धातुः: क्षि
मूलधातुः: 
धात्वर्थः: निवास-गत्योः
गणः: तुदादिः
कर्मकत्वं: अकर्मकः
इट्त्वं: अनिट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: क्षियति
अनुबन्धादिविशेषः: इकारान्तः


धातुः: क्षि
मूलधातुः: 
धात्वर्थः: हिंसायाम्
गणः: स्वादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: अनिट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: क्षिणोति
अनुबन्धादिविशेषः: इदन्तः,छान्दसः


धातुः: क्षि
मूलधातुः: 
धात्वर्थः: क्षये
गणः: भ्वादिः
कर्मकत्वं: अकर्मकः (अन्तर्भावितण्यर्थे तु सकर्मकः)
इट्त्वं: अनिट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: क्षयति


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Madhavlya Dhatu Vritti is about Dhatus

क्षि  (अर्थः)  निवास,गत्योः
(क्षियति चिक्षाय चिक्षियतुः चिक्षियुः चिक्षयिथ चिक्षेथ) संयोगपूर्वत्वान्न यणादेश इतीयङ् (क्षेता) इत्यादि रियतिवत् (प्रक्षीय) "क्षिय'' इति ल्यपि दीर्घः (क्षीणो देवदत्तः) अकर्मकत्वाद्गत्यर्थत्वाद्वा कर्तरि क्तः "निष्ठायामण्यदर्थे''इति दीर्घः ण्यदर्थो भावकर्मणी "क्षियो दीर्घाद्'' इति निष्ठानत्वम् (इदमेषां क्षीणं) "क्तोऽधिकरणे च''इतिध्रौव्यार्थत्वाद्गत्यर्थत्वाद्वाधिकरणे क्तः दीर्घत्वनत्वे पूर्ववत् भावे तु क्षितं, ण्यदर्थत्वेन दीर्घाभावान्न निष्ठानत्वं, (क्षीणायुर्वृषलः क्षितायुर्वृषलः) (क्षीणकः क्षितकः) क्तान्तादनुकम्पायां कन्, "वा क्रोशदेन्ययोः'' इति दीर्घविकल्पः, पूर्ववद्दीर्घनत्वे ( क्षयी ) "जिदृक्षि'' इत्यादिना इनिः रियत्यादयोऽनुदात्ता उदात्तेतः क्षयतीति गतं शपि 123

क्षि (अर्थः)  क्षये
अनिट् स्वरान्त इत्ययमनिट इह पाठस्तु उत्तरधातुसादृश्यादिति मैत्रेये प्रतिपादितम् (क्षयति चिक्षाय चिक्षियतुः चिक्षेथ चिक्षयिथ चिक्षियिव ) क्रादिनियमादिट् थलि "अचस्तास्वात्''इति निषेधाद् भारद्वाजजियमाच्च विकल्पितः अजादौ "अचि श्नुधातु'' इत्यादिनेयङ्, "एरनेकाच'' इति यण् तु संयोगपूर्वत्वान्न भवति ( क्षेता क्षेष्यति क्षयतु अक्षयत् क्षयेत् आशिषि क्षीयात् ) "अकृत्सार्वधातुकयोः''इति दीर्घः ( अक्षैषीत् )सिचि वृद्धिः कर्मादौ ( क्षीयते ) इत्यादि वीवत् अन्तर्भावितण्यर्थोयं सकर्मकः "न क्षीयतइत्यक्षरम्' इति भाष्ये दर्शनात् ( चिक्षीषति)  ( सूत्रम्) अज्ज्ञनगमां सन (इति सूत्रम्) इति झलादौ सनि दीर्घः (चेक्षीयते चेक्षयीति "सार्वधातुकयोः'' इति गुणः "नाभ्यस्तस्य'' इति निषेधो लघूपधगुणस्य क्षीणः ( क्षीणवान् क्षीणमिदम् ) अस्य ध्रौव्यार्थत्वात् क्तोधिकरणे क्तः "अधिकरणवाचिनश्च'' इति तद्यीगे कर्तरि षष्ठी ( सूत्रम्) निष्ठायामण्यदर्थे (इति सूत्रम्) इति क्षियो दीर्घः,  ण्यदर्थो भावकर्मणी, "क्षीयो दीर्घात्'' इति निष्ठानत्वम् ण्यदर्थे तु ( क्षितमनेन क्षितोयमनेन क्षीणस्तपस्वी क्षीणो जाल्मः क्षित इति, )  ( सूत्रम्) वाक्रोशदैन्ययोः (इति सूत्रम्) इति क्षियो निष्ठायां वा दीर्घः पूर्ववद्दीर्घपक्षे नत्वम् ( क्षेतुं शक्यः क्षय्यः) "क्षय्यजयौ शक्यार्थे" इति निपातनादयदेशो भवति (प्रक्षीय) "क्षियः'' इति ल्यपि दीर्घः क्षी निवासगत्योरिति तुदादौ क्षीष हिसायामिति क्र्यादौ क्षिणु हिंसायामिति तनादौ 233

क्षि  निवास,गत्योः 
- क्षियति  चिक्षाय  क्षयः  प्रक्षीय  क्षीणं क्षितम्  क्षयी  133

क्षि क्षये 
- क्षयति । निष्ठायामण्यदर्थे (6/4/60) इति दीर्घः । क्षीयो दीर्घाद् (8/2/46) इति नत्वम् । क्षीणः । क्षितम् । क्षेता । क्षि निवासगत्योः क्षिष् हिंसायामिति च गणान्तरे पठ्यते । क्षियति, क्षिणोति । उत्तरधातुसाधर्म्यानुरोधेन चाजन्तोऽप्ययमत्र निर्द्दिश्यते (45) ।। 233 ।।

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“क्षि निवासगत्योः”@} <a href="#foot_krm02">2</a> ‘क्षये क्षयति, हिंसायां क्षिणातीति षितो भवेत्।। </li> <li>निवासगत्योः क्षियति, क्षिणोत्यावणुणे क्षिणोः।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li>क्षायकः-यिका, क्षायकः-यिका, चिक्षीषकः-षिका, चेक्षीयकः-यिका;</li> <li> इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकक्षि <a href="#foot_krm04">4</a> धातुवत् ज्ञेयानि। </li> <li><a href="#foot_krm05">5</a> <a href="#foot_krm06">6</a> क्षियन्-न्ती-ती, <a href="#foot_krm07">7</a> क्षेत्रम्, <a href="#foot_krm08">8</a> क्षितिः, <a href="#foot_krm09">9</a> <a href="#foot_krm10">10</a> उत्क्षीणः, इत्यादीनि रूपाण्यस्य धातोः भवन्तीति विशेषः।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (३०४)</li> <li id="foot_krm02">02 => (६-तुदादिः-१०४७। सक। अनि। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो। १२-१३)</li> <li id="foot_krm04">04 => (३०२)</li> <li id="foot_krm05">05 => [पृष्ठम्०३१९+ २३]</li> <li id="foot_krm06">06 => [[१। ‘तुदादिभ्यः--’ (३-१-७७) इति शः। शस्य ङिद्वद्भावादङ्गस्य गुणो न। ‘अचि श्नुधातु--’ (६-४-७७) इतीयङ्। स्त्रियाम्, ‘आच्छीनद्योर्नुम्’ (७-१-८०) इति नुमो वैकल्पिकत्वाद्रूपद्वयम्।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[२। ‘कृत्यल्युटो बहुलम्’ (३-३-११३) इति बाहुलकात् अधिकरणे ष्ट्रन्प्रत्ययः। क्षेत्रम् = निवासस्थानम्।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[३। अधिकरणे स्त्रियां क्तिन्। क्षियन्ति अस्यां जनाः इति क्षितिः = भूमिः।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => [[आ। ‘क्षितितटशयनान्तात् उत्थितं दानपङ्कप्लुतबहुलशरीरं शाययत्येष भूयः।’ शिशुपालवघे ११-७।]]</li> <li id="foot_krm10">10 => [[B। ‘व्यापारेऽत्र तदाऽमरानपि रियन् आशाः पियन् नाधित- क्रौर्योत्क्षीणधनुष्प्रसूतनिनदः कंसे व्यकारीद् गरम्। येनानादरवान् धृतोऽपि स चलन् पृच्छन् किमित्युत्सृजन् धैर्यं मग्नमनाश्च हृद्रुजि चिरं भुग्नाननस्तस्थिवान्।।’ धा। का। २। ८३।]]</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“क्षि हिंसायाम्”@} <a href="#foot_krm02">2</a> छान्दसः। </li> <li>‘क्षये क्षयति, हिंसायां क्षिणातीति षितो भवेत्।। </li> <li>निवासगत्योः क्षियति, क्षिणोत्यावगुणे क्षिणोः।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li><a href="#foot_krm04">4</a> ‘चिरिणोति रिणोत्येवं क्षिणोति जिरिणोति च। </li> <li>दाश्नोति च दृणोत्याहुः पदानि छान्दसानि षट्।।’ <a href="#foot_krm05">5</a> इति भट्टमल्लः। </li> <li>‘अयं धातुः भाषायामपि प्रयोगार्हः। </li> <li>अत एव, ‘न तद्यशः क्षत्रभृतां क्षिणोति।’ <a href="#foot_krm06">6</a>, ‘इमां हृदि व्यायतपातमक्षिणोत्।’ <a href="#foot_krm07">7</a>, ‘--पञ्चबाणः क्षिणोति।’ <a href="#foot_krm08">8</a> इत्यादिप्रयोगाः सङ्गच्छन्ते।’ इति मैत्रेयरक्षितादयः। </li> <li>एतेषां मते तनादिषु ‘क्षिणु’ इति पाठः नास्तीति गम्यते। </li> <li>अस्य स्वादौ पाठात् <a href="#foot_krm09">9</a> क्षिण्वन् <a href="#foot_krm10">10</a> -ती, इति शतरि रूपमिति विशेषः। </li> <li>अन्यानि सर्वाणि रूपाणि भौवादिकक्षि <a href="#foot_krm11">11</a> धातुवत् बोध्यानि। </li> <li>क्षीरस्वामी तु ‘ऋक्षि’ इति, अजादिमिदितं च धातुममुं पठति। </li> <li>तन्मते ऋङ्क्ष्णुवन्-ती, इत्यादीनि रूपाण्यूह्यानि। </li> <li>केचित्तु ‘ऋक्ष’ इत्यनिदितं पठन्ति। </li> <li>तेषां मते, ऋक्ष्णुवन्-ती, इत्यादीनि रूपाण्यूह्यानि।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (३०३)</li> <li id="foot_krm02">02 => (५-स्वादिः-१२७६। सक। अनि। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो। १२-१३)</li> <li id="foot_krm04">04 => [पृष्ठम्०३१८+ २३]</li> <li id="foot_krm05">05 => (श्लो। १-७७ आख्यातचन्द्रिका)</li> <li id="foot_krm06">06 => (रघुवंशे)</li> <li id="foot_krm07">07 => (रघुवंशे)</li> <li id="foot_krm08">08 => (शाकुन्तले)</li> <li id="foot_krm09">09 => [[आ। ‘तामातिक्य पदे पदेन चिबुके चातिग्नुबन् पाणिना चक्रे सध्नुवतां वधे दधृगसावृज्वीं मनोज्ञाकृतिम्। किं चादभ्नुवतीमिमां मम गृहानेहीति याच्ञापरा- मेष्यामीत्यमुचत् समृद्धकरुणः क्षिण्वन् कटाक्षैर्धृतिम्।।’ धा। का। २-७०।]]</li> <li id="foot_krm10">10 => [[१। ‘स्वादिभ्यः--’ (३-१-७३) इति श्नुः विकरणप्रत्ययः। ‘हुश्नुवोः सार्वधातुके’ (६-४-८७) इति यण्। णत्वम्।]]</li> <li id="foot_krm11">11 => (३०२)</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“क्षि क्षये”@} <a href="#foot_krm02">2</a> ‘क्षये क्षयति, हिंसायां क्षिणातीति षितो भवेत्।। </li> <li>निवासगत्योः क्षियति, क्षिणोत्यावगुणे क्षिणोः।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li>‘औ = उविकरणे अगुणे = ‘संज्ञापूर्वको विधिरनित्यः’ <a href="#foot_krm04">4</a> इति गुणाभावे च सति, ‘क्षणु हिंसायाम्, क्षिणु च’ इति मैत्रेयरक्षिता- द्युक्तस्य धातोः क्षिणोतीति भवति।’ इति पुरुषकारे कृष्णलीलाशुकमुनिः। </li> <li><a href="#foot_krm05">5</a> <a href="#foot_krm06">6</a> क्षायकः-यिका, <a href="#foot_krm07">7</a> क्षायकः-यिका, <a href="#foot_krm08">8</a> चिक्षीषकः-षिका, <a href="#foot_krm09">9</a> चेक्षीयकः-यिका;</li> <li> <a href="#foot_krm10">10</a> क्षेता-त्री, क्षाययिता-त्री, चिक्षीषिता-त्री, चेक्षीयिता-त्री;</li> <li> <a href="#foot_krm11">11</a> क्षयन्-न्ती, क्षाययन्-न्ती, चिक्षीषन्-न्ती;</li> <li> -- क्षेष्यन्-न्ती-ती, क्षाययिष्यन्-न्ती-ती, चिक्षीषिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> -- -- क्षाययमाणः, क्षाययिष्यमाणः, -- चेक्षीयमाणः, चेक्षीयिष्यमाणः;</li> <li> <a href="#foot_krm12">12</a> प्रक्षित्-प्रक्षितौ-प्रक्षितः, <a href="#foot_krm13">13</a> महीक्षित्;</li> <li> -- -- <a href="#foot_krm14">14</a> क्षितम्-क्षितः-क्षितवान्, <a href="#foot_krm15">15</a> क्षीणः- <a href="#foot_krm16">16</a> क्षीणवान्, <a href="#foot_krm17">17</a> प्रक्षीणः-आक्षीणः;</li> <li> परिक्षीणः, <a href="#foot_krm18">18</a> क्षितायुः-क्षीणायुः <a href="#foot_krm19">19</a>, क्षीणः क्षितो वा <a href="#foot_krm20">20</a>, क्षायितम्-तः, चिक्षीषितः, चेक्षीयितः-तवान्;</li> <li> <a href="#foot_krm21">21</a> <a href="#foot_krm22">22</a> क्षयः, <a href="#foot_krm23">23</a> क्षयी, <a href="#foot_krm24">24</a> क्षयिष्णुः, क्षायः, चिक्षीषुः, <a href="#foot_krm25">25</a> चेक्षियः;</li> <li> क्षेतव्यम्, क्षाययितव्यम्, चिक्षीषितव्यम्, चेक्षीयितव्यम्;</li> <li> क्षयणीयम्, क्षायणीयम्, चिक्षीषणीयम्, चेक्षीयणीयम्;</li> <li> <a href="#foot_krm26">26</a> क्षय्यम्-क्षेयम्, क्षाय्यम्, चिक्षीष्यम्, चेक्षीय्यम्;</li> <li> ईषत्क्षयः-दुःक्षयः-सुक्षयः;</li> <li> -- -- -- <a href="#foot_krm27">27</a> क्षीयमाणः, क्षाय्यमाणः, चिक्षीष्यमाणः, चेक्षीय्यमाणः;</li> <li> क्षयः, क्षायः, चिक्षीषः, चेक्षीयः;</li> <li> क्षेतुम्, क्षाययितुम्, चिक्षीषितुम्, चेक्षीयितुम्;</li> <li> <a href="#foot_krm28">28</a> क्षिया, क्षायणा, चिक्षीषा, चेक्षीया;</li> <li> क्षयणम्, क्षायणम्, चिक्षीषणम्, चेक्षीयणम्;</li> <li> क्षित्वा, क्षाययित्वा, चिक्षीषित्वा, चेक्षीयित्वा;</li> <li> <a href="#foot_krm29">29</a> प्रक्षीय, प्रक्षाय्य, प्रचिक्षीष्य, प्रचेक्षीय्य;</li> <li> क्षायम् २, क्षित्वा २, क्षायम् २, क्षाययित्वा २, चिक्षीषम् २, चिक्षीषित्वा २, चेक्षीयम्;</li> <li> चेक्षीयित्वा।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (३०२)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१-भ्वादिः-२३६। अक। अनि। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो। १२-१३)</li> <li id="foot_krm04">04 => (परिभाषा-९५)</li> <li id="foot_krm05">05 => [पृष्ठम्०३१६+ २४]</li> <li id="foot_krm06">06 => [[१। ‘अचो ञ्णिति’ (७-२-११५) इतीकारस्य वृद्धौ, आयादेशः।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[२। ण्यन्ताण्ण्वुलि णिनिमित्तकवृद्धौ सत्यां, ‘णेरनिटि’ (६-४-५१) इति णिलोपे आयादेशे च रूपम्। एवं ण्यन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[३। ‘अज्झनगमां सनि’ (६-४-१६) इति दीर्घः। ‘इको झल्’ (१-२-९) इति सनः कित्त्वम्। तेन गुणो न। एवं सन्नन्ते सर्वत्र बोध्यम्।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => [[४। यङन्तात्, ‘अकृतत्सार्वधातुकयोः--’ (७-४-२५) इति दीर्घः। ‘गुणो यङ्लुकोः’ (७-४-८२) इत्यभ्यासस्य गुणः।]]</li> <li id="foot_krm10">10 => [[५। अस्य धातोरनुदात्तत्वादिडागमो न भवति। एवं स्यादिप्रत्ययेष्वपि बोध्यम्।]]</li> <li id="foot_krm11">11 => [[६। ‘कर्तरि शप्’ (३-१-६८) इति शप्प्रत्यये गुणायादेशौ भवतः।]]</li> <li id="foot_krm12">12 => [[७। क्विपि, ‘ह्रस्वस्य पिति कृति--’ (६-१-७१) इति तुक्।]]</li> <li id="foot_krm13">13 => [[८। क्षीरस्वामी भ्वादावेवान्यत्र ‘क्षि ऐश्वर्ये’ इति पठति। तन्मते मह्यां क्षयति = ईष्टे इति महीक्षित् = राजा इति शब्दनिष्पत्तिर्ज्ञेया।]]</li> <li id="foot_krm14">14 => [[९। ‘निष्ठायामण्यदर्थे’ (६-४-६०) इत्यत्र ‘अण्यदर्थे’ इत्युक्तत्वात् भावकर्मवाचिनि निष्ठाप्रत्यये दीर्घो न भवति।]]</li> <li id="foot_krm15">15 => [[१०। कर्तरि निष्ठायाम्, ‘निष्ठायामण्यदर्थे’ (६-४-६०) इति दीर्घे, ‘क्षियो दीर्घात्’ (८-२-४६) इति निष्ठानत्वे, ‘अट्कुप्वाङ्नुम्--’ (८-४-२) इति णत्वे च रूपम्।]]</li> <li id="foot_krm16">16 => [[आ। ‘विस्फूर्जदक्षीणघनाघनोपमक्षीजा लजन्तस्त्रिदशानलाञ्जितान्। लाजादिहोतृष्वपि लञ्जनप्रदा यस्मिन् विनेशुर्जजनेषु दानवाः।।’ धा। का। १-३२।]]</li> <li id="foot_krm17">17 => [[११। ‘आदिकर्मणि क्तः कर्तरि च’ (३-४-७१) इति कर्तरि क्तः।]]</li> <li id="foot_krm18">18 => [[१२। ‘वाऽऽक्रोशदैन्ययोः’ (६-४-६१) इति दीर्घविकल्पः। दीर्घपक्षे निष्ठानत्वम्। दीर्घाभावे निष्ठानत्वाभावः।]]</li> <li id="foot_krm19">19 => [वा भव]</li> <li id="foot_krm20">20 => [तपस्वी]</li> <li id="foot_krm21">21 => [पृष्ठम्०३१७+ २४]</li> <li id="foot_krm22">22 => [[आ। ‘भयसंहृष्टरोमाणः ततस्तेऽपचितद्विषः। क्षणेन क्षीणविकान्ताः कपिनाऽनेषत क्षयम्।।’ भ। का। ९-२२।]]</li> <li id="foot_krm23">23 => [[१। ‘जिदृक्षिविश्रीण्--’ (३-२-१५७) इत्यादिना तच्छीलादिषु कर्तृषु इनिः।]]</li> <li id="foot_krm24">24 => [[२। ‘भुवश्च’ (३-२-१३८) इत्यत्र, अनुक्तसमुच्चयार्थकचकारेणास्यापि इष्णुच् ताच्छीलिकः।]]</li> <li id="foot_krm25">25 => [[३। यङन्तात् पचाद्यचि (३-१-१३४), ‘यङोऽचि च’ (२-४-७४) इति लुकि, इकारस्य संयोगपूर्वकत्वात् ‘अचि श्नुधातु--’ (६-४-७७) इत्यनेन इयङ्।]]</li> <li id="foot_krm26">26 => [[४। ‘क्षय्यजय्यौ शक्यार्थे’ (६-१-८१) इत्यनेन यति अयादेशो निपात्यते। शक्या- र्थादन्यत्र यति, गुणे क्षेयम् इत्येव। क्षेयम् = पापम्।]]</li> <li id="foot_krm27">27 => [[५। यकि, ‘अकृत्सार्वधातुकयोः’ (७-४-२५) इति दीर्घः।]]</li> <li id="foot_krm28">28 => [[६। भिदादिपाठात् ‘षिद् भिदादिभ्यः--’ (३-३-१०४) इत्यङ्। इयङादेशः।]]</li> <li id="foot_krm29">29 => [[७। ‘क्षियः’ (६-४-५९) इति ल्यपि दीर्घः।]]</li></ul>

क्षि (क्षि॒ निवासगत्योः - तुदादिः - अनिट्)
ल्युट् = क्षयणम्
अनीयर् = क्षयणीयः - क्षयणीया
ण्वुल् = क्षायकः - क्षायिका
तुमुँन् = क्षेतुम्
तव्य = क्षेतव्यः - क्षेतव्या
तृच् = क्षेता - क्षेत्री
क्त्वा = क्षित्वा
ल्यप् = प्रक्षीय
क्तवतुँ = क्षीणवान् / क्षितवान् - क्षीणवती / क्षितवती
क्त = क्षीणः / क्षितः - क्षीणा / क्षिता
शतृँ = क्षियन् - क्षियन्ती / क्षियती

क्षि (क्षि꣡ क्षीऽ हिंसायाम् क्षिर्भाषायामित्येके - स्वादिः - सेट्)
ल्युट् = क्षयणम्
अनीयर् = क्षयणीयः - क्षयणीया
ण्वुल् = क्षायकः - क्षायिका
तुमुँन् = क्षयितुम्
तव्य = क्षयितव्यः - क्षयितव्या
तृच् = क्षयिता - क्षयित्री
क्त्वा = क्षयित्वा
ल्यप् = प्रक्षीय
क्तवतुँ = क्षियितवान् - क्षियितवती
क्त = क्षियितः - क्षियिता
शतृँ = क्षिण्वन् - क्षिण्वती

क्षि (क्षि॒ क्षये - भ्वादिः - अनिट्)
ल्युट् = क्षयणम्
अनीयर् = क्षयणीयः - क्षयणीया
ण्वुल् = क्षायकः - क्षायिका
तुमुँन् = क्षेतुम्
तव्य = क्षेतव्यः - क्षेतव्या
तृच् = क्षेता - क्षेत्री
क्त्वा = क्षित्वा
ल्यप् = प्रक्षीय
क्तवतुँ = क्षीणवान् / क्षितवान् - क्षीणवती / क्षितवती
क्त = क्षीणः / क्षितः - क्षीणा / क्षिता
शानच् = क्षयमाणः - क्षयमाणा

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Only about Dhatus

क्षि निवास,गत्योः
- क्षियति  क्षेता  क्षय्यजय्यौ श्कयार्थे (6181)-क्षय्यः, क्षेयोऽन्यः  निष्ठायामण्यदर्थे (6460) दीर्घः, क्षियो दीर्घात् (8246) नत्वम्-क्षीणः  वाक्रोशदैन्ययोः (6461)-क्षीणायुर्जाल्मः, क्षितायुः, क्षीणस्तपस्वी, क्षितः  अर्तिस्तुसु (उ0 1140) इति मन्-क्षेमम्  ष्ट्रन् (उ0 4158) क्षेत्रम्  क्षितिः  एरच् (3356) क्षयो गृहम्  भिदादौ (गण 33104) क्षिया  स्वादौ (533 एकीयमते) क्षिणोति  भ्वादौ (1149) क्षयति  126

क्षि  ऐश्वर्य इत्येके
- क्षयति  ऋभुं क्षयति ईष्टे ऋभुक्षा  918

क्षि क्षये
- क्षयति  क्षेता, लक्ष्यानुरोधादिण् नास्ति वक्ष्यति च- 
पाठमध्येऽनुदात्तानामुदात्तः कथितः क्वचित्  अनुदात्तोऽप्युदात्तानाम् पूर्वेषामनुरोधतः 
 क्षियः, निष्ठायामण्यदर्थे (6459,60) दीर्घः, क्षियो दीर्घात् (8246) इति निष्ठानत्वं क्षीणः  वाक्रोशदैन्ययोः (6461) क्षितः क्षीणः  तुदादौ  क्षि निवासगत्योः (6108) क्षियति, क्र्यादौ क्षिष् हिंसायाम् (937) क्षिणाति, स्वादौ ऋ क्षि चिरि जिरि दाशृ दृ हिंसायाम् (566) क्षिणोति,  231

अक्षयः त्रि, (नास्ति क्षयो यस्य सः । बहुब्रीहिः ।)क्षयरहितः । अव्ययः । कल्पान्तस्थायी । यथा --“अक्षराणि फलान्याहुरमरांस्त्रिदशानिव ।कल्पान्तस्थानसम्बन्धान्नजन्या नाशवर्ज्जिनः” ॥
इति मीमांसककारिका ॥
 अपि च । भविष्य-पुराणं ।“चतुर्द्दश्यां तथाष्टम्यां पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः ।योऽब्दमेकं न भुञ्जोत शिवार्च्चनपरो नरः ॥
यत् पुण्यमक्षयं प्रोक्तं सततं सत्रयाजिनां ।तत् पण्यं सफलं तस्य शिवलोकञ्च गच्छति” ॥
इति तिथ्यादितत्त्वं ॥
 * ॥
 पापपुण्याक्षयजनक-योगविशेषः । यथा ज्योतिषे, --“सोमवारेऽप्यमावास्या आदित्याहे तु सप्तमी ।चतुर्थ्यङ्गारवारे तु अष्टमी च वृहस्पतौ ॥
अत्र यत् क्रियते पापमथवा धर्म्मसञ्चयः ।षष्टिजन्मसहस्राणि प्रति जन्म तदक्षयं” ॥
इति तिथ्यादितत्त्वं ॥
 (अनन्तः । अक्षयकालाभि-मानी । अः वासुदेवः तस्मिन् क्षयो निवासोऽस्यइति व्युत्पत्त्या ब्रह्मणिष्ठः ।)

Synonyms: अविनाशः, अक्षयः

noun

विनाशस्य अभावः।; "किं भवान् जगति वस्तूनाम् अविनाशस्य कल्पनां कर्तुं शक्नोति।"

अक्षयः (akSayaH)

Hindi

Wordnet

शब्दकल्पद्रुमः