अचल (acala)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishअचल - acala - - steady
अचल - acala - - unmoving
अचल - acala - - immovable
अचल - acala - - not moving
अचल - acala - - still [ unmoving ]
अचल - acala - - constant
अचल - acala - - immobile
अचल - acala - - stationary
अचल - acala - - rock
अचल - acala - - bolt or pin
अचल - acala - - number seven
अचल - acala - - mountain
अचल पद - acala pada - - constant [ Alg. ]
अचल पद - acala pada - - constant term [ Math. ]
अचल पद - acala pada - - absolute term [ Math. ]
अचल - acala - - steady
पक्ष - pakSa - - stead
प्रतिक्षेत्र - pratikSetra - - stead
स्थान - sthAna - - stead
निश्चल - nizcala - - steady
निष्कम्प - niSkampa - - steady
स्थिर - sthira - - steady
उत्साहिन् - utsAhin - - steady
दृढ - dRDha - - steady
अटल - aTala - - steady
अचपल - acapala - - steady
अप्रकम्प - aprakampa - - steady
अप्रकम्पिन् - aprakampin - - steady
अभ्रम - abhrama - - steady
अलेशैज - alezaija - - steady
अलोल - alola - - steady
अवस्थित - avasthita - - steady
अविचल - avicala - - steady
अव्यग्र - avyagra - - steady
अव्यभिचरिन् - avyabhicarin - - steady
अचल - acala - - steady
निश्चल - nizcala - - steady
निष्कम्प - niSkampa - - steady
स्थिर - sthira - - steady
उत्साहिन् - utsAhin - - steady
दृढ - dRDha - - steady
अटल - aTala - - steady
अचपल - acapala - - steady
अप्रकम्प - aprakampa - - steady
अप्रकम्पिन् - aprakampin - - steady
अभ्रम - abhrama - - steady
अलेशैज - alezaija - - steady
अलोल - alola - - steady
अवस्थित - avasthita - - steady
अविचल - avicala - - steady
अव्यग्र - avyagra - - steady
अव्यभिचरिन् - avyabhicarin - - steady
असङ्कसुक - asaGkasuka - - steady
उद्वेग - udvega - - steady
तिमित - timita - - steady
अचल - acala - - unmoving
अविचलित नित्यत्व - avicalita nityatva - - unmoving permanence [ name of the core principle of AjIvika philosophy ]
अचल - acala - - immovable
स्थावर - sthAvara - - immovable
निरुद्द्राव - niruddrAva - - immovable
कूटस्थ - kUTastha - - immovable
स्थिर - sthira - - immovable
अचरा - acarA - - immovable
अक्षोभ्य - akSobhya - - immovable
अनिङ्गन - aniGgana - - immovable
अनेजत् - anejat - - immovable
अपरिचलित - aparicalita - - immovable
अप्रवर्तिन् - apravartin - - immovable
अमविष्णु - amaviSNu - - immovable
अविचल - avicala - - immovable
क्षोण - kSoNa - - immovable
जङ्गमेतर - jaGgametara - - immovable
तस्थिवस् - tasthivas - - immovable
दुष्प्रकम्प - duSprakampa - - immovable
दुष्प्रकम्प्य - duSprakampya - - immovable
ध्रुव - dhruva - - immovable
ध्रुवक्षेम - dhruvakSema - - immovable
अचल - acala - - immobile
निश्चल - nizcala - - immobile
स्तब्ध - stabdha - ppp. - immobile
विस्तभ्नाति { वि- स्तभ् } - vistabhnAti { vi- stabh } - verb 9 - make immobile
Wilson
EnglishApte
Englishअचल [acala], Steady, immovable, motionless, fixed, permanent
चित्रन्यस्तमिवाचलं चामरम् 1.5
तपसे$धिवस्तु- मचलामचलः 6.18
समाधावचला बुद्धिस्तदा योगमवाप्स्यसि 2.53.
यत्र स्थाणुरिवाचलः 7.11. immovable.
लः A mountain
(rarely) a rock.
A bolt or pin (शङ्कु).
The number seven.
of Śiva, of the soul, of the first of the 9 deified persons among Jainas. -ला The earth (so called because the earth is immovable according to one view, or, according to Ārya Bhaṭṭa who rejects this view, अचलाः पर्वताः सन्त्यत्र, अस्त्यर्थे अच्
अचलत्वात् स्वकक्षातो बहिर्गमनाभावाद्वा). अचलः पर्वते वृक्षे कीलावसुधयोः स्त्रियाम् Nm. -लम् Brahman. -Comp -कन्यका, - सुता, -दुहिता, -तनया of Pārvat&imcr
, daughter of the Himālaya mountain. -कीला (ब.) the earth (immovably fixed or pinned. -ज, -जात mountain-born. (-जा-जाता) of Pārvatī. -त्विष् [अचला त्विट् यस्य] of fixed or permanent lustre or colour. (-m, ˚ट्) a cuckoo (बहुप्रक्षालनेनापि मालिन्यानपगमात् स्थिरा त्विट्). (f. ) permanent colour. -द्विष् [अचलान् द्वेष्टि, द्विष् -क्विप्] the enemy of mountains, epithet of Indra who clipped off their wings. -धृतिः a metre of four lines of 16 short 1syllables each (गीत्यार्या) -पतिः, -राट् lord of mountains, of Himālaya or Meru
समुद्र इव दुर्बोधः सत्त्वेनाचल- राडिव 4.22.58. so ˚अधिपः, ˚श्रेष्ठः. -सप्तमी of a book in the भविष्योत्तरपुराण
the 7th day of the bright half of Āśvina.
Apte 1890
Englishअचल a. Steady, immoveable, motionless, fixed, permanent
चित्रन्यस्तमिवाचलं चामरं V. 1. 4
तपसेऽ धिवस्तुमचलामचलः Ki. 6. 18
समाधौ °ला बुद्धिः Bg. 2. 53
यत्र स्थाणुरिवाचलः Ś. 7. 11 immoveable.
लः 1 A mountain
(rarely) a rock.
2 A bolt or pin (शंकु).
3 The number seven.
4 N. of Śiva, of the soul, of the first of the 9 deified persons among Jainas.
ला The earth (so called because the earth is immoveable according to one view, or, according to Ārya Bhaṭṭa who rejects this view, अचलाः पर्वताः संत्यत्र, अस्त्यर्थे अच्
अचलत्वात् स्वकक्षातो बहिर्गमनांभावाद्वा).
लं Brahma.
Comp.
कन्यका,
सुता,
दुहिता,
तनया &c. N. of Pārvatī, daughter of the Himālaya mountain.
कीला (ब.) the earth (immoveably fixed or pinned).
ज,
जात a. mountain-born. (
जा
जाता) N. of Pārvatī.
त्विष् a. [अचला त्विट् यस्य] of fixed or permanent lustre or colour. (
m., °ट्) a cuckoo ( बहुप्रक्षालनेनापि मालिन्यानपगमात् स्थिरा त्विट्). (f.) permanent colour.
द्विष् m. [अचलान् द्वेष्टि, द्विष्-क्विप्] the enemy of mountains, epithet of Indra who clipped off their wings.
धृतिः f. a metre of four lines of 16 short syllables each ( गीत्यार्या).
पतिः,
राट् lord of mountains, N. of Himālaya
so °अधिपः, °श्रेष्ठः.
सप्तमी N. of a book in the भविष्योत्तरपुराण
the 7th day of the bright half of Āśvina.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishअचल अ-चल, अस्, आ, अम्, not staggering or
moving, immoveable
(अस्), m. a mountain or rock
a bolt or pin
the number seven
N. of Śiva
and of the first of the nine deified persons, called
‘white Balas’ among the Jainas
(आ), f. the earth
one of the ten earths of the Buddhists.
—अचल-
कीला, f. the earth.
—अचल-त्विष्, ट्, m. the Kokila or
Indian cuckoo.
—अचल-धृति, इस्, f. a metre of four
lines, of sixteen short syllables each, also called
Gītyāryā.
—अचल-भ्रातृ, ता, m., N. of a Brāhman
from Oude, who became one of the eleven heads of
Gaṇas among the Jainas.
—अचल-मति, इस्, m., N.
of a Rākṣasa.
—अचल-श्रेष्ठ, अस्, m. chief of
mountains.
—अचलाधिप (°ल-अध्°), अस्, m. (king
of mountains), the Himālaya.
—अचला-सप्तमी, f.
title of a book in the Bhaviṣyottara Purāṇa.
Goldstucker
Englishअचल Tatpur. I. m. f. n. (-लः-ला-लम्) Immoveable, fixed.
II. m. (-लः)
^1 A mountain.
^2 A pin or bolt.
^3 A name
of Śiva.
^4 A proper name, viz. the first of the nine ‘white
Balas’, a class of deified persons peculiar to the Jainas.
^5 (In arithmetic sometimes used to denote) the numeral
seven.
III. f. (-ला)
^1 The earth.
^2 One of the ten Buddhist
earths(?). E. अ neg. and चल.
Benfey
EnglishHindi
Hindi(विशे) अभी भी स्थिर,
Apte Hindi
Hindiअचल
"वि*, न* त*" - -
"दृढ़, स्थिर, निश्चित, स्थायी"
अचलः
- -
"पहाड़, चट्टान"
अचलः
- -
काबला या कील
अचलः
- -
सात की संख्या
अचलम्
- -
ब्रह्म
Shabdartha Kaustubha
Kannadaअचल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಬೆಟ್ಟ / ಪರ್ವತ
निष्पत्तिः - > चल (कम्पने) “अच्” (३-१-१३४) ।
व्युत्पत्तिः - > न चलति ।
प्रयोगाः - > “अचल एष भवानिव राजते” ।
उल्लेखाः - > माघ० ४-२१ ।
अचल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಈಶ್ವರ / ಶಿವ
अचल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಏಳು / ಸಪ್ತಸಂಖ್ಯೆ
अचल
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಗಳಿ / ಚಿಲಕ
विस्तारः - > “अचलस्तु गिरिकीलयोः” - हेम० ।
अचल
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಚಲಿಸದಿರುವ / ಸ್ಥಿರವಾದ
प्रयोगाः - > 1. “अचलनलिनलक्ष्मीहारि नालं बभूव” | 2. “अचला कमला कस्य कस्य मित्रं महीपतिः । शरीरं च स्थिरं कस्य कस्य वश्या वराङ्गना” ।
उल्लेखाः - > 1. किरा० ६-४७ ।
L R Vaidya
Englishभूतसङ्ख्या
Sanskrit७, अग, अचल, अद्रि, अनिल, अश्व, ऋषि, कलत्र, कुलाचल, क्षितिभृत् क्ष्माधर, क्ष्माभूत्, गन्धन्वह, गन्धवह, गिरि, घोटा, छन्द, छन्दस्, तत्त्व, तापस, तुरग, तुरङ्ग, दिविचर, द्वीप, धरणिधर, धराधर, धरित्रीधर, धातु, धी, नग, पन्नग, पर्वत, पवन, भय, भूधर, भूध, भूभृत्, मरुत्, महीधर, महीघ्र, मातृका, मारुत, मुनि, यति, लोक, वक्री, वाजि, वात, वायु, वार, वासर, व्यसन, शिला, शिलोच्चय, शैल, सप्त, समीर, समीरण, स्थिर, स्वर, हय
Bopp
LatinAnekartha-Dvani-Manjari
Sanskritविन्ध्य
पु
विन्ध्य, ध्वान्त, अचल
ध्वान्ताचलौ मतौ विन्ध्यौ शिखिनी बर्हिपावकौ ।
verse 3.1.1.20
page 0014
Aufrecht Catalogus Catalogorum
EnglishEdgerton Buddhist Hybrid
EnglishSchmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
GermanWordnet
Sanskrit स्थिर, अचल, अविचल, निश्चल
यस्मिन् गतिः नास्ति।
"पर्वताः स्थिराः सन्ति।"
दृढ, स्थर, निश्चल, अचल, अविचलित, धीर, धृतिमत्, धैर्यवत्
यः निर्णयम् अन्यथा न करोति।
"सः स्वनिर्णये दृढः आसीत्।"
अचर, अचल, क्षोण, स्थावर
यः न चलति।
"वृक्षाः सजीवाः किन्तु अचराः।"
निश्चल, दृढ, स्थिर, अचल, अविचलित, धीर, धृतिमत्, धैर्यवत्, स्थेयस्, स्थेष्ठ, अकम्पित, अक्षुब्ध, अस्खलित, अव्यभिचारिन्, व्यवस्थित, स्थित, स्थितिमत्, गाढ, प्रगाढ
यः न विचलति।
"निश्चलः पुरुषः स्वध्येयं प्राप्नोति। / समाधौ अचला बुद्धिः।"
Sanskrit Tibetan
Tibetangul ma yin
अचल
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritअचलो विजयो भद्रः सुप्रभश्च सुदर्शनः ।
आनन्दो नन्दनः पद्मो रामो विष्णुद्विषस्त्वमी ॥ ६९८ ॥
अचल (पुं), विजय (पुं), भद्र (पुं), सुप्रभ (पुं), सुदर्शन (पुं), आनन्द (पुं), नन्दन (पुं), पद्म (पुं), राम (पुं)
शैलोऽद्रिः शिखरी शिलोच्चयगिरी गोत्रोऽचलः सानुमा-
न्ग्रावः पर्वतभूध्रभूधरधराहार्या नगोऽथोदयः ।
पूर्वाद्रिश्चरमाद्रिरस्त उदगद्रिस्त्वद्रिराण्मेनका-
प्राणेशो हिमवान्हिमालयहिमप्रस्थौ भवानीगुरुः ॥ १०२७ ॥
शैल (पुं), अद्रि (पुं), शिखरिन् (पुं), शिल्लोचय (पुं), गिरि (पुं), गोत्र (पुं), अचल (पुं), सानुमत् (पुं), ग्रावन् (पुं), पर्वत (पुं), भूध्र (पुं), भूधर (पुं), धर (पुं), अहार्य (पुं), नग (पुं), उदय (पुं), पूर्वाद्रि (पुं), चरमाद्रि (पुं), अस्त (पुं), उदगद्रि (पुं), अद्रिराज् (पुं), मेनकाप्राणेश (पुं), हिमवत् (पुं), हिमालय (पुं), हिमप्रस्थ (पुं), भवानीगुरु (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritअचल
अचल, शिलोच्चय, शैल, क्षितिधर, गिरि, गोत्र, पर्वत, अहार्य, नग, शिखरिन्, सानुमत्, धर, अद्रि, कुध्र
अचलशिलोच्चयशैलक्षितिधरगिरिगोत्रपर्वताहार्याः ।
नगशिखरिसानुमन्तो धराद्रिकुध्राश्च तुल्यार्थाः ॥ १६५ ॥
verse 2.1.1.165
page 0021
नाममाला
Sanskritदरीभृत्, अचल, शृङ्गिन्, पर्वत, सानुमान्, गिरि, नग, शिलोच्चय, अद्रि, शिखरिन्, त्रिककुद्, मरुत्
दरीभृदचलः शृङ्गी पर्वतः सानुमान् गिरिः ।
नगः शिलोच्चयोऽद्रिश्च शिखरी त्रिककुन्मरुत् ॥ ८ ॥
verse 0.1.1.8
page 0004
Mahabharata
EnglishAcala^1, brother-in-law of Dhṛtārashṭra, brother of Śakuni: II, 34, 1266 (A ºVṛshakaś caiva Karṇaś ca…
attends at Yudhishṭhira's rājasūya (Rājasūyikap.).--V, 168, 5808 (A ºVṛshakaś caiva sahitau bhrātarāv ubhau…Gāndhāramukhyau
a “ratha” of Duryodhana's) (Rathātir.).--VII, 30, 1303 (Vṛshakācalau), 1309 (id.), 1310 (id.)
śyālau tava, i. e. Dhṛtarāshṭra's), 1312 (Vṛshakāºau) (slain by Arjuna on the 12th day of the battle) (Saṃśaptakavadhap.).--VIII, 5, 130 (id.) (Karṇap.).--XI, 26, 790 (burnt with the others who have fallen in the battle) (Śrāddhap.).--XV, 32, 879 (together with the others who have fallen in the battle he is conjured by Vyāsa from the Gaṅgā and shown to Dhṛtarāshṭra and Gāndhārī, when towards the close of their lives they visit his hermitage) (Putradarśanap.).
Acala^2, a warrior of Skanda's: IX, 45, 2576 (Gadāyuddhap.).
Acala^3 = “the Great Spirit”: XII, 339, 12864 (Mahāpurushastava).
Acala^4 = Vishṇu (1000 names).
पुराणम्
Englishअचल १ / ACALA I. 1) General. acala was the son of subala, a King of gāndhāra. He was Śakuni's brother and a heroic Charioteer on the side of the kauravas. (M.B. Udyoga Parva, Chapter 168, Verse 1).2) acala had also taken part in Yudhiṣṭhira's rājasūya. (A very expensive sacrifice--yāga--performed by an emperor.) (M.B. Sabhā Parva, Chapter 34, Verse 7).3) acala had a brother named vṛṣaka. In the battle between the kauravas and pāṇḍavas, arjuna killed acala and vṛṣaka. (M.B. droṇa parva, Chapter 30, Verse 11).4) One night vyāsa summoned the departed holy souls and acala also was among them. (M.B. Āśvamedhika Parva, Chapter 32, Verse 12).
अचल २ / ACALA II. Name of a bull. Among the pārṣadas of skanda we see the bull named acala. (M.B. śalya Parva, Chapter 85, Verse 74).
अचल ३ / ACALA III. An epithet of Mahāviṣṇu. Among the thousand names of Mahāviṣṇu we see the name acala also. (M.B. anuśāsana parva, Chapter 149, Verse 92).
अचल / ACALA. subrahmaṇya, who was born from Śiva's semen which fell into the fire, was made Commanderin-Chief (Generalissimo) by the gods to kill tārakāsura. A large number of warriors and mothers were assigned to assist him. A woman named Acalā was included among those mothers. (M.B. śalya Parva, Chapter 40, Verse 14).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritवाचस्पत्यम्
Sanskritअचल न चलः ॥
(गोंज) इति ख्याते शङ्कौ । पर्व्वते, “अचलाः सागराः ग्रामाः प्रासादधवला गृहाः धारितं चत्वयासर्वमिति” पृथिवीप्रार्थनामन्त्रः । “अचलएष भवानिवराजते” इति माघः । पृथिव्यां स्त्री । भूमेरचलत्वा-दिकमुक्तं सि० शि० गो० “भूमेः पिण्डः शशाङ्कज्ञक-विरविकुजेज्यार्किनक्षत्रकक्षावृत्तैर्वृत्तो वृतः सन् मृद-निलसलिलव्योमतेजोमयोऽयम् । नान्याघारः स्वशक्त्यैववियति नियतं तिष्ठतीहास्य पृष्ठे निष्ठं विश्वं च शश्वत्सद-नुजमनुजादित्यदैत्यं समन्तात् । सर्वतः पर्वतारामग्राम-चैत्यचयैश्चितः । कदम्बकुसुमग्रन्थिः केसरप्रकरैरिव ।यथोष्णतार्कानलयोश्च, शीतता विधौ, द्रुतिः के, कठिनत्वमश्मनि । मरुच्चलो भूरचला स्वभावतो यतोविचित्रा बत वस्तुशक्तयः । आकृष्टशक्तिश्च मही तया यत्खस्थं गुरु स्वाभिमुखं स्वशक्त्या । आकृष्यते तत्पततीव भातिसमे समन्तात् क्व? पतत्वियं खे” इति । आर्य्यभट्टमते तुअस्याश्चलत्वेऽपि अचलाः पर्वताः सन्त्यत्र अस्त्यर्थेऽचि ।अचलवत्त्वात् स्वकक्षातो बहिर्गमनाभावाद्वा अचल-त्वम् । तेन च तस्याश्चलत्वं दृष्टान्तविधयोक्तं तच्च विस्तरतोभूगोलशब्दे वक्ष्यते । चलनशून्ये “तस्मात्त्वमचलोभ-वेति” कलसस्थापनमन्त्रः । “तस्मान्मम गृहे नित्यं लक्ष्मि!त्वमचला भवेति” पुरा० । “समाधावचला बुद्धिरिति, गीता, अचला भक्तिरीश्वरे” इति पुरा० । न चलतिस्वभावात् । शिवे तस्य स्थाणुत्वात् तथात्वम् ।ब्रह्मणि । “निष्कलं निष्क्रियं शान्तमिति” श्रुत्या अस्यसर्वक्रियाशून्यत्वोक्तेरचलत्वम् । आत्मनि “नित्यःसर्वगतः स्थाणुरचलोऽयं सनातन” इति गीता ।
Burnouf
FrenchNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.