आतपत्र (Atapatra)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
English आतपत्र Atapatra heat-protector
आतपत्र Atapatra large umbrella
आतपत्र Atapatra umbrella
Wilson
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishBenfey
EnglishApte Hindi
Hindiआतपत्रम्
आतपः-त्रम् -
छाता
Shabdartha Kaustubha
Kannadaआतपत्र
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಛತ್ರಿ /ಕೊಡೆ
निष्पत्तिः - > त्रैङ् (पालने) - "कः" (३-२-४)
व्युत्पत्तिः - > आतपात् त्रायते
प्रयोगाः - > "आतपत्रमथ तत्प्रचेतसो मन्दरस्य मणिशृङ्गमुन्नतम्"
उल्लेखाः - > याद० १७-१
L R Vaidya
EnglishBopp
Latinअभिधानरत्नमाला
Sanskritआतपत्र
आतपत्र, छत्र
आतपत्रं भवेच्छत्रं चामरं तु प्रकीर्णकम् ।
verse 2.1.1.423
page 0049
नाममाला
Sanskritछत्र, आतपत्र, उष्णवारण
कूर्पासं कञ्चुकं छत्रमातपत्रोष्णवारणम् ॥ १९४ ॥
verse 0.1.1.194
page 0090
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritवाचस्पत्यम्
Sanskritआतपत्र आतपात् त्रायते त्रै--क । छत्रे । स्वार्थे कन् ।आतपत्रकमप्यत्र । “तमातपक्लान्तमनातपत्रम्” । “एकात-पत्रं जगतः प्रभुत्वम्” । “पद्मा पद्मातपपत्रेण भेजेसास्राज्यदीक्षितम्” इति च रघुः । “राज्यं स्वह-स्तधृतदण्डमिवातपत्रम्” शकु० । “तस्यातपत्रं बिभरा-म्बभूवे” माघः । “निजातपत्रस्य तलस्थले नलः” नैष०आतपत्रोत्पत्तिर्यथा भार० आनु० प० ९२, ९३ अ० ।“यदिदं श्राद्धकृत्येषु दीयते भरतर्षभ! । छत्रञ्चोपानहौचैव केनैतत् संप्रवर्त्तितम् । कथञ्चैतत् समुत्पन्नं किम-र्थञ्चैव दीयते । न केवलं श्राद्धकृत्ये पुण्यकेष्वपि दीयते ।बहुष्वपि निमित्तेषु पुण्यमाश्रित्य दीयते । एतद्विस्तरतोब्रह्मन्! श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः । भीष्म उवाच । शृणुराजन्नवहितश्छत्रोपानहविस्तरम् । यथैतत् प्रथितं लोकेयथा चैतत् प्रवर्त्तितम् । यथा चाक्षय्यतां प्राप्तं पुण्य-ताञ्च यथा गतम् । सर्वमेतदशेषेण प्रवक्ष्यामि नराधिप! ।जमदग्नेश्च संवादं सूर्य्यस्य च महात्मनः । पुरा म भष-वान्साक्षाद्धनुषाऽक्रीडत प्रमो । । सन्धाय सन्धाय शरां-श्चिक्षेप किल भार्गवः । तान् सर्व्वान् रेणुका क्षिप्तांस्तस्ये-षून् दीप्ततेजसः । आनीय सा तदा तस्मै प्रादादसकृद-च्युत! । अथ तेन--स शब्देन ज्यायाश्चैव शरस्य च ।प्रहृष्टः सम्प्रचिक्षेप सा च प्रत्याजहार तान् । ततोमध्याह्नमारूढे ज्येष्ठामूले दिबाकरे । स सायकान् द्विजोमुक्त्वा रेणुकामिदमब्रवीत् । गच्छानय विशालाक्षि! शरा-नेतान् धनुश्च्युतान् । यावदेतान् पुनः सुभ्रु! क्षिपा-मीति जनाधिप! । सा गच्छन्त्यन्तरा छायां वृक्षसाश्रित्यभाविनी । तस्थौ तस्य हि सन्तप्तं शिरः पादौ तथैव च ।स्थित्वा सा तु मुहूर्त्तं वै भर्त्तुः शापभयाच्छुभा । यया-वानयितुं भूयः सायकानलिनेक्षणा । प्रत्याजगाम चशरांस्तानादाय यशस्विनी । सा वै खिन्ना सुचार्व्वङ्गीपद्भ्यां दुःखं नियच्छती । उपाजगाम भर्त्तारं भया-द्भर्त्तुः प्रवेपती । स तामृषिस्तदा क्रुलो वाक्यमाह शुभा-ननाम् । रेणके! किं चिरेण त्वमागतेति पुनः पुनः ।रेणुकोवाच । शिरस्तावत् प्रदीप्तं मे पादौ चैव तपोधन!सूर्य्यतेजोनिरुद्धाऽहं वृक्षच्छायां समाश्रिता । एतस्मात्कारणाद्ब्रह्मंश्चिरायैतत् कृतं मया । एतच्छ्रुत्वा ममविभो! मा क्रुधस्त्वं तपोधन! । जमदग्निरुवाच । अद्यैनंदीप्तकिरणं रेणुके! तव दुःखदम् । शरैर्निपातयिष्यासिसूर्य्यमस्त्राग्नितेजसा । भीष्म उवाच । स विस्फार्य्यधनुर्द्दिव्यं गृहीत्वा च शरान् बहून् । अतिष्ठत् सूर्य्यम-भितो यतो याति ततोमुखः” । इत्येवं क्रोधेन आत्मानं(सूर्य्यं) पातयितुमिच्छवे जमठग्नये विप्ररूपं धृत्वागत्य तंच परितोष्य तस्मै छत्रसुपानहौ च सूर्य्योददावित्युक्तंततोऽध्यायान्तरे यथा ।“एतावदुक्त्वा स तदा तूष्णीमासीद्भृगूत्तमः । अथ सूर्य्योऽद-दत्तस्मै च्छत्रोपानहमाशु वै । सूर्य्य उवाचे । महर्षे!शिरसस्त्राणं छत्रं मद्रश्मिवारणम् । प्रतिगृह्णीष्वपद्भ्याञ्च त्राणार्थं चर्म्मपादुके । अद्यप्रभृति चैवेह लोकंसम्प्रचरिष्यति । पुण्यकेषु च सर्व्वेषु परमक्षय्यमेव च ।भीष्म उवाच । छत्रोपानहमेतत्तु सूर्य्येणैतत् प्रवर्त्ति-तम् । पुण्यमेतदभिख्यातं त्रिषु लोकेषु भारत! । तस्मात्प्रयच्छ विप्रेषु च्छत्रोपानहमुत्तमम् । धर्मस्तेषु महान्भावी न मेऽत्रास्ति विचारणा । छत्रं हि भरतश्रेष्ठ! यःप्रदद्याद्द्विजातये । शुभम् शतशलाकं वै स प्रेत्य मुख-मेधते” । एतल्लक्षणं छत्रशब्दे वक्ष्यते ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.