी+अच्
"आधिक्य,  प्रमुखता,  उत्कृष्टता"

अतिशयः
पुं*
  - अति+शी+अच्
श्रेष्ठता

अतिशय
वि* - अति+शी+अच्
"श्रेष्ठ,  प्रमुख,  अत्यधिक,  बहुत बड़ा,  बहुल"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

अतिशय
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಧಿಕ್ಯ / ಹೆಚ್ಚಿಗೆ
निष्पत्तिः - > अति+शीङ् (स्वप्ने) “अच्” (३-३-५६) ।
व्युत्पत्तिः - > अतिशेते |
अतिशय
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅಧಿಕ / ಹೆಚ್ಚಾದ
प्रयोगाः - > “अतिशयपरिणाहवान् वितेने” |
उल्लेखाः - > माघ० ७-५ ।
अतिशय
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ
निष्पत्तिः - > “अच्” (५-२-१२७) ।
व्युत्पत्तिः - > अतिशयोऽस्त्यस्य |

L R Vaidya

English

 atiSaya {% (I) m. %} 1. Excess,  Sis.ix.77
 2. superiority in quality,  quantity or number.

 atiSaya {% (II) a. (f. या) %} Pre-eminent,  superior,  अतिशयरयशालिना Kad. (Note. The acc. and inst. singulars,  viz.,  अतिशयम् and अतिशयेन are used as indeclinables in the sense of ‘exceedingly,  eminently.’)

Abhyankara Grammar

English

'अतिशय  excess or excellence as shown by the affixes तर and तम cf. तरतम- योश्चातिशये V.Pr.V.2
 क्रियाप्रधानमाख्यातं तस्मादतिशये तखुत्पद्यते M. Bh. on VI. 2.139
 VIII.1.71 
 (2) desire as shown by the affix क्यच् in Pāṇini's grammar
 cf. यश्च अतिशये R. T. 126.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 अतिशय m. auch = विशेष,  Art. शास्त्राति° Jātakam. 4.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  अतीव,  बहु,  अधिक,  अतिशय,  अति,  अनल्प
adjective
 
सङ्ख्यामात्रादीनां बाहुल्यम्।
 "तस्य दुर्दशां वीक्ष्य अतीव दुःखितः अहम्।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

khyad par
१) अक्षुण्ण° २) अतिशय ३) उन्तर ४) उपाधि ५) प्रकर्ष ६) भेद ७) ८) विशिषट ९) विशेष १०) विशेषण ११) विशेषतः १२) व्याप्त्या

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
तेषां च देहोऽद्भुतरूपगन्धो निरामयः स्वेदमलोज्झितश्च ।
श्वासोऽब्जगन्धो रुधिरामिषं तु गोक्षीरधाराधवलं ह्यविस्रम् ॥ ५७ ॥
आहारनीहारविधिस्त्वदृश्यश्चत्वार एतेऽतिशयाः सहोत्थाः ।
-wordlist-
 
अर्हद्देहगुण (पुं),  अतिशय (पुं),  सहोत्थातिशय (पुं)

--source--
 
अत्यर्थे गाढमुद्गाढं बाढं तीव्रं भृशं दृढम् ॥ १५०५ ॥
अतिमात्रातिमर्यादनितान्तोत्कर्षनिर्भराः ।
भरैकान्तातिवेलातिशया जृम्भा तु जृम्भणम् ॥ १५०६ ॥
-wordlist-
 
अत्यर्थ (क्ली),  गाढ (क्ली),  उद्गाढ (क्ली),  बाढ (क्ली),  तीव्र (क्ली),  भृश (क्ली),  दृढ (क्ली),  अतिमात्र (क्ली),  अतिमर्याद (क्ली),  नितान्त (क्ली),  उत्कर्ष (पुं),  निर्भर (पुं),  भर (पुं),  एकान्त (क्ली),  अतिवेल (पुं),  अतिशय (पुं),  जृम्भा (त्रि),  जृम्भण (क्ली)

अमरकोशः

Sanskrit

Word:  अतिशयः
Root:  अतिशय
Gender:  पुं
Number:  all
Meaning(s): 
⇒ excess
⇒ wonder
⇒ wonderful
⇒ excellence
⇒ preeminence
Shloka(s): 
1|1|66|1 ► नित्यानवरताजस्रमप्यथातिशयो भरः। (स्वर्गवर्गः)
1|1|66|2 ► अतिवेलभृशात्यर्थातिमात्रोद्गाढनिर्भरम्॥ (स्वर्गवर्गः)
1|1|67|1 ► तीव्रैकान्तनितान्तानि गाढबाढदृढानि च। (स्वर्गवर्गः)
3|4|2|2 ► बलवत्सुष्ठु किमुत स्वत्यतीव च निर्भरे॥ (अव्ययवर्गः)
Synonym(s): 
➠ 1|1|66|1 ⇢ अतिशयः (अतिशय) (पुं) ⇒ excess, wonder, wonderful, excellence, preeminence
➠ 1|1|66|1 ⇢ भरः (भर) (पुं) ⇒ war, mass, gain, bulk, load, booty, prize, weight, burden, excess, battle, bearing, contest, carrying, bringing, granting, multitude, abundance, bestowing, supporting, maintaining, great number, large quantity, raising the voice, shout or song of praise, act of bearing or carrying, carrying away or what is carried away
➠ 1|1|66|2 ⇢ अतिवेलम् (अतिवेल) (नपुं)
➠ 1|1|66|2 ⇢ भृशम् (भृश) (नपुं) ⇒ much, often, strong, mighty, greatly, harshly, quickly, strongly, vehement, abundant, severely, powerful, frequent, very much, eminently, violently, frequently, vehemently, excessively, without hesitation, in a superior manner
➠ 1|1|66|2 ⇢ अत्यर्थम् (अत्यर्थ) (नपुं) ⇒ excessive, exorbitant, beyond the proper worth
➠ 1|1|66|2 ⇢ अतिमात्रम् (अतिमात्र) (नपुं) ⇒ enormous, excessive, exceeding the proper measure
➠ 1|1|66|2 ⇢ उद्गाढम् (उद्गाढ) (नपुं)
➠ 1|1|66|2 ⇢ निर्भरम् (निर्भर) (नपुं) ⇒ deep, sound, ardent, full of, violent, vehement, excessive, filled with, abounding in, without weight or measure
➠ 1|1|67|1 ⇢ तीव्रम् (तीव्र) (नपुं) ⇒ hot, tin, iron, keen, shore, basil, sharp, acute, steel, strong, severe, ardent, fierce, intense, violent, pungent, rigorous, poignant, strained, horrible, stressed, excessive, intensive, pervading, black mustard, name of the river padmavatI, Intellect or Staff tree [Celastrus paniculatus - Bot.]
➠ 1|1|67|1 ⇢ एकान्तम् (एकान्त) (नपुं) ⇒ invariable, directed towards or devoted to only one object or person
➠ 1|1|67|1 ⇢ नितान्तम् (नितान्त) (नपुं) ⇒ very much, important, excessive, considerable, extraordinary, in a high degree, considerable ,  important
➠ 1|1|67|1 ⇢ गाढम् (गाढ) (नपुं) ⇒ firm, much, fast, close, dense, thick, strong, ardent, heavily, strongly, vehement, profound, very much, bathed in, dived into, excessively, tightly drawn, deep [colour], very important, deeply entered, very intensive, closely fastened, pressed together
➠ 1|1|67|1 ⇢ बाढम् (बाढ) (नपुं)
➠ 1|1|67|1 ⇢ दृढम् (दृढ) (नपुं) ⇒ sure, hard, firm, iron, close, rigid, whole, stiff, fixed, tight, solid, strong, mighty, strict, steady, intense, certain, violent, massive, fortress, resolute, complete, shut fast, confirmed, stronghold, consistent, persevering, established, firmly fastened, difficult to be bent, anything fixed or firm or solid, reduced to the last term or smallest number by a common divisor
➠ 3|4|2|2 ⇢ बलवत् (बलवत्) (अव्य) ⇒ dense, mighty, strong, intense, vehement, severely, powerful, prevailing, preponderating, possessing power, accompanied by an army
➠ 3|4|2|2 ⇢ सुष्ठुः (सुष्ठु) (अव्य)
➠ 3|4|2|2 ⇢  (किमुत) (अव्य)
➠ 3|4|2|2 ⇢ सुः (सु) (अव्य)
➠ 3|4|2|2 ⇢ अतिः (अति) (अव्य)
➠ 3|4|2|2 ⇢  (अतीव) (अव्य)
➠ 3|4|2|2 ⇢ निर्भरः (निर्भर) (पुं) ⇒ deep, sound, ardent, full of, violent, vehement, excessive, filled with, abounding in, without weight or measure
➠ 3|4|2|2 ⇢  (निर्भर) (स्त्री) ⇒ deep, sound, ardent, full of, violent, vehement, excessive, filled with, abounding in, without weight or measure
➠ 3|4|2|2 ⇢ निर्भरम् (निर्भर) (नपुं) ⇒ deep, sound, ardent, full of, violent, vehement, excessive, filled with, abounding in, without weight or measure
Related word(s): 
जातिः ➡ परिमाणः
    

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 अतिशयः,  पुं,
   (अति + शी + अच्) अधिकः । तत्-पर्य्यायः । भरः २ अतिवेलं ३ भृशं ४ अत्यर्थं ५अतिमात्रं ६ उद्गाढं ७ निर्भरं ८ तीव्रं ९एकान्तं १० नितान्तं ११ गाढं १२ वाढं १३दृढं १४ । इत्यमरः ॥
 अतिमर्य्यादः १५ उत्-कर्षः १६ । इति हेमचन्द्रः ॥
 बलवत् १७ सुष्ठु १८किमुत १९ सु २० अतीव २१ अति २२ । इत्य-व्ययवर्गे अमरः ॥
 अतिरिक्तः २३ समधिकः २४ ।इति विशेष्यनिघ्नवर्गे अमरः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 अतिशय पु०
  अति + शीङ्--अच् । आधिक्ये,  अतिरेके च ।अतिक्रान्तः शयं हस्तम् अत्या० स० । हस्तातिक्रमकारकेत्रि०  । अतिशय + अस्त्यर्थे अच् । अतिशयवति । “अति-शयरयशालिनेति” काद० । द्वारे व्यापारे च “चिरध्वस्तंफलायालं न कर्म्मातिशयं विले” त्युदयनः ।

Capeller

German

 अतिशय hervorragend,  besser als (Abl.)
m.
  Überschuss,  Übermass
 °— u.
Instr. mehr,  höchst,  überaus.

Burnouf

French

 अतिशय अतिशय a. (शी) excessif. 
		 Ac. advt.
अतिशयम्,  excessivement.
अतिशायन a. abondant,  excessif. 
	-- अतिशायनम्, 
excessivement,  immodérément. -- S. n.
  abondance extrême,  profusion. 

Stchoupak

French

 अति-शय-
 m.
  prépondérance 
 excès,  surplus 
 hyperbole 
 -अम् -एन
-तस् très,  fortement 
 -वन्त्- a. démesuré.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.