| YouTube Channel

hand

 
Spoken Sanskrit
English
भुज - bhuja -
m.
 - hand
हस्त - hasta -
m.
 - hand
वारङ्ग - vAraGga -
m.
 - handle
ज्ञापक - jJApaka -
n.
 - handle [ computer ]
मुष्टिका - muSTikA -
f.
 - handful
स्यूत - syUta -
m.
 - handbag
सुन्दर - sundara -
adj.
 - handsome
हस्तकन्दुक - hastakanduka -
m.
 - handball
पत्रक - patraka -
n.
 - handbill
अभिवादन - abhivAdana -
n.
 - handshaking [ computer ]
हस्तदोलन - hastadolana -
n.
 - handshaking [ computer ]
प्रोञ्छ - proJcha -
m.
 - handkerchief
करोक्ष - karokSa -
n.
 - handkerchief
हस्तग्राह - hastagrAha -
m.
 - takenbyhand
मुष्टि - muSTi -
m.
 - clenchedhand
घटनापरामर्शी - ghaTanAparAmarzI -
m.
 - eventhandler [ computer ]
घटनापरामर्शक - ghaTanAparAmarzaka -
n.
 - eventhandler [ computer ]
दोषपरामर्श - doSaparAmarza -
m.
 - errorhandling [ computer ]
दक्षिणहस्तेन - dakSiNahastena - adverb - withrighthand
हस्तलिखितग्रन्थ - hastalikhitagrantha -
n.
 - handwrittenbook
पेशस्कृत् - pezaskRt -
m.
 - hand
पेशस्कृत् - pezaskRt -
m.
 - wasp
हस्त - hasta -
m.
 - hand
हस्त - hasta -
adj.
 - born under the nakSatra hasta
हस्त - hasta -
m.
 - anapest
हस्त - hasta -
m.
 - mass
हस्त - hasta -
m.
 - elephant's trunk
हस्त - hasta -
m.
 - position of the hand
हस्त - hasta -
m.
 - fore-arm
हस्त - hasta -
m.
 - quantity
हस्त - hasta -
m.
 - 11th lunar asterism
हस्त - hasta -
m.
 - hand
हस्त - hasta -
m.
 - species of tree
हस्त - hasta -
m.
 - abundance
हस्त - hasta -
m.
 - hand-writing
हस्त - hasta -
n.
 - pair of leather bellows
हस्त-मथित्र - hasta-mathitra -
n.
 - hand centrifuge
हस्तक hastaka
m.
 hand
हस्तक hastaka
m.
 turn-spit
हस्तक hastaka
m.
 position of the hand
हस्तक hastaka
m.
 hand as a support
हस्तक hastaka
m.
 hand as a measure of length
आरोध हस्तक Arodha hastaka
m.
 brake handle [ railway ]
Monier Williams
English
HAND,
s.
 (Palm with the fingers) हस्तः, करः, पाणिः
m.
 , पञ्चशाखः,
भुजादलः, शयः, शमः, कुलिः
m.
 , हरणः
‘the right hand, ’ अग्र-
हस्तः, अग्रकरः, अग्रपाणिः
m.
‘the left hand, ’ वामहस्तः
‘the
palm of the hand, ’ हस्ततलं, करतलं
‘the open hand, ’ प्रहस्तः,
प्रपाणिः
m.
 , चपेटः
‘back of the hand, ’ करपृष्ठं, अवहस्तः
‘hol-
low of the hand, ’ करपुटं, करकोषः, करपात्रं
‘both hands, ’
हस्तौ
m.
du.
 , हस्तद्वयं, करद्वयं
‘a beautiful hand, ’ करकमलं,
करपद्मं, करपल्लवः, करपङ्कजं
‘the hand below the wrist, ’
कल्मषं, हस्तपुच्छं
‘the clenched hand, ’ मुष्टिः
m.
f.
 , हस्तमुष्टिः
‘part of the hand sacred to the gods, ’ देवतीर्थं, दैवं
‘to the
manes, ’ पितृतर्पणं, पितृतीर्थं, पित्र्यं
‘the hands and feet, ’ पाणि-
पादं
‘bound hand and foot, ’ संयमितकरचरणः -णा -णं
‘hand
to hand, ’ हस्ताहस्ति, मुष्टीमुष्टि, बाहूबाहवि
‘hand in hand, ’ सहितं,
सह, समं, योगतस्, सम्भूय, एकीभूय
‘with joined hands, ’ अभि-
गृहीतपाणिः -णिः -णि
‘with hands across, ’ व्यत्यस्तपाणिः -णिः
-णि
‘with one's own hand, ’ स्वहस्तेन
‘at hand, ’ उपस्थितः
-ता -तं, आसन्नः -न्ना -न्नं, सन्निहितः -ता -तं
‘in hand, in one's
possession, ’ हस्तस्थः -स्था -स्थं, हस्तस्थितः -ता -तं, हस्तवर्त्ती -र्त्तिनी
-र्त्ति (न्), हस्तगतः -ता -तं
‘held in the hand, ’ करधृतः -ता -तं,
करतलधृतः -ता -तं, करनिहितः -ता -तं, करप्राप्तः -प्ता -प्तं
‘in hand,
ready to hand, ’ प्रस्तुतः -ता -तं, प्रत्युत्पन्नः -न्ना -न्नं, सिद्धः -द्धा -द्धं
‘matter in hand, ’ प्रस्तुतं
‘sword in hand, ’ खङ्गपाणिः
m.
‘staff in hand, ’ लगुडहस्तः
‘off hand, ’ अचिरेण, अविलम्बितं,
आकस्मिकः -की -कं, प्रत्युत्पन्नः -न्ना -न्नं, अचिन्तापूर्व्वः -र्व्वा -र्व्वं
‘out
of hand, ’ तत्काले, तत्क्षणात्, सपदि, सद्यस्
‘living from hand
to mouth, ’ उत्पन्नभक्षी -क्षिणी -क्षि (न्)
‘to take in hand, ’
आरभ् (c. 1. -रभते -रब्धुं), व्यवसो (c. 4. -स्यति -सातुं), अध्यवसो
‘to
lend a hand, ’ उपकृ, साहाय्यं कृ, सहायत्वं कृ
‘to lay hands
on, ’ धृ (c. 1. धरति, धर्त्तुं), ग्रह् (c. 9. गृह्लाति, ग्रहीतुं), हृ (c. 1.
हरति, हर्त्तुं)
‘to shake hands, ’ परस्परं पाणिं ग्रह्, अन्योन्यं हस्तं or
हस्तौ स्पृश् (c. 6. स्पृशति, स्प्रष्टुं)
‘to have a hand in, ’ सहकारी -रिणी
-रि भू or अस्
‘to get the upper hand, ’ अभिभू, प्रभू
‘to
clap the hands, ’ करतालं कृ
‘to support with the hand, ’
करालम्बनं कृ
‘under-hand, ’ तिरस्, रहस्, छलेन.
— (A measure)
हस्तपरिमाणं, करतलपरिमाणं.
— (Side, part) पार्श्वः, पक्षः, भागः
‘on the one hand, ’ एकतस्, एकत्र
‘on the other hand, ’
अन्यत्र, पुनर्
‘on all hands, ’ सर्व्वतस्, सर्व्वत्र.
— (Action, per-
formance) करणं, विधानं, प्रवृत्तिः
f.
 , चेष्टा, क्रिया.
— (Power,
possession) शक्तिः
f.
 , अधिकारः, आधिकारण्यं
‘fallen into one's
hand, ’ हस्तगतः -ता -तं.
— (Agent) कर्त्ता
m.
 (र्त्तृ), कारः, कारकः,
कर्म्मकरः.
— (Index of a dial) कीलः, देशिनी, प्रदेशिनी, सूचिः
f.
 ,
सूचिनी.
— (Form of writing) स्वाक्षरं, स्वहस्ताक्षरं, लिपिः
f.
To HAND, v.
a.
 (Give with the hand) हस्तेन गृहीत्वा परहस्ते दा
(c. 3. ददाति, दातुं) or प्रदा or ऋ in
caus.
 (अर्पयति -यितुं) or समृ
or प्रतिपद् (c. 10. -पादयति -यितुं).
— (Guide or lead with the
hand) हस्तेन नी (c. 1. नयति, नेतुं) or समानी or गम् in
caus.
(गमयति -यितुं).
— (Support with the hand) परालम्बनार्थं हस्तं दा,
करालम्बनं कृ.
— (Hand down, transmit) क्रमागतं -तां -तं कृ,
क्रमायातं -तां -तं, क्रमेण or पारम्पर्य्येण सञ्चर् (c. 10. -चारयति -यितुं)
or सङ्क्रम् (c. 10. -क्रामयति -यितुं) or प्रतिपद्.
Borooah
English
H
 AND (subs. ):
I Lit.:
(1) हस्तः,
taking
each other's h.:
अन्योन्यहस्तग्राहम्,
Vi.
v.
h. to h.:
हस्ताहस्ति
this kingdom has fallen into the h. s
of the king of Ashmaka:
अस्मकेन्द्रस्य हस्ते राज्यमिदं
पतितम्,
D.
 viii.
they touch each other's h.
(= English shaking of h. s): अन्योऽन्यं हस्तं
स्पृशतः,
V.
 i.
who has earned the title of hero
with his own h.:
स्वहस्तार्जितवीरशब्दः,
R.
 ii. 64.
Chandragupta is now under (my)
h.:
हस्ततलगतः
सम्प्रति चन्द्रगुप्तः,
Mu.
(3) करः, taking (her) by
the h.: [तां] आददानः करेण,
Ku.
 vii. 94.
carrying
on one h...., on the other.... एकेन॥।
अपरेण ॥॥करेण कलयन्तम्,
K.
right h.: दक्षिणः or
वामेतरः (= other than left) करः,
R.
 ii. 31.
(3) पाणिः,
with a club in h.:
दण्डपाणि (mfn. )
pressing of h. s (i.e. marriage): पाणिपीडनम्,
Ku.
this arm is stretched, take (my) h. with (your)
h. (in friendship): गृह्यतां पाणिना पार्ण्बिहुरेष प्रसारितः,
Ram.
 iv. 4. 13. Ph.:
(1) to join the h. s:
हस्तौ समानयति,
R.
 ii. 64. or
gen.
 अञ्जलिर्बघ्नाति,
M.
n.
(b) fore h.: अग्रहस्तः,
Ku.
v.
 63.
(c)
on the one.....on the other: एकतः॥॥॥एकतः or
अन्यतः,
K.
(d) of on the other h..... अथ यदि
॥॥।,
K.
(e) on all h. s.: सर्वथा,
K.
(f) at h.:
प्रत्यासन्नः (न्ना, न्नं), The time for going home is at
h.: प्रत्यासीदति गृहगमनकालः,
K.
 :
v.
 Near
(g) in
h.:
(1)
lit.
 हस्ते,
etc.
(2)
fig.
 हस्तस्थ (f. स्था),
हस्तगतः (ता, तं),
etc.
(h)
from h. to h.:
हस्ताद्धस्तम्
or
-द्धस्तान्तरम्
(i) h. in h.:
(1) =unitedly:
q.v.
 :
हस्ताहस्ति
(2) =fit:
q.v.
(j) to lend a h.:
हस्तं ददातिः
v.
 To help
(k) off h.
out of h.:
त्वरितम्:
(1)
to live from h. to mouth:
यदर्जयति
तदुदरपूरणायैव भवति
II
H
 andwriting: हस्तः,
under his own h.:
स्वहस्तपरिचिह्नतिः (ता, तं),
Y.
Ph.:
he writes a good h.:
शोभनं हस्तलिखितं तस्य।
III Of a clock: प्रदर्शनी (?),
hour -h.:
*घटिका-
प्रदर्शनीः
v.
 Gnomon.
H
 AND (v. ):
I To h. over: हस्ते
or
करे
or
पाणौ
ददाति (दा, c. 3.).
II To lead with the h.:
हस्तेन
or
करेण
or
पाणिना गृहीत्वा
or
आदाय नयति
(नी, c. 1.).
Raghuvira
English
English:
 hand
1.हस्त m., हाथ
2.(a person's signature) हस्ताक्षर n.
3.लेख, हस्तलेख m., लिखाई
4.(of a clock) सूची f. (घटक-सूची), सुई (घडी की सुई)
by show of hand हाथ उठा कर
सूची f. (घटक-सूची), सुई (घडी की सुई)
by show of hand हाथ उठा कर
give one's hand to (signifies a pledge of marriage)
वाग्दान, सगाई
to set one's hands हस्ताक्षर करना
lay hands on खसोटना
अमरकोशः
Sanskrit
Word: भुजः
Root: भुज
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ coil
⇒ hand
⇒ bough
⇒ crank
⇒ curve
⇒ branch
⇒ bending
⇒ base of a shadow
⇒ abscissa [Geom.]
⇒ arm (of the body)
⇒ base of a triangle
⇒ trunk of an elephant
⇒ side of any geometrical figure
⇒ supplement of 2 or 4 right angles or the complement of 3 right angles
Shloka(s):
2|6|80|1 ► भुजबाहू प्रवेष्टो दोः स्यात्कफोणिस्तु कूर्परः। (मनुष्यवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|6|80|1 ⇢ (भुज) (स्त्री)
➠ 2|6|80|1 ⇢ भुजः (भुज) (पुं) ⇒ coil, hand, bough, crank, curve, branch, bending, base of a shadow, abscissa [Geom.], arm (of the body), base of a triangle, trunk of an elephant, side of any geometrical figure, supplement of 2 or 4 right angles or the complement of 3 right angles
➠ 2|6|80|1 ⇢ बाहुः (बाहु) (स्त्री)
➠ 2|6|80|1 ⇢ बाहुः (बाहु) (पुं)
➠ 2|6|80|1 ⇢ प्रवेष्टः (प्रवेष्ट) (पुं) ⇒ arm, elephant's gums, fore-arm or wrist, elephant's housings, fleshy part of the back of an elephant on which the rider sits
➠ 2|6|80|1 ⇢ दोः (दोस्) (पुं)
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ हस्तः
परा_अपरासंबन्धः ➡ देहावयवः
उपाधि ➡ अवयवः
Word: हस्तः
Root: हस्त
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ mass
⇒ hand
⇒ anapest
⇒ fore-arm
⇒ quantity
⇒ abundance
⇒ hand-writing
⇒ species of tree
⇒ elephant's trunk
⇒ 11th lunar asterism
⇒ position of the hand
⇒ born under the nakSatra hasta
Shloka(s):
2|6|81|2 ► पञ्चशाखः शयः पाणिस्तर्जनी स्यात्प्रदेशिनी॥ (मनुष्यवर्गः)
3|3|59|1 ► हस्तौ तु पाणिनक्षत्रे मरुतौ पवनामरौ। (नानार्थवर्गः)
3|3|164|2 ► ध्वान्तारिदानवा वृत्रा बलिहस्तांशवः कराः॥ (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|6|81|2 ⇢ पञ्चशाखः (पञ्चशाख) (पुं)
➠ 2|6|81|2 ⇢ शयः (शय) (पुं) ⇒ bed, hand, sleep, couch, abuse, lying, snake, lizard, resting, abiding, sleeping, chameleon, imprecation
➠ 2|6|81|2 ⇢ पाणिः (पाणि) (पुं)
➠ 3|3|59|1 ⇢ हस्तः (हस्त) (पुं) ⇒ mass, hand, anapest, fore-arm, quantity, abundance, hand-writing, species of tree, elephant's trunk, 11th lunar asterism, position of the hand, born under the nakSatra hasta
➠ 3|3|164|2 ⇢ करः (कर) (पुं)
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ विस्तृतकरः
परा_अपरासंबन्धः ➡ विस्तृताङ्गुलपाणिः
उपाधि ➡ अवयवः
Word: नक्षत्रनाम
Root: नक्षत्रनाम
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ mass
⇒ hand
⇒ anapest
⇒ fore-arm
⇒ quantity
⇒ abundance
⇒ hand-writing
⇒ species of tree
⇒ elephant's trunk
⇒ 11th lunar asterism
⇒ position of the hand
⇒ born under the nakSatra hasta
Shloka(s):
3|3|59|1 ► हस्तौ तु पाणिनक्षत्रे मरुतौ पवनामरौ। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 3|3|59|1 ⇢ हस्तः (हस्त) (पुं) ⇒ mass, hand, anapest, fore-arm, quantity, abundance, hand-writing, species of tree, elephant's trunk, 11th lunar asterism, position of the hand, born under the nakSatra hasta
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ नक्षत्रम्
जातिः ➡ नक्षत्रम्
Word: विस्तृतकरः
Root: विस्तृतकरः
Gender: undefined
Number: undefined
Meaning(s):
⇒ mass
⇒ hand
⇒ anapest
⇒ fore-arm
⇒ quantity
⇒ abundance
⇒ hand-writing
⇒ species of tree
⇒ elephant's trunk
⇒ 11th lunar asterism
⇒ position of the hand
⇒ born under the nakSatra hasta
Shloka(s):
2|6|86|1 ► प्रकोष्ठे विस्तृतकरे हस्तो मुष्ट्या तु बद्धया। (मनुष्यवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|6|86|1 ⇢ हस्तः (हस्त) (पुं) ⇒ mass, hand, anapest, fore-arm, quantity, abundance, hand-writing, species of tree, elephant's trunk, 11th lunar asterism, position of the hand, born under the nakSatra hasta
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ हस्तः
उपाधि ➡ अवयवः