| YouTube Channel

अङ्गः (aGgaH)

 
Apte Hindi
Hindi
अङ्गः
पुं*
 - -
"गंगा के दक्षिणी तट पर स्थित एक महत्वपूर्ण राज्य।इसकी राजधानी चंपा थी, जो अंगपुरी भी कहलाता था।यह नगर शिलाद्वीप के पश्चिम में लगभग २४ मील की दूरी पर विद्यमान था। इसी लिए यह या तो वर्तमान भागलपुर था, अथवा उसके कहीं अत्यंन्त निकट स्थित था।"
Tamil
Tamil
அங்க3: : மடி, குறி, ஒன்பது என்னும் எண்ணிக்கை, பக்கம், நாடகத்தின் ஒரு பகுதி, வளைந்த ஆயுதம்.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: अङ्गः
Root: अङ्गः
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ lap
⇒ spot
⇒ hook
⇒ sign
⇒ digit
⇒ reach
⇒ speck
⇒ cipher
⇒ chapter
⇒ proximity
⇒ act [theatre]
⇒ bit [computer]
⇒ curved instrument
⇒ an act of a theatrical play
Shloka(s):
3|3|4|1 ► उत्सङ्गचिह्नयोरङ्कः कलङ्कोऽङ्कापवादयोः। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|3|4|1 ⇢ अङ्कः (अङ्क) (पुं) ⇒ lap, spot, hook, sign, digit, reach, speck, cipher, chapter, proximity, act [theatre], bit [computer], curved instrument, an act of a theatrical play
Related word(s):
उपाधि ➡ अवयवः
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
अङ्गः,
पुं,
 स्वनामख्यातदेशः । इति हेमचन्द्रः ॥
मे-दिनीकारमते नित्यबहुवचनान्तशब्दोऽयं । देश-विशेषः । यथा, --“वैद्यनाथं समास्भ्य भुवनेशान्तगं शिवे ।तावदङ्गाभिधो देशो यात्रायां न हि दुंष्यते ॥
इति शक्तिसङ्गमतन्त्रे ७ पटलः ॥
(अयञ्च देशःसरष्वाः सङ्गमे अवस्थितः, अत्र महादेवस्यहुङ्कारेण कामस्य अङ्गत्यागात् अयं अङ्गनाम्नाख्यातः । यथा रामायणे, --“अनङ्ग इति विख्यातस्ततःप्रभृति राघव ।स चाङ्गविषयः श्रीमान् यत्राङ्गं स मुमोच ह” ॥
अङ्गः, त्रि, (अङ्गं विद्यतेऽस्य अङ्ग + अर्श आद्यच्तथा मेदिन्यां अङ्गं गात्रे प्रतोकोपाययोः पुं भूम्नि-नीवृति । क्लीवैकत्वे त्वप्रधाने त्रिष्वङ्गवति चा-न्तिके इति मेदिनी ।) अङ्गविशिष्टः । निकटः ।इति मेदिनी ॥
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“अन्जू व्यक्तिम्रक्षण2कान्तिगतिषु”@} 3 व्यक्तिः = प्रकटता।
म्रक्षणं = घृतादिसेकः।
व्यञ्जकः-ञ्जिका, व्यञ्जकः-अञ्जिका, अञ्जिजिष 4 कः-षिका
अञ्जिता-त्री, 5 व्यङ्क्ता-त्री, अञ्जयिता-त्री, अञ्जिजिषिता-त्री
6 व्यञ्जन्-न्ती, व्यञ्जयन्-न्ती, अञ्जिजिषन्-न्ती
व्यञ्जिष्यन्-न्ती, ती, व्यञ्जयिष्यन्-न्ती, ती, अञ्जिजिषिष्यन्-न्ती-ती
व्यङ्क्ष्यन्-न्ती, ती, व्यञ्जयिष्यन्-न्ती, ती, अञ्जिजिषिष्यन्-न्ती-ती
व्यञ्जयमानः, व्यञ्जयिष्यमाणः
व्यन्-व्यञ्जौ-व्यञ्जः
व्यक्तम्-क्तः-क्तवान्, व्यञ्जितम्, अञ्जिजिषितम्-तः-तवान्
अञ्जः, अञ्जः, अञ्जिजिषुः, व्यञ्जिजिषुः 7, अञ्जिजयिषुः
व्यञ्जितव्यम्, अञ्जयितव्यम्, अञ्जिजिषितव्यम्
अङ्क्तव्यम्, अञ्जयितव्यम्, अञ्जिजिषितव्यम्
व्यञ्जनीयम्, व्यञ्जनीयम्, अञ्जिजिषणीयम्
8 व्यङ्ग्यम्, व्यञ्ज्यम्, अञ्जिजिष्यम्
9 आज्यम्, व्यञ्ज्यम्, अञ्जिजिष्यम्
ईषदञ्जः-दुरञ्जः-स्वञ्जः
10 व्यज्यमानः, व्यञ्ज्यमानः, अञ्जिजिष्यमाणः
अङ्गः, अञ्जः, अञ्जिजिषः
11 व्यञ्जितुम्, अञ्जयितुम्, अञ्जिजिषितुम्
व्यङ्क्तुम्, अञ्जयितुम्, अञ्जिजिषितुम्
व्यक्तिः, अञ्जना, व्यञ्जिजिषा, व्यञ्जिजयिषा
व्यञ्जा, अञ्जना, व्यञ्जिजिषा, व्यञ्जिजयिषा
व्यञ्जनम्, व्यञ्जनम्, अञ्जिजिषणम्
अञ्जित्वा 12 अक्त्वा अङ्क्त्वा अञ्जयित्वा, अञ्जिजिषित्वा
अभिव्यज्य, अभिव्यञ्ज्य, समञ्जिजिष्य
अञ्जम् २, अक्त्वा २, अञ्जित्वा २, अङ्क्त्वा २, अञ्जम् २, अञ्जयित्वा २, अञ्जिजिषम् २
अञ्जिजिषित्वा २
अञ्जलिः, 13
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (२७)
02
=>
 (क्ष्ण)
03
=>
 (७-रुधादिः-१४५८-सक। वेट्-पर।)
04
=>
 [[१। ‘स्मिपूङ्रञ्ज्त्रशां सनि’ (७-२-७४) इति नित्यमिट्।]]
05
=>
 [[१आ ‘स्वरतिसूति--’ (७-२-४४) इति ऊदित्त्वादिड्विवकल्पः।]]
06
=>
 [[२। ‘रुधादिभ्यः’ (३-१-७८) इति श्नम्प्रत्यये ‘श्नान्नलोपे’ (६-४-२३) ‘श्नसोरल्लोपः’ (६-४-१११)।]]
07
=>
 [[आ। ‘संसिस्मयिषमाणोऽगात् मायां व्य- ञ्जिजिषुः द्विषः’ भ। का। ९-५३।]]
08
=>
 [[३। ‘चजोः कु घिण्ण्यतोः’ (७-३-५२) इति कुत्वम्।]]
09
=>
 [[४। ‘आङ्पूर्वादन्जेः संज्ञायामुपसंख्या- नम्।’ (वा ३-१-१०९) इति क्यपि रूपम्। उपधानकारलोपः।]]
10
=>
 [[५। ‘अनिदिताम्--’ (६-४-२४) इति नलोपः।]]
11
=>
 [पृष्ठम्००२६+ २३]
12
=>
 [[१। ‘जान्तनशां विभाषा’ (६-४-३२) इति वा उपधानकारलोपः।]]
13
=>
 [[२। औणादिक अलिच् प्रत्ययः।।]]