| YouTube Channel

sense

 
Spoken Sanskrit
English
अर्थ - artha -
m.
 - sense
इन्द्रिय - indriya -
n.
 - sense
तात्पर्य - tAtparya -
n.
 - sense
सहजबुद्धि - sahajabuddhi -
m.
 - commonsense
करुणारस - karuNArasa -
m.
 - senseofpathos
मुह्यते { मुह् } - muhyate{muh} - verb 4 - becomesenseless
ममता - mamatA -
f.
 - senseofownership
समीकरण - samIkaraNa -
n.
 - identificationinthesenseofequation
अर्थगति - arthagati -
f.
 - sense
चेतना - cetanA -
f.
 - sense
विवक्षा - vivakSA -
f.
 - sense
मति - mati -
f.
 - sense
भाव - bhAva -
m.
 - sense
संस्पर्श - saMsparza -
m.
 - sense
इन्द्रियज्ञान - indriyajJAna -
n.
 - sense
रसन - rasana -
n.
 - sense
मनस् - manas -
n.
 - sense
चेतना - cetanA -
f.
 - senses
सचेतना - sacetanA -
f.
 - senses
विवक्षा - vivakSA -
f.
 - sense of
तात्पर्य - tAtparya -
n.
 - sense
तात्पर्य - tAtparya -
adj.
 - wilful [ Brit. ]
तात्पर्य - tAtparya -
adj.
 - intended
तात्पर्य - tAtparya -
adj.
 - with intent
तात्पर्य - tAtparya -
adj.
 - deliberate
तात्पर्य - tAtparya -
adj.
 - willful [ Amer. ]
तात्पर्य - tAtparya -
adj.
 - intentional
तात्पर्य - tAtparya -
adj.
 - aimed at
तात्पर्य - tAtparya -
adj.
 - meant
तात्पर्य - tAtparya -
n.
 - aim
तात्पर्य - tAtparya -
n.
 - reference to any object
तात्पर्य - tAtparya -
n.
 - devoting one's self to
तात्पर्य - tAtparya -
n.
 - object
तात्पर्य - tAtparya -
n.
 - intention
तात्पर्य - tAtparya -
n.
 - purport
तात्पर्य - tAtparya -
n.
 - meaning
तात्पर्य - tAtparya -
n.
 - purpose
इन्द्रियज्ञान - indriyajJAna -
n.
 - sense
इन्द्रियज्ञान - indriyajJAna -
n.
 - consciousness
इन्द्रियज्ञान - indriyajJAna -
n.
 - faculty of perception
अर्थगति - arthagati -
f.
 - sense
अर्थगति - arthagati -
f.
 - understanding the sense
अर्थगति - arthagati -
f.
 - meaning
प्रसारण { इन् अ गेनेरल् सेन्से } prasAraNa { in a general sense }
n.
 diffusion
Monier Williams
English
SENSE,
s.
 (Organ of perception or sense) इन्द्रियं, ज्ञानेन्द्रियं,
ज्ञानसाधनं, इन्द्रियबुद्धिः
f.
 , इन्द्रियज्ञानं, करणं, हृषीकं, अक्षं, अध्यात्म
n.
(न्), विषयि
n.
 (न्)
‘the five senses or organs collectively, ’
पञ्चेन्द्रियं, इन्द्रियग्रामः, इन्द्रियवर्गः, इन्द्रियगणः, श्रोत्रादि
n.
 These
are the eye चक्षुस्, the ear श्रोत्रं, the nose घ्राणं, the tongue
जिह्वा, the skin त्वक्, and are called ज्ञानेन्द्रियाणि to dis-
tinguish them from the five कर्म्मेन्द्रियाणि or organs of
action
see ORGAN. To these ten an eleventh, the mind
मनस्, is sometimes added. ‘Subjugation or restraint of
the senses, ’ इन्द्रियजयः, इन्द्रियदमनं, इन्द्रियनिग्रहः, इन्द्रिययमनं,
इन्द्रियनियमनं
‘one who has subdued his senses, ’ जितेन्द्रियः
-या -यं, यतेन्द्रियः &c. , यती
m.
 (न्)
‘perceptible by the
senses, ’ इन्द्रियग्राह्यः -ह्या -ह्यं, इन्द्रियगोचरः -रा -रं
‘by two
senses, ’ द्वीन्द्रियग्राह्यः &c.
‘evident to the senses, ’ प्रत्यक्षः
-क्षा -क्षं, प्रत्यक्षसिद्धः -द्धा -द्धं
‘deadness of the senses, ’ इन्द्रिय-
स्वापः
‘pleasure of sense, ’ इन्द्रियसुखं, विषयसुखं
‘perversion
of the senses, ’ इन्द्रियविप्रतिपत्तिः
f.
‘disorder of them, ’
इन्द्रियवैकल्यं
‘acuteness of them, ’ इन्द्रियपाटवं
‘wanting
a sense, ’ विकलेन्द्रियः -या -यं, निरिन्द्रियः &c.
— (Object of sense)
विषयः, इन्द्रियविषयः, इन्द्रियार्थः, अर्थः, गोचरः. These are five,
corresponding to the five senses or organs of perception,
viz. ‘form’ रूपं, ‘sound’ शब्दः, ‘odour’ गन्धः, ‘flavour’
रसः, ‘touch’ स्पर्शः.
— (Perception by the senses, sensation)
वेदनं -ना, संवेदः -दनं, बोधः -धनं, इन्द्रियज्ञानं, इन्द्रियबोधः -धनं,
इन्द्रियग्रहः -हणं, ग्रहणं, चेतना.
— (Perception by the mind, &c. )
बोधः, वेदनं, ज्ञानं, अनुबोधः, उपलब्धिः
f.
 , ग्रहः -हणं, see PERCEP-
TION.
— (Understanding) बुद्धिः
f.
 , मतिः
f.
 , धीः
f.
 , मेधा, चित्.
—
(Consciousness) चैतन्यं, चेतना, वेदनं, ज्ञानं, संज्ञा
‘internal
sense, ’ अन्तश्चैतन्यं, अन्तःसंज्ञा
‘sense of pleasure, ’ सुखवेदनं,
सुखानुभवः, सुखबोधः
‘to recover one's senses, ’ संज्ञां or चैतन्यं
लभ्
‘one who has done so, ’ लब्धसंज्ञः -ज्ञा -ज्ञं, लब्धचैतन्यः -न्या
-न्यं, लब्धचेताः -ताः -तः (स्)
‘to lose one's senses, be out of
one's senses, ’ बुद्धिभष्टः -ष्टा -ष्टं भू, नष्टबुद्धिः -द्धिः -द्धि भू, हतबुद्धिः
-द्धिः -द्धि भू, नष्ठज्ञानः -ना -नं भू, हतज्ञानः -ना -नं भू, नष्टेन्द्रियः -या
-यं भू.
— (Opinion) मतं, मतिः
f.
 , बुद्धिः
f.
— (Meaning) अर्थः,
अभिप्रायः, आकांक्षा, आशयः, उद्देशः, विवक्षितं, विवक्षा, विषयः,
छन्दस्
‘sense of words, ’ शब्दानुशासनं, पदार्थः, भावार्थः, शक्तिः
f.
 ,
विग्रहः
‘second sense, ’ अर्थान्तरं
‘tenor of the sense, ’ अर्था-
नुसन्धानं
‘according to the sense, ’ अर्थतस्
‘apprehension
of the literal sense, ’ शाब्दबोधः.
— (Common sense) सामा-
न्यबुद्धिः
f.
 , साधारणबुद्धिः
f.
 , साधारणधीः
f.
— (Good sense) सद्युक्तिः
f.
 ,
सुसम्बद्धं, सुसम्बद्धवाक्यं, सुबुद्धिः
f.
 , सुधीः
f.
 , see INTELLIGENCE.
Borooah
English
SENSE:
I Organ: इन्द्रियम्, s. of touch:
स्पर्शेन्द्रियम्
s. of taste:
रसनेन्द्रियम्
etc.
 Ph.:
to deprive one of the s. of sight:
चक्षुषी उद्धरति
(with
gen.
 ),
D.
and sound is the object of
(the s. of)
hearing:
शब्दोऽपि गोचरः श्रुतेः,
Par.
53.
II Perception, feeling: उपलब्धिः। Ph.:
to have s. of:
चेतयते,
D.
 viii. or पश्यति (= to
see: q.
v.
 ).
III Soundness of the facul-
-ties:
common s.:
विवेकः
moral s.:
धर्मबुद्धिः
(?)
to recover s. s:
संज्ञां लभते,
Ma.
 ix.
loss
of s. s:
धीविभ्रमः, Bha
one who has lost the s.
of honour by decrepitude:
जरावलुप्तमानावमानचितः,
D.
 i.
IV Meaning:
(1) अर्थ:,
otherwise the
plural “daughters” has no s.:
अन्यथा दुहितर इति
बहुवचनमनर्थकम्,
Da.
 141.
do not take the say-
ing in its real sense:
परमार्थेन न गृह्यतां वचः,
Sa.
ii. 19.
have you comprehended its literal s.:
अपि गृहीतो भवताक्षरार्थः,
Sa.
v.
as the word
अपि
is not described in the s. of
एव: अपिशब्दस्यैव-
कारार्थेऽवर्णनात्,
Da.
a vocabulary of words
having various s. s:
नानार्थशब्दकोषः, Medini
[Page628]
(2) by
sim.
loc.
 in lexicons, रत्न
conveys the s.
of ‘superior’ as well as of ‘gem’:
रत्नं श्रेष्ठे
भणावपि, Viśva
(3) मावः। (= purport).
Raghuvira
English
English:
 sense
Related:
 Mathematics
Math. अभिदिशा f.
English:
 sense
Related:
 Medicine
Physiol. संवेद, बोध m. (as in muscle sense पेशी गति-बोध)
English:
 sense
Law अभिप्राय m.
English:
 sense
1.अनुभूति, भावना f. अभिप्राय m.,
2.इन्द्रिय n.,
3.अर्थ m.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: वस्तु
Root: वस्तु
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ aim
⇒ wish
⇒ sake
⇒ sense
⇒ thing
⇒ desire
⇒ matter
⇒ affair
⇒ wealth
⇒ profit
⇒ object
⇒ purpose
⇒ subject
⇒ meaning
⇒ concerns
⇒ true sense
⇒ material object
⇒ object of desire
⇒ occurrence (event)
Shloka(s):
3|3|86|1 ► अर्थोऽभिधेयरैवस्तुप्रयोजननिवृत्तिषु। (नानार्थवर्गः)
3|3|93|2 ► पदं व्यवसितत्राणस्थानलक्ष्माङ्घ्रिवस्तुषु॥ (नानार्थवर्गः)
3|3|213|2 ► द्रव्यासु व्यवसायेऽपि सत्त्वमस्त्री तु जन्तुषु॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|3|86|1 ⇢ अर्थः (अर्थ) (पुं) ⇒ aim, wish, sake, sense, thing, desire, matter, affair, wealth, profit, object, purpose, subject, meaning, concerns, true sense, material object, object of desire, occurrence (event)
➠ 3|3|93|2 ⇢ पदम् (पद) (नपुं)
➠ 3|3|213|2 ⇢ सत्त्वम् (सत्त्व) (नपुं) ⇒ mind, noun, life, first, being, thing, spirit, energy, wisdom, entity, animal, matter, nature, essence, courage, reality, creature, firmness, goodness, strength, character, existence, good sense, resolution, substantive, magnanimity, true essence, self-command, living being, vital breath, consciousness, spiritual essence, disposition of mind, strength of character, zoon (creature) [Greek], living or sentient being, quality of purity or goodness, material or elementary substance
Related word(s):
जातिः ➡ अचलनिर्जीववस्तु
Word: प्रयोजनम्
Root: प्रयोजनम्
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ aim
⇒ wish
⇒ sake
⇒ sense
⇒ thing
⇒ desire
⇒ matter
⇒ affair
⇒ wealth
⇒ profit
⇒ object
⇒ purpose
⇒ subject
⇒ meaning
⇒ concerns
⇒ true sense
⇒ material object
⇒ object of desire
⇒ occurrence (event)
Shloka(s):
3|3|86|1 ► अर्थोऽभिधेयरैवस्तुप्रयोजननिवृत्तिषु। (नानार्थवर्गः)
3|3|117|1 ► स्यादुद्यानं निःसरणे वनभेदे प्रयोजने। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|3|86|1 ⇢ अर्थः (अर्थ) (पुं) ⇒ aim, wish, sake, sense, thing, desire, matter, affair, wealth, profit, object, purpose, subject, meaning, concerns, true sense, material object, object of desire, occurrence (event)
➠ 3|3|117|1 ⇢ उद्यानम् (उद्यान) (नपुं) ⇒ park, garden, motive, purpose, walking out, royal garden, act of going out
Related word(s):
जातिः ➡ द्रव्यम्
Word: निवृत्तिः
Root: निवृत्तिः
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ aim
⇒ wish
⇒ sake
⇒ sense
⇒ thing
⇒ desire
⇒ matter
⇒ affair
⇒ wealth
⇒ profit
⇒ object
⇒ purpose
⇒ subject
⇒ meaning
⇒ concerns
⇒ true sense
⇒ material object
⇒ object of desire
⇒ occurrence (event)
Shloka(s):
3|3|86|1 ► अर्थोऽभिधेयरैवस्तुप्रयोजननिवृत्तिषु। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|3|86|1 ⇢ अर्थः (अर्थ) (पुं) ⇒ aim, wish, sake, sense, thing, desire, matter, affair, wealth, profit, object, purpose, subject, meaning, concerns, true sense, material object, object of desire, occurrence (event)
Related word(s):
जातिः ➡ क्रिया
Word: अभिधेयः
Root: अभिधेयः
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ aim
⇒ wish
⇒ sake
⇒ sense
⇒ thing
⇒ desire
⇒ matter
⇒ affair
⇒ wealth
⇒ profit
⇒ object
⇒ purpose
⇒ subject
⇒ meaning
⇒ concerns
⇒ true sense
⇒ material object
⇒ object of desire
⇒ occurrence (event)
Shloka(s):
3|3|86|1 ► अर्थोऽभिधेयरैवस्तुप्रयोजननिवृत्तिषु। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|3|86|1 ⇢ अर्थः (अर्थ) (पुं) ⇒ aim, wish, sake, sense, thing, desire, matter, affair, wealth, profit, object, purpose, subject, meaning, concerns, true sense, material object, object of desire, occurrence (event)
Related word(s):
जातिः ➡ पृथ्वी