| YouTube Channel

अतिरात्र (atirAtra)

 
Capeller Eng
English
अतिरात्र॑
a.
 left over from last night.
Spoken Sanskrit
English
अतिरात्र - atirAtra -
adj.
 - prepared or performed over-night
अतिरात्र - atirAtra -
m.
 - optional pan of the jyotiSToma sacrifice
अतिरात्र - atirAtra -
m.
 - commencement and conclusion of certain sacrificial acts
अतिरात्र - atirAtra -
m.
 - concluding Vedic verse chanted on such occasions
अतिरात्र atirAtra
adj.
 prepared or performed over-night
रात्रिपर्युषित rAtriparyuSita
adj.
 anything which has stood over-night
दुर्गवास durgavAsa
m.
 staying over-night in unhospitable places
रात्र्यट rAtryaTa
m.
 night rover
रजनीचर rajanIcara
m.
 night-rover
क्षपारमण kSapAramaNa
m.
 night-lover
निशाट nizATa
m.
 night-rover
रजनिचर rajanicara
m.
 night-rover
रात्रिभुजङ्ग rAtribhujaGga
m.
 night-lover
यामिनीप्रियतम yAminIpriyatama
m.
 lover of night
यामिनीरमण yAminIramaNa
m.
 lover of night
रजनीभुजङ्ग rajanIbhujaGga
m.
 lover of night
ध्वान्तजाल dhvAntajAla
n.
 net of darkness or the cover of night
निशाचर nizAcara
m.
 woman going to meet her lover at night
Apte
English
अतिरात्र [atirātra],
a.
Ved.
 [अतिक्रान्तो रात्रिम्] Prepared over night. ब्राह्मणासो अतिरात्रे न सोमे सरो न पूर्णमभितो वदन्तः
Rv.*
 7.13.7, -त्रः [अतिशयिता रात्रिः, ततः अस्त्यर्थे अच्]
An optional part of the Jyotiṣṭoma sacrifice (एकरात्रसाध्य- गवामयने प्रथमसंस्थः यागभेदः).
Dead of night.
Apte 1890
English
अतिरात्र a. Ved. [अतिक्रांतो रात्रिं] Prepared over-night.
त्रः [ अतिशयिता रात्रिः, ततः अस्त्यर्थे अच्] 1 An optional part of the Jyotiṣṭoma sacrifice (एकरात्रसाध्यगवामयने प्रथमसंस्थः यागभेदः).
2 Dead of night.
Monier Williams Cologne
English
अति-रात्र॑
mfn.
 prepared or performed over-night,
RV.
 vii, 103, 7
अति-रात्र॑
m.
 an optional part of the Jyotiṣṭoma sacrifice
commencement and conclusion of certain sacrificial acts
the concluding Vedic verse chanted on such occasions,
AV.
&c.
N.
 of a son of Cākṣuṣa the sixth Manu.
Monier Williams 1872
English
अतिरात्र अति-रात्र, अस्, आ, अम्, Ved. pre-
pared or performed over-night
(अस्), m. an optional
part of the Jyotiṣṭoma sacrifice
commencement
and conclusion of certain sacrificial acts
concluding
Vedic verse chanted on such occasions
N. of a son
of Cākṣuṣa the sixth Manu.
—अतिरात्र-सवनीय-
पशु, उस्, m. the victim sacrificed at the Atirātra.
Macdonell
English
अतिरात्र ati-rātrá,
a.
 kept during the night
🞄m. from of the Soma sacrifice requiring three 🞄nocturnal recitations.
Goldstucker
English
अतिरात्र Tatpur. m. (-त्रः)
^1 The name of the fifth part or Soma-
sansthā of the Jyotiṣṭoma sacrifice, for the complete per-
formance of which, however, it is not considered nitya, es-
sential or obligatory but kāmya, voluntary, viz. if the sacri-
ficer institutes it for the sake of progeny, and therefore anitya,
not always taking place, supererogatory. (See अग्निष्टोम.)
^2 The usual beginning and concluding part of those Ahargaṇa
sacrifices which are called Sattra (q. v.) and the beginning or
the concluding part of those which are called Ahīna (q. v.).
There are, however, exceptions to this rule, see f. i. पञ्चदश-
रात्र, कुण्डपायिनामयन.
^3 The name of the Sāmaveda verse
which closes the ceremonies of the sacrifices mentioned before.
^4 A proper name, the son of Chākṣuṣa or the sixth Manu by
Nadvalā. E. अति (sc. क्रान्तः) and रात्रि (in the sense of
the accusative), samāsānta aff. अच्
properly meaning ‘last-
ing beyond a night’.
Apte Hindi
Hindi
अतिरात्रः
पुं*
 - रात्रिमतिक्रान्तः
ज्योतिष्टोम यज्ञ का ऐच्छिक भाग
अतिरात्रः
पुं*
 - रात्रिमतिक्रान्तः
रात्रि का मध्य भाग
Shabdartha Kaustubha
Kannada
अतिरात्र
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಒಂದು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಸಬಹುದಾದ ಯಾಗ
L R Vaidya
English
ati-rAtra {% m. %} 1. dead of night
2. an optional part of the ज्योतिष्टोम sacrifice.
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
अतिरात्र śr. Cs. 361.
Indian Epigraphical Glossary
English
atirātra (CII 3), name of a particular sacrifice.
पुराणम्
English
अतिरात्र / ATIRĀTRA. He was one of the ten children born to manu by naḍvalā. (See manu VAṀŚA). kuru, pūru, śatadyumna, tapasvī, satyavān, śuci, agniṣṭoma, atirātra, sudyumna and atimanyu were the names of the ten brilliant sons of naḍvalā. (viṣṇu purāṇa, Part I, Chapter 13).
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
अतिरात्र
पु०
 अतिशयिता रात्रिः ततः अस्त्यर्थे अच् । एक-रात्रसाध्ये यागभेदे । स च गवामयने प्रथमसंस्थः यथोक्तंताण्ड्यब्राह्मणे । “प्रजापतिर्वा इदमग्र आसीत् सोऽकाम-यत बहु स्यां प्रजायेयेति सएतमतिरात्रमपश्यत्तमाहर-त्तेनाहोरात्रे प्राजनयदिति” गवाममयनसत्रमुपक्रम्य, “अथास्य सत्रस्य पूर्व्वोक्तान्यहानि क्रमेण विधास्यन् अति-रात्रसंस्थम् प्रथमं विधातुमाहेति” भाष्ये अवतरणिकां दत्त्वाव्याख्यातं यथा “स एवं कामयमानः प्रजापतिः सृष्ट्यु-पायत्वेन एतं गवामयनस्याद्यमतिरात्रमपश्यदिति” । तञ्चस्तुतिपूर्व्वकं विधित्सन्नाह । “यदेषोऽत्रिरात्रो स एवा-होरात्रे एव प्रजनयन्तीति” “एष प्रजापतिना दृष्टोऽति-रात्रः गवामयनस्य प्रथममहर्भवतीति यत् तेन सत्राननु-तिष्ठन्तो यजमाना अहोरात्रे एव प्रजनयन्ति उत्पादयन्तिस्वाधीने कुर्व्वन्तीति” भाष्यम् । इत्थमुपक्रम्य चतुर्थाध्याय-प्रथमखण्डपर्य्यन्ते तत्र विहितानि स्तोत्रशस्त्रादीन्युक्तानि ।“अतिरात्रे षोडशिनं गृह्णाति, नातिरात्रे षोडशिनंगृह्णातीति” श्रुत्यन्तरम् । षोडशी पात्रभेदः ।
Capeller
German
अतिरात्र॑ übernächtig.
Grassman
German
ati-rātrá, a., übernächtig (von rātrá = rā́trī).
-é: sóme {619, 7}.
Stchoupak
French
अति-रात्र-
(qui dure toute la nuit)
m.
n.
 d'un sacrifice à Soma.